Θεσμική κρίση στις ΗΠΑ: Η Λίζα Κουκ αρνείται να παραιτηθεί από το Δ.Σ. της Fed – Οι συγκρούσεις αμερικανών Προέδρων–Fed στο παρελθόν

Μια πρωτοφανής θεσμική κρίση ξέσπασε στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά την απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να ανακοινώσει μέσω Truth Social την απομάκρυνση της Λίζα Κουκ από το Διοικητικό Συμβούλιο της Federal Reserve. Η Κουκ, μέλος του Συμβουλίου από το 2022 και πρώτη Αφροαμερικανίδα γυναίκα που κατέλαβε τη θέση αυτή, απέρριψε κατηγορηματικά την «εντολή» του Προέδρου, δηλώνοντας ότι δεν προτίθεται να παραιτηθεί.

Η «κατηγορία» του Τραμπ και οι θεσμικές προεκτάσεις

Ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι η Κουκ είχε εμπλακεί σε υποθέσεις στεγαστικών δανείων που εγείρουν ζητήματα «απάτης», υποστηρίζοντας ότι προχώρησε σε αντιφατικές δηλώσεις σχετικά με ακίνητα που διατηρεί στο Μίσιγκαν και στη Τζόρτζια. Σε επιστολή του, τόνισε ότι τέτοιες πρακτικές συνιστούν «βαριά αμέλεια» και ότι πλήττουν την αξιοπιστία της Fed, ενός θεσμού που έχει την ευθύνη για τη νομισματική πολιτική και την εποπτεία των τραπεζών.

Ωστόσο, η νομοθεσία των ΗΠΑ είναι σαφής: τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της Fed διορίζονται με θητεία 14 ετών και ο Πρόεδρος δεν διαθέτει αρμοδιότητα μονομερούς απομάκρυνσής τους. Η ανεξαρτησία της Κεντρικής Τράπεζας είναι συνταγματικά κατοχυρωμένη, ώστε να προστατεύεται η νομισματική πολιτική από πολιτικές πιέσεις.

Η απάντηση Κουκ: «Καμία νομική βάση – Δεν φεύγω»

Σε άμεση αντίδρασή της, η Κουκ υπογράμμισε:

«Ο Πρόεδρος Τραμπ επιχείρησε να με απολύσει ‘για λόγους’ που δεν υφίστανται. Ο νόμος δεν του δίνει τέτοια εξουσία. Δεν θα παραιτηθώ. Θα συνεχίσω να εκτελώ τα καθήκοντά μου για την αμερικανική οικονομία, όπως πράττω από το 2022».

Ο δικηγόρος της, Άμπε Λόουελ, ανακοίνωσε ότι θα κινηθούν νομικά ώστε να αποτραπεί αυτή η «παράνομη ενέργεια».

Η ευρύτερη διάσταση: Στο στόχαστρο η ανεξαρτησία της Fed

Η υπόθεση έχει προκαλέσει σάλο στις ΗΠΑ και διεθνώς, καθώς η προσπάθεια απομάκρυνσης ενός μέλους της Fed από τον Πρόεδρο θεωρείται ευθεία απειλή στην ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας. Αναλυτές τονίζουν ότι αν ο Τραμπ επιμείνει, η κίνηση αυτή θα οδηγηθεί αναπόφευκτα στα δικαστήρια και πιθανόν στο Ανώτατο Δικαστήριο, ανοίγοντας έναν θεσμικό «πόλεμο» με απρόβλεπτες συνέπειες για την οικονομία και τις αγορές.

Η ένταση εντείνεται καθώς η Fed συνεχίζει να ισορροπεί ανάμεσα στην αντιμετώπιση του πληθωρισμού και την προστασία της ανάπτυξης, με τις αποφάσεις της να επηρεάζουν το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Η πολιτική αμφισβήτηση της ακεραιότητας των μελών της ενδέχεται να διαβρώσει την εμπιστοσύνη των αγορών σε μια περίοδο που η σταθερότητα είναι κρίσιμη.

