Πώς μπορείς να ανακαλύψεις έναν ψεύτη; Τεχνάσματα και τρικ

Όλοι λέμε ψέματα. Μικρά, κοινωνικά, «αθώα» ή και μεγαλύτερα, πιο συνειδητά. Η αλήθεια όμως είναι ότι οι πιο σοβαρές μορφές ψεύδους μπορούν να κλονίσουν εμπιστοσύνη, να προκαλέσουν απώλειες ή να χειραγωγήσουν συναισθήματα. Από τις προσωπικές σχέσεις μέχρι τον επαγγελματικό χώρο, η ικανότητα να εντοπίζουμε έναν ψεύτη είναι όπλο – όχι για να κυνηγάμε μάγισσες, αλλά για να προστατεύουμε εμάς και τους γύρω μας.

Η επιστήμη της ψυχολογίας, η γλώσσα του σώματος και η εμπειρία ειδικών, όπως οι ανακριτές και οι διαπραγματευτές, μας προσφέρουν συγκεκριμένες τεχνικές και σημάδια που μπορούν να μας βοηθήσουν να καταλάβουμε πότε κάτι… δεν πάει καλά.

Ακολουθούν τα βασικά τεχνάσματα και ψυχολογικά «εργαλεία» για να εντοπίσετε πότε κάποιος λέει ψέματα.

1. Η δυσκολία στο να πει την ιστορία δύο φορές

Ζήτησε από κάποιον να σου ξαναπεί αυτό που περιέγραψε, αλλά αυτή τη φορά ανάποδα (π.χ. από το τέλος προς την αρχή). Όταν κάποιος λέει ψέματα, βασίζεται σε μια κατασκευασμένη ιστορία. Είναι πιο δύσκολο να την ανασυνθέσει αντίστροφα, γιατί δεν έχει οργανική ροή. Αντίθετα, η αλήθεια βιώνεται – άρα και ανακαλείται ευκολότερα με όποια σειρά κι αν την πεις.

2. Οι μικρές εκφράσεις του προσώπου

Παρατήρησε το πρόσωπο του συνομιλητή για πολύ μικρές, ασυνείδητες εκφράσεις – ειδικά στα πρώτα 1-2 δευτερόλεπτα της απάντησής του. Μια γρήγορη σύσπαση στα φρύδια, ένα σφίξιμο στα χείλη ή ένα ακούσιο χαμόγελο μπορεί να προδώσουν αντίθεση ανάμεσα στο τι λέει και τι νιώθει. Το σώμα «μιλάει» πριν ο εγκέφαλος προλάβει να επεξεργαστεί το ψέμα.

3. Υπερβολικές λεπτομέρειες ή αόριστες περιγραφές

Πρόσεξε αν κάποιος δίνει υπερβολικά πολλές λεπτομέρειες ή λίγες. Οι ψεύτες προσπαθούν είτε να εντυπωσιάσουν για να καλύψουν το κενό της αλήθειας είτε να «ξεγλιστρήσουν» με γενικόλογα.

4. Η καθυστέρηση στην απόκριση ή η υπερβολική ταχύτητα

Δώσε προσοχή στον ρυθμό απάντησης. Ένα «κόλλημα» πριν απαντήσει ή, αντίθετα, μια υπερβολικά γρήγορη αντίδραση μπορεί να κρύβουν ψέμα. Η καθυστέρηση δείχνει χρόνο για κατασκευή ψεύδους. Η πολύ γρήγορη απάντηση δείχνει «έτοιμο σενάριο», που μάλλον έχει προβάρει. Οι ειλικρινείς απαντήσεις έχουν φυσικό ρυθμό.

5. Ερώτηση-παγίδα με λεπτομέρεια που δεν έχει αναφερθεί

Ρώτησε κάτι με λεπτομέρεια που δεν ειπώθηκε προηγουμένως, σαν να υπονοείς πως το γνωρίζεις ήδη. «Και πώς ένιωσε ο φίλος σου όταν του το είπες;» — ενώ ο συνομιλητής δεν ανέφερε πως το είπε ποτέ. Αν «τσιμπήσει» και προσθέσει λεπτομέρειες σε ένα γεγονός που δεν συνέβη, αποκαλύπτει πως το σενάριο είναι κατασκευασμένο.

6. Επανάληψη των ερωτήσεων ή απάντηση με ερώτηση

Αν ο συνομιλητής επαναλαμβάνει την ερώτηση ή απαντά με ερώτηση, μπορεί να κερδίζει χρόνο.

Παράδειγμα:

– «Εσύ ήσουν εκεί;»

– «Εγώ; Εκεί;»

Αυτό είναι κλασικός μηχανισμός καθυστέρησης, για να σκεφτεί τι θα απαντήσει.

7. Ο αντίστροφος έλεγχος

Πες κάτι που θα έκανε έναν ειλικρινή άνθρωπο να διαμαρτυρηθεί, αλλά έναν ψεύτη να προσπαθήσει να το περάσει στα «ήπια». «Οk, δε με πειράζει να μου λες ψέματα, απλώς ήθελα να ξέρω». Ο ψεύτης συχνά θα το «πιάσει» και θα προσπαθήσει να ηρεμήσει την κατάσταση, χωρίς να πει την αλήθεια. Ο ειλικρινής θα αντιδράσει πιο έντονα, ίσως και συναισθηματικά.

Είναι αλάνθαστα τα τεχνάσματα;

Ο εντοπισμός ενός ψεύτη δεν είναι εύκολη υπόθεση – και φυσικά, κανένα από τα παραπάνω τεχνάσματα δεν αποτελεί αλάνθαστη απόδειξη. Όμως όταν παρατηρείς συνδυαστικά σημάδια, είναι πολύ πιθανό να βρίσκεσαι μπροστά σε μια κατασκευασμένη αλήθεια. Η αλήθεια έχει φυσικότητα, ροή και συνέπεια. Το ψέμα, όσο καλοδουλεμένο κι αν είναι, αφήνει πάντα ένα μικρό «γλίστρημα». Το ζήτημα είναι να μάθεις να το βλέπεις.