Μελέτη της ΕΚΤ δείχνει ότι τα τραπεζικά κριτήρια δανεισμού χαλαρώνουν στην άνοδο και αυστηροποιούνται στην ύφεση, αυξάνοντας τον κίνδυνο αθετήσεων

Πώς αλλάζουν τα κριτήρια δανεισμού ανάλογα με τον οικονομικό κύκλο και ποιοι κίνδυνοι γεννιούνται για τις τράπεζες και τους δανειολήπτες; Μια νέα μελέτη της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) έρχεται να επιβεβαιώσει την παλιά ρήση: «Οι τράπεζες σου δίνουν ομπρέλα όταν έχει λιακάδα και στη ζητούν πίσω όταν αρχίσει η βροχή».

Η μελέτη, που ερεύνησε τα πρότυπα δανεισμού σε επτά χώρες της Ευρωζώνης, καταλήγει σε ένα σαφές συμπέρασμα: Τα τραπεζικά κριτήρια γίνονται πιο χαλαρά σε περιόδους οικονομικής άνθησης και αυστηροποιούνται στις υφέσεις, με σημαντικές συνέπειες για το σύστημα συνολικά.

Όταν οι τράπεζες χαλαρώνουν τα κριτήρια, παρατηρείται υπερδανεισμός, αυξάνοντας τη ροπή ανάληψης ρίσκου. Αντίθετα, σε περιόδους κρίσης, οι τράπεζες περιορίζουν απότομα τη χρηματοδότηση, επιδεινώνοντας την ύφεση και ενισχύοντας τα προβλήματα εξυπηρέτησης χρεών, ακόμη και για δανειολήπτες που αρχικά θεωρούνταν ασφαλείς.

Τα στοιχεία που προβληματίζουν

Η ΕΚΤ διαπιστώνει ότι:

• Το 2022 άλλαξε η τάση: Με την άνοδο των επιτοκίων, τα δάνεια με υψηλό λόγο δανείου προς αξία (LTV) και δανείου προς εισόδημα (LTI) μειώθηκαν, ενώ αυξήθηκαν αυτά με υψηλό κόστος εξυπηρέτησης (LSTI).

• Η προκυκλική συμπεριφορά των τραπεζών ενισχύει τις οικονομικές διακυμάνσεις, επηρεάζοντας τις καταναλωτικές και επενδυτικές αποφάσεις.

• Τα χαλαρά κριτήρια οδηγούν σε υψηλότερες πιθανότητες αθέτησης, καθώς αυξάνουν την έκθεση δανειοληπτών σε αρνητικά σοκ, π.χ. πτώση τιμών ακινήτων ή απώλεια εισοδήματος.

Η έρευνα επισημαίνει ότι οι αρνητικές επιπτώσεις αγγίζουν ακόμη και δανειολήπτες με αρχικά χαμηλό ρίσκο, καθώς η γενικευμένη ύφεση μειώνει την ικανότητά τους να ανταπεξέλθουν στις υποχρεώσεις.

Τι δείχνει η ελληνική εμπειρία

Η Τράπεζα της Ελλάδος, με βάση την οδυνηρή εμπειρία της προηγούμενης κρίσης, έχει επιβάλει αυστηρούς δείκτες δανείου προς αξία (LTV) και δανείου προς εισόδημα (LTI), ώστε να αποφευχθούν φαινόμενα υπερδανεισμού και «φούσκες» στην αγορά ακινήτων κατά την τρέχουσα ανοδική φάση του κύκλου.

Σύμφωνα με την ΕΚΤ, η λήψη τέτοιων προληπτικών μέτρων είναι καθοριστική για την αποτροπή μιας νέας χρηματοπιστωτικής αποσταθεροποίησης, καθώς ακόμη και αν οι αγορές ακίνητης περιουσίας δείχνουν ισχυρές σήμερα, το ρίσκο παραμένει όταν οι τράπεζες παρασυρθούν από το κυνήγι των αποδόσεων.

Η προειδοποίηση της ΕΚΤ με μια φράση

«Τα χαλαρά πρότυπα δανεισμού αυξάνουν την οικονομική ευφορία αλλά κρύβουν κινδύνους, που εμφανίζονται με εκρηκτικό τρόπο μόλις η οικονομία αναστραφεί.»