Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάζει το ευρωπαϊκό σχέδιο οικονομικά προσιτής στέγασης, για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης

Στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής πολιτικής ατζέντας περνά πλέον το ζήτημα της στέγασης, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρουσιάζει αναλυτικές διευκρινίσεις για το ευρωπαϊκό σχέδιο οικονομικά προσιτής στέγασης, απαντώντας σε καίρια ερωτήματα γύρω από τους στόχους, τα εργαλεία και τη χρηματοδότηση της πρωτοβουλίας. Η Κομισιόν αναγνωρίζει ανοιχτά ότι η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια βαθιά κρίση κόστους διαβίωσης, στην οποία η στέγη αποτελεί τον πιο πιεστικό παράγοντα για εκατομμύρια νοικοκυριά.

Τα στοιχεία που παραθέτει είναι ενδεικτικά του μεγέθους του προβλήματος. Από το 2013, οι τιμές των κατοικιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν αυξηθεί κατά περισσότερο από 60%, ξεπερνώντας κατά πολύ την άνοδο των εισοδημάτων, ενώ τα πραγματικά ενοίκια έχουν ενισχυθεί κατά περίπου 20%, με ακόμη μεγαλύτερες αυξήσεις στις αστικές περιοχές. Την ίδια στιγμή, η ζήτηση για νέες κατοικίες αυξάνεται κατά περισσότερες από δύο εκατομμύρια μονάδες ετησίως, ενώ οι οικοδομικές άδειες έχουν μειωθεί πάνω από 20% από το 2021. Ιδιαίτερη πίεση ασκεί και η εκρηκτική ανάπτυξη των βραχυχρόνιων μισθώσεων, που αυξήθηκαν σχεδόν κατά 93% την περίοδο 2018-2024.

Κρίση με κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις

Η Κομισιόν τονίζει ότι η στεγαστική κρίση δεν είναι πλέον πρόβλημα μόνο των ευάλωτων ομάδων, αλλά πλήττει ολοένα και περισσότερα νοικοκυριά μεσαίου εισοδήματος. Βασικοί εργαζόμενοι, όπως εκπαιδευτικοί, νοσηλευτές και πυροσβέστες, αδυνατούν να ζήσουν στις περιοχές όπου εργάζονται, ενώ οι νέοι αναγκάζονται να καθυστερούν τη δημιουργία οικογένειας, να εγκαταλείπουν σπουδές ή να απορρίπτουν επαγγελματικές ευκαιρίες λόγω έλλειψης προσιτής κατοικίας. Με μόλις 6% έως 7% του συνολικού αποθέματος κατοικιών να αφορά κοινωνική στέγαση, αυξάνονται και οι κίνδυνοι αστεγίας, ακόμη και για οικογένειες με σταθερό εισόδημα.

Ευρωπαϊκή προσέγγιση σε ένα αποκεντρωμένο πρόβλημα

Παρότι η στέγαση αποτελεί κατά κύριο λόγο εθνική, περιφερειακή και τοπική αρμοδιότητα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει ότι το μέγεθος της κρίσης απαιτεί συντονισμένη ευρωπαϊκή δράση. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει ήδη ζητήσει ένα φιλόδοξο και ολοκληρωμένο σχέδιο, το οποίο θα συμπληρώνει τις εθνικές πολιτικές, σεβόμενο την αρχή της επικουρικότητας.

Στο πλαίσιο αυτό, η Κομισιόν επιδιώκει να ενισχύσει τη χρηματοδότηση, να απλουστεύσει κανόνες που περιορίζουν την προσφορά κατοικιών, να βελτιώσει τη ρύθμιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων και να προωθήσει την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών. Παράλληλα, δρομολογείται μια ευρωπαϊκή συμμαχία για τη στέγαση, που θα λειτουργήσει ως δίκτυο συνεργασίας μεταξύ ευρωπαϊκών θεσμών, κρατών μελών, περιφερειών, πόλεων και ενδιαφερόμενων φορέων.

