Παζάρι ΗΠΑ-Ιράν με πυρηνικούς όρους: Το σχέδιο 15 σημείων που μπορεί να αλλάξει τον πόλεμο

Διαπραγματεύσεις στο παρασκήνιο με φόντο στρατιωτική κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή – Το σχέδιο της Ουάσιγκτον και τα ανοιχτά μέτωπα

Σε μια από τις πιο κρίσιμες καμπές της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να ανοίξουν παράθυρο διπλωματικής αποκλιμάκωσης, καταθέτοντας ένα σχέδιο 15 σημείων προς το Ιράν, το οποίο συνδυάζει αυστηρές δεσμεύσεις με σημαντικά ανταλλάγματα. Το σχέδιο, που σύμφωνα με διεθνή μέσα έχει ήδη διαβιβαστεί στην Τεχεράνη μέσω μεσολαβητικών καναλιών, συνοδεύεται από πρόταση για εκεχειρία διάρκειας περίπου ενός μήνα, προκειμένου να υπάρξει χρόνος για ουσιαστικές διαπραγματεύσεις.

Στην καρδιά της αμερικανικής πρότασης βρίσκεται η απαίτηση για δραστικό περιορισμό -έως και μηδενισμό- του εμπλουτισμού ουρανίου επί ιρανικού εδάφους, καθώς και η διάλυση βασικών πυρηνικών εγκαταστάσεων σε Νατάνζ, Ισφαχάν και Φορντό. Παράλληλα, ζητείται η παράδοση αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου υψηλής καθαρότητας στον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας και η πλήρης αποδοχή ενισχυμένων ελέγχων.

Το σχέδιο επεκτείνεται και στο στρατιωτικό σκέλος, με περιορισμούς στο βαλλιστικό πρόγραμμα του Ιράν, τόσο ως προς το βεληνεκές όσο και ως προς τον αριθμό των πυραύλων, αλλά και με σαφή απαίτηση για τερματισμό της υποστήριξης σε περιφερειακές ένοπλες οργανώσεις. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει ουσιαστικά μια συνολική αναδιάταξη της ιρανικής στρατηγικής στη Μέση Ανατολή.

Σε αντάλλαγμα, προτείνεται πλήρης άρση των διεθνών κυρώσεων, αμερικανική συνδρομή στο πολιτικό πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας και κατάργηση του μηχανισμού «snapback», ο οποίος επιτρέπει την αυτόματη επαναφορά κυρώσεων σε περίπτωση παραβίασης συμφωνιών. Πρόκειται για ένα πακέτο που, εάν υλοποιηθεί, θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά τις ισορροπίες στην περιοχή.

Παρασκήνιο διαπραγματεύσεων και ρευστότητα στην Τεχεράνη

Παρά την κινητικότητα, η εικόνα που διαμορφώνεται παραμένει εξαιρετικά θολή. Οι ΗΠΑ εμφανίζονται να διατηρούν επαφές μέσω τρίτων χωρών, με το Πακιστάν, την Αίγυπτο και την Τουρκία να λειτουργούν ως δίαυλοι επικοινωνίας. Μάλιστα, το Ισλαμαμπάντ έχει ήδη δηλώσει έτοιμο να φιλοξενήσει πιθανές συνομιλίες, ενώ δεν αποκλείεται η εμπλοκή υψηλόβαθμων Αμερικανών αξιωματούχων.

Την ίδια ώρα, οι δημόσιες τοποθετήσεις παραμένουν αντιφατικές. Από τη μία πλευρά, η Ουάσιγκτον αφήνει να εννοηθεί ότι υπάρχει πρόοδος και διάθεση συμφωνίας από ιρανικής πλευράς. Από την άλλη, η Τεχεράνη διαψεύδει ότι βρίσκονται σε εξέλιξη απευθείας διαπραγματεύσεις, αν και αναγνωρίζει ότι έχουν διαβιβαστεί προτάσεις.

Καθοριστικός παράγοντας παραμένει η εσωτερική κατάσταση στο Ιράν. Αμερικανικές πηγές περιγράφουν ένα περιβάλλον σύγχυσης ως προς τη δομή λήψης αποφάσεων, με το ζήτημα της διαδοχής στην ανώτατη ηγεσία να επηρεάζει τη συνοχή της πολιτικής γραμμής. Σε αυτό το πλαίσιο, ακόμη και αν υπάρχουν ενδείξεις συναίνεσης σε επιμέρους ζητήματα, δεν είναι σαφές αν αυτές προέρχονται από κέντρα πραγματικής εξουσίας.

Διπλή στρατηγική: Διάλογος και στρατιωτική πίεση – Οι επιφυλάξεις του Ισραήλ

Παράλληλα με τις διπλωματικές κινήσεις, οι Ηνωμένες Πολιτείες ενισχύουν την στρατιωτική τους παρουσία στη Μέση Ανατολή, διατηρώντας όλα τα ενδεχόμενα ανοιχτά. Σχέδια ανάπτυξης δυνάμεων, συμπεριλαμβανομένων μονάδων της 82ης Αερομεταφερόμενης Μεραρχίας, υποδηλώνουν ότι η Ουάσιγκτον κινείται σε μια στρατηγική «διπλής τροχιάς», όπου η πίεση λειτουργεί συμπληρωματικά με τον διάλογο.

Η προσέγγιση αυτή εντείνει την καχυποψία της Τεχεράνης, με Ιρανούς αξιωματούχους να υποστηρίζουν ότι οι ΗΠΑ επιχειρούν να κερδίσουν χρόνο και να επηρεάσουν τις αγορές, παρουσιάζοντας εικόνα διπλωματικής προόδου χωρίς ουσιαστική βάση.

Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και το Ισραήλ, το οποίο εμφανίζεται επιφυλακτικό απέναντι στο ενδεχόμενο μιας συμφωνίας που θα μπορούσε να περιορίσει τη στρατιωτική του ευχέρεια. Πηγές αναφέρουν ότι η ισραηλινή ηγεσία αμφισβητεί το εύρος των παραχωρήσεων που φέρεται να εξετάζει η Τεχεράνη και ανησυχεί για μια ενδεχόμενη συμφωνία που δεν θα καλύπτει πλήρως τις στρατηγικές της επιδιώξεις.

Το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι, παρά την αυξημένη κινητικότητα, η απόσταση μεταξύ των δύο πλευρών παραμένει σημαντική. Το σχέδιο των 15 σημείων μπορεί να αποτελεί τη βάση μιας ενδεχόμενης συμφωνίας, αλλά η τελική έκβαση θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο οι εμπλεκόμενοι είναι διατεθειμένοι να μετατρέψουν τις διερευνητικές επαφές σε δεσμευτικές αποφάσεις.

Διαβάστε επίσης; Τραμπ για Ιράν: «Θέλει συμφωνία»