Γάζα: Πόσο προχωρεί το σχέδιο Τραμπ, ποιοι όροι παραμένουν ανοιχτοί και πόσο κοντά βρίσκεται η κατάπαυση του πυρός

Στις διαπραγματεύσεις στη Σαρμ ελ Σέιχ σήμερα θα μετάσχουν με «βαρύ» ρόλο οι ΗΠΑ, το Κατάρ, η Τουρκία και φυσικά η Αίγυπτος ως οικοδεσπότης. Ο πρωθυπουργός του Κατάρ, Μοχάμεντ αλ Θάνι, ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ και ο γαμπρός/στρατηγός συμβουλος Τζάρεντ Κούσνερ αναμένονται να φτάσουν σήμερα στην αιγυπτιακή πόλη. Παράλληλα, τουρκική αντιπροσωπεία υπό τον επικεφαλής της υπηρεσίας πληροφοριών, Ιμπραήμ Καλίν, θα συμμετάσχει στις συνομιλίες, καθώς, η Άγκυρα διατηρεί δεσμούς με τη Χαμάς.

Η παρουσία αυτών των παικτών δείχνει ότι οι μεσολαβητές επιχειρούν να «σηκώσουν» το επίπεδο της πίεσης στη Χαμάς και το Ισραήλ, επιδιώκοντας να κρατήσουν το πλαίσιο του διαλόγου ζωντανό και να σπρώξουν τις εμπλεκόμενες πλευρές προς μια συμφωνία.

Στο χείλος της συμφωνίας: Πόσο κοντά είναι η κατάπαυση του πυρός και ποιοι όροι «καίνε»

Οι συνομιλίες βασίζονται σε ένα αμερικανικό σχέδιο 20 σημείων, πρόταση που έχει αποδεχτεί εν μέρει η Χαμάς και υποστηρίζεται από το Ισραήλ, και περιλαμβάνει:

• Κατάπαυση του πυρός

• Αμοιβαία απελευθέρωση ομήρων & κρατουμένων

• Αποχώρηση ισραηλινών δυνάμεων σε φάσεις

• Αφοπλισμό της Χαμάς

Η Χαμάς αποδέχεται ως «βάση» το σχέδιο Τραμπ, αλλά έχει ανοίξει μια σειρά διαφωνιών: δεν παραδέχεται τον αφοπλισμό και ζητά πιο στέρεες εγγυήσεις ότι ο πόλεμος δεν θα αναζωπυρωθεί. Ο επικεφαλής διαπραγματευτής της, Χαλίλ αλ Χάγια, τόνισε ότι απαιτούνται εγγυήσεις από τους ΗΠΑ για να θεμελιωθεί μια «οριστική λύση». Διαμηνύει πως δεν εμπιστεύεται το Ισραήλ.

Από την πλευρά του, ο Νετανιάχου λέει ότι στηρίζει το πλαίσιο Τραμπ, αλλά διατηρεί ισχυρές αξιώσεις: ο στρατός του Ισραήλ αναμένεται να παραμείνει σε μεγάλο μέρος της Γάζας (που, κατά ισραηλινές εκτιμήσεις, ελέγχει περίπου το 75 %). Επιμένει πως ο αφοπλισμός της Χαμάς είναι προϋπόθεση.

Νεότερα στοιχεία υποστηρίζουν ότι χθες παρουσιάστηκαν χάρτες για απόσυρση στρατευμάτων και μηχανισμοί ανταλλαγής ομήρων. Επίσης, η Χαμάς έχει ζητήσει ως όρο να απελευθερωθεί ο Μαρουάν Μπαργούτι -παλαιστίνιος εμβληματικός ηγέτης που κρατείται σε ισραηλινές φυλακές- ως μέρος του καταλόγου απελευθερώσεων.

Αλλά οι διαφωνίες παραμένουν θεμελιώδεις: ποιος θα έχει τον έλεγχο της ασφαλείας στη Γάζα, ποιοι θα αναλάβουν τη διοίκηση, πώς θα διασφαλισθεί ότι δεν θα υπάρξει αναστροφή (δηλαδή επανάληψη επιθέσεων), και ποιος θα φροντίσει την ανοικοδόμηση.

Οι όμηροι, το αφοπλισμός και η επιβίωση της Γάζας: Τι μένει να συμφωνηθεί

Ο ακριβής αριθμός ομήρων που βρίσκονται ακόμη στη Γάζα αποτελεί αντικείμενο αντιπαραθέσεων και ανησυχιών. Από τους 251 που είχαν απαχθεί τον Οκτώβριο του 2023, θεωρούνται ότι σήμερα κρατούνται 47-48 άτομα, από τους οποίους οι 25 έχουν κηρυχθεί νεκροί, κατά τις ισραηλινές αρχές. Ταυτόχρονα, οι παλαιστινιακές αρχές αναφέρουν ότι οι απώλειες από τον πόλεμο έχουν υπερβεί τους 67.000, κυρίως μεταξύ αμάχων

Η ανθρωπιστική κρίση στην Γάζα είναι βαθιά: ζημιές στην υποδομή, κατάρρευση νοσοκομείων και σχολείων, εκτεταμένη πείνα και εσωτερική μετανάστευση έχουν κάνει τον θύλακα εξαιρετικά ευάλωτο. Ο ΟΗΕ έχει κηρύξει κατάσταση λιμού σε ορισμένες περιοχές, ενώ ανεξάρτητοι ερευνητές μιλούν για ενέργειες που συγκλίνουν με γενοκτονία… κατηγορίες που το Ισραήλ απορρίπτει.

Στο πολιτικό επίπεδο, σημαντικό ρόλο παίζει και το ψήφισμα 2728 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ (25 Μαρτίου 2024), που απαιτεί άμεση κατάπαυση του πυρός και απελευθέρωση όλων των ομήρων. Επίσης, ψήφισμα 2735 (Ιούνιος 2024) καλεί τη Χαμάς να αποδεχθεί πρόταση για κατάπαυση & ανταλλαγή ομήρων, ενώ απορρίπτει κάθε δημογραφική ή εδαφική μεταβολή στη Γάζα.

Αν και οι δύο πλευρές μιλούν για «τελική λύση», η πραγματικότητα δείχνει ότι τα πιο κρίσιμα σημεία της συμφωνίας, όπως ο ρόλος της ασφάλειας, η διοίκηση της Γάζας, η ποινική αποζημίωση, το διεθνές καθεστώς παρακολούθησης, παραμένουν σε φάση διαπραγμάτευσης.

Οι σημερινές κινήσεις των μεσολαβητών δείχνουν ότι δεν έχει χαθεί ο ρυθμός, αλλά η όποια «συμφωνία» θα είναι αποτέλεσμα συνεχούς άσκησης πίεσης και ισορροπίας ανάμεσα σε ακραίες απαιτήσεις. Ο πόλεμος της Γάζας, με τις πληγές που άνοιξε, ίσως φτάνει σε μία στιγμή κρίσιμη, και καθοριστική για το μέλλον της περιοχής.