Κατασκευές, ανακαινίσεις και μείωση γραφειοκρατίας

Η Επιτροπή εκτιμά ότι για να καλυφθεί το χάσμα προσφοράς και ζήτησης, η Ευρώπη χρειάζεται περίπου 650.000 επιπλέον κατοικίες ετησίως πέραν των σημερινών επιπέδων, με ετήσιο κόστος που αγγίζει τα 150 δισ. ευρώ. Το σχέδιο προβλέπει όχι μόνο νέες κατασκευές, αλλά και μετατροπή υφιστάμενων κτιρίων σε κατοικίες, καθώς και εκτεταμένες ανακαινίσεις για τη δημιουργία πιο βιώσιμων και ποιοτικών χώρων διαβίωσης.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην καινοτομία στον κατασκευαστικό τομέα, με σύγχρονες μεθόδους δόμησης, ψηφιακές διαδικασίες και μεγαλύτερη κυκλικότητα στη χρήση υλικών. Παράλληλα, η Κομισιόν προωθεί τη μείωση της γραφειοκρατίας, τόσο μέσω ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών απλούστευσης όσο και σε συνεργασία με κράτη μέλη και τοπικές αρχές για ταχύτερες αδειοδοτήσεις και ευέλικτους οικοδομικούς κανόνες.

Κερδοσκοπία και βραχυχρόνιες μισθώσεις στο μικροσκόπιο

Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η έλλειψη αξιόπιστων δεδομένων δυσχεραίνει την αντιμετώπιση της κερδοσκοπίας στη στεγαστική αγορά. Για τον λόγο αυτό, προαναγγέλλει ανάλυση της δυναμικής των τιμών των κατοικιών έως το 2026, με στόχο την αποτύπωση των επενδυτικών πρακτικών και των επιπτώσεών τους. Παράλληλα, ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν φορολογικά και ρυθμιστικά εργαλεία για τον περιορισμό επιβλαβών κερδοσκοπικών συμπεριφορών.

Σημαντικό ρόλο παίζουν και οι βραχυχρόνιες μισθώσεις, που σε ορισμένες πόλεις αντιπροσωπεύουν έως και το 20% του αποθέματος κατοικιών. Η Κομισιόν προετοιμάζει νέα νομοθετική πρωτοβουλία για τη δημιουργία σαφούς και προβλέψιμου πλαισίου, που θα επιτρέπει στις τοπικές αρχές να λαμβάνουν στοχευμένα μέτρα όπου υπάρχει έντονη στεγαστική πίεση.

Χρηματοδότηση και νέοι κανόνες κρατικών ενισχύσεων

Ήδη στο τρέχον δημοσιονομικό πλαίσιο 2021-2027 έχουν κινητοποιηθεί επενδύσεις άνω των 43 δισ. ευρώ για τη στέγαση, μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης, της πολιτικής συνοχής, του InvestEU και άλλων ευρωπαϊκών προγραμμάτων. Η Επιτροπή σχεδιάζει πρόσθετες επενδύσεις τα επόμενα χρόνια, ενώ το νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο 2028-2034 θα ενσωματώσει τη στέγαση ως βασικό στόχο.

Κομβικής σημασίας θεωρείται και η αναθεώρηση των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, που πλέον επιτρέπει στα κράτη μέλη να στηρίζουν έργα οικονομικά προσιτής στέγασης χωρίς προηγούμενη έγκριση της Κομισιόν, διευκολύνοντας επενδύσεις όχι μόνο για ευάλωτα αλλά και για νοικοκυριά χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος.

Σπουδαστές, άστεγοι και βιώσιμες πόλεις

Το ευρωπαϊκό σχέδιο περιλαμβάνει ειδικές δράσεις για σπουδαστές και νέους, με επενδύσεις σε φοιτητικές κατοικίες και πιλοτικά προγράμματα στέγασης στο πλαίσιο του Erasmus+. Παράλληλα, η Κομισιόν συνδέει το σχέδιο με τον στόχο εξάλειψης της αστεγίας έως το 2030, προωθώντας ανθρωποκεντρικές πολιτικές που βασίζονται στη μόνιμη στέγαση και την πρόληψη των εξώσεων.

Το Νέο Ευρωπαϊκό Μπάουχαους και η Ακαδημία NEB ενισχύουν τη βιώσιμη και ανθεκτική δόμηση, συνδέοντας την προσιτή στέγαση με την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση. Στόχος είναι η δημιουργία κατοικιών που να είναι όχι μόνο οικονομικά προσβάσιμες, αλλά και ποιοτικές, ανθεκτικές στην κλιματική αλλαγή και ενταγμένες σε βιώσιμες πόλεις.

Διαβάστε επίσης: Σχέδιο-ομπρέλα από τις Βρυξέλλες για τη στεγαστική κρίση: Σήμερα η παρουσίαση