Προηγούμενες συγκρούσεις Προέδρων με τη Fed

Η σχέση μεταξύ Λευκού Οίκου και Ομοσπονδιακής Τράπεζας υπήρξε πάντοτε τεταμένη, καθώς οι αποφάσεις για τα επιτόκια και τη νομισματική πολιτική έχουν τεράστιο πολιτικό κόστος. Ωστόσο, μέχρι σήμερα κανένας Πρόεδρος δεν επιχείρησε επισήμως να απομακρύνει μέλος του Δ.Σ. της Fed.

• Ρίτσαρντ Νίξον (δεκαετία ’70): Άσκησε πιέσεις στον τότε πρόεδρο της Fed, Άρθουρ Μπερνς, ώστε να κρατήσει τα επιτόκια χαμηλά πριν τις εκλογές του 1972. Οι πιέσεις θεωρούνται ότι συνέβαλαν στην έκρηξη του πληθωρισμού στα επόμενα χρόνια.

• Ρόναλντ Ρίγκαν (’80s): Συγκρούστηκε με τον ισχυρό πρόεδρο της Fed, Πολ Βόλκερ, ο οποίος είχε εκτοξεύσει τα επιτόκια για να καταπολεμήσει τον πληθωρισμό. Παρά την ένταση, η κυβέρνηση σεβάστηκε την ανεξαρτησία της Fed.

• Ντόναλντ Τραμπ (2018–2019): Εξαπέλυσε δημόσιες επιθέσεις στον πρόεδρο της Fed Τζερόμ Πάουελ, τον οποίο ο ίδιος είχε διορίσει, επειδή αύξησε τα επιτόκια. Τον απείλησε ανοιχτά με «απόλυση», αλλά οι νομικοί σύμβουλοι του Λευκού Οίκου τον προειδοποίησαν ότι κάτι τέτοιο θα ήταν αντισυνταγματικό.

Η διαφορά με την υπόθεση της Λίζα Κουκ είναι πως ο Τραμπ προχώρησε από τα λόγια στην πράξη, εκδίδοντας επίσημη «επιστολή απομάκρυνσης» – μια κίνηση που δεν έχει ιστορικό προηγούμενο. Η πράξη αυτή ανοίγει νομικά και θεσμικά ζητήματα που δεν έχουν δοκιμαστεί ποτέ στα αμερικανικά δικαστήρια.

Γιατί η υπόθεση έχει διεθνές βάρος

Η Federal Reserve θεωρείται η πιο ισχυρή κεντρική τράπεζα στον κόσμο, καθώς οι αποφάσεις της για τα επιτόκια και τη νομισματική πολιτική επηρεάζουν:

• το δολάριο ως παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα,

• τις διεθνείς κεφαλαιαγορές,

• και τις ισοτιμίες των υπόλοιπων νομισμάτων.

Η αμφισβήτηση της ανεξαρτησίας της Fed από τον Λευκό Οίκο δεν αποτελεί εσωτερική αμερικανική υπόθεση, αλλά παγκόσμιο ζήτημα σταθερότητας. Αν ο Πρόεδρος αποκτήσει de facto δικαίωμα απομάκρυνσης μελών της, θα διαρραγεί το θεσμικό πλαίσιο που στηρίζει τις διεθνείς αγορές εδώ και δεκαετίες.

Συμπερασματικά, η στάση της Λίζα Κουκ αναμένεται να αποτελέσει δοκιμασία-κλειδί για την αντοχή των θεσμών στις ΗΠΑ, ενώ τα επόμενα βήματα του Τραμπ θα δείξουν αν πρόκειται για μια συμβολική κίνηση πολιτικής πίεσης ή για μια μετωπική σύγκρουση με τη Fed.

Διαβάστε επίσης: Ο Τραμπ «Καρατόμησε» τη διοικήτρια της Fed, Λίζα Κουκ: Ανοίγει αχαρτογράφητα νερά στις ΗΠΑ – Πρώτη φορά στα 111 χρόνια της Τράπεζας