«Φέρτε πίσω τον χρυσό μας»: Η Γερμανία αμφισβητεί πλέον τη φύλαξη αποθεμάτων στη Fed – Γεωπολιτικό ρίσκο και στρατηγική ανεξαρτησία από ΗΠΑ
Το παλιό ερώτημα για το πού πρέπει να βρίσκεται ο γερμανικός χρυσός επιστρέφει στο προσκήνιο και αυτή τη φορά όχι ως περιθωριακή πολιτική ρητορική, αλλά ως ανοιχτή συζήτηση στρατηγικής ασφάλειας. Η Γερμανία, που διαθέτει τα δεύτερα μεγαλύτερα αποθέματα χρυσού στον κόσμο μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες, δέχεται αυξανόμενες πιέσεις να επαναπατρίσει σημαντικό μέρος του πολύτιμου μετάλλου που φυλάσσεται εδώ και δεκαετίες στη Νέα Υόρκη, στα θησαυροφυλάκια της Federal Reserve.
Το κλίμα αλλάζει γρήγορα. Οι σχέσεις Ευρώπης-ΗΠΑ βρίσκονται σε φάση αναπροσαρμογής, η γεωπολιτική αβεβαιότητα εντείνεται και η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο έχει αναζωπυρώσει τον προβληματισμό στο Βερολίνο: πόσο ασφαλές είναι να βρίσκεται μέρος της οικονομικής «ασπίδας» της χώρας εκτός γερμανικού εδάφους, και μάλιστα σε μια σύμμαχο που δείχνει ολοένα πιο απρόβλεπτη;
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, 1.236 τόνοι γερμανικού χρυσού -αξίας περίπου 164 δισ. ευρώ- βρίσκονται αποθηκευμένοι στη Νέα Υόρκη. Το ποσοστό αντιστοιχεί στο 37% των συνολικών αποθεμάτων της χώρας, τα οποία συνολικά αποτιμώνται σε περίπου 450 δισ. ευρώ. Κάτι παραπάνω από τα μισά φυλάσσονται στη Bundesbank στη Φρανκφούρτη, ενώ ένα ακόμη 12% βρίσκεται στην Τράπεζα της Αγγλίας στο Λονδίνο, που παραμένει κομβικό κέντρο παγκόσμιων συναλλαγών χρυσού.
«Επικίνδυνο να μένει τόσος χρυσός στις ΗΠΑ»
Η συζήτηση πήρε νέες διαστάσεις έπειτα από δημόσιες τοποθετήσεις προσώπων με θεσμικό βάρος. Ο Εμανουέλ Μενχ, κορυφαίος οικονομολόγος και πρώην επικεφαλής έρευνας της Bundesbank, ήταν από τους πιο σαφείς: χαρακτήρισε «επικίνδυνο» να παραμένουν τόσο μεγάλες ποσότητες χρυσού στις ΗΠΑ υπό τις σημερινές συνθήκες, ζητώντας από τη Bundesbank να εξετάσει το ενδεχόμενο επαναπατρισμού, στο πλαίσιο μιας πιο ευρείας στρατηγικής ανεξαρτησίας της Γερμανίας από την Ουάσιγκτον.
Το σκεπτικό είναι ξεκάθαρο: η φύλαξη χρυσού στο εξωτερικό ιστορικά είχε λόγο ύπαρξης, κυρίως ως εγγύηση διαθεσιμότητας σε μεγάλα διεθνή χρηματοοικονομικά κέντρα και ως στοιχείο σταθερότητας σε περιόδους ψυχροπολεμικής έντασης. Όμως σε ένα περιβάλλον όπου οι πολιτικές ισορροπίες μεταβάλλονται και οι συμμαχίες μπαίνουν σε δοκιμασία, το «ρίσκο πρόσβασης» επανέρχεται ως βασικό σενάριο.
Φορολογούμενοι και πολιτικές πιέσεις
Η πίεση δεν περιορίζεται στα οικονομικά επιτελεία. Ο Μίχαελ Γιέγκερ, επικεφαλής τόσο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Φορολογουμένων όσο και της Ένωσης Γερμανών Φορολογουμένων, έχει επίσης υιοθετήσει σκληρή γραμμή, υποστηρίζοντας ότι η Γερμανία πρέπει να «κάνει την κίνησή της». Συνδέει μάλιστα τη θέση του με την ευρύτερη αίσθηση ότι οι ΗΠΑ αναζητούν όλο και πιο επιθετικά τρόπους ενίσχυσης των εσόδων τους, ενώ επικαλείται ως χαρακτηριστικό παράδειγμα τη δηλωμένη επιθυμία του Τραμπ για τη Γροιλανδία.
Στη δική του ανάγνωση, η απρόβλεπτη στάση των ΗΠΑ αυξάνει την αβεβαιότητα και εντείνει τον φόβο ότι, σε περίπτωση κρίσης, η Bundesbank θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπη με εμπόδια πρόσβασης στα αποθέματά της. Δεν είναι τυχαίο ότι ο ίδιος είχε απευθύνει ήδη από πέρυσι επιστολές τόσο στη Bundesbank όσο και στο υπουργείο Οικονομικών, ζητώντας ανοιχτά: «φέρτε πίσω τον χρυσό μας».
Από την AfD στο mainstream: Το θέμα περνά στον κεντρικό διάλογο
Για χρόνια, η συζήτηση για τον επαναπατρισμό χρυσού αφορούσε κυρίως πολιτικούς χώρους όπως η ακροδεξιά AfD, που προωθούσε την επιστροφή των αποθεμάτων με πατριωτική και αντισυστημική επιχειρηματολογία. Το στοιχείο που διαφοροποιεί τη συγκυρία είναι ότι πλέον η σχετική συζήτηση παύει να θεωρείται αποκλειστικά «πολιτικά φορτισμένη» και αποκτά χαρακτήρα εθνικής στρατηγικής.
Ενδεικτικό είναι ότι υπέρ μιας πιο προσεκτικής στάσης έχει τοποθετηθεί και η Καταρίνα Μπεκ, εκπρόσωπος οικονομικών των Πρασίνων στην Bundestag, επισημαίνοντας ότι ο χρυσός αποτελεί πυλώνα σταθερότητας και εμπιστοσύνης και δεν πρέπει να μετατραπεί σε «πιόνι» γεωπολιτικών συγκρούσεων.
Οι προειδοποιήσεις: «Μη ρίξετε λάδι στη φωτιά»
Ωστόσο δεν λείπουν οι φωνές που βλέπουν παγίδες. Ο Κλέμενς Φουστ, πρόεδρος του ινστιτούτου οικονομικών ερευνών Ifo και ένας από τους πιο γνωστούς οικονομολόγους της Γερμανίας, προειδοποίησε ότι ο επαναπατρισμός μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες συνέπειες και να επιβαρύνει περαιτέρω το κλίμα στις σχέσεις Βερολίνου – Ουάσιγκτον, «ρίχνοντας λάδι στη φωτιά» μιας ήδη εύθραυστης κατάστασης.
Η γραμμή αυτή δεν είναι άγνωστη: το σκεπτικό είναι ότι ο χρυσός, πέρα από περιουσιακό στοιχείο, λειτουργεί και ως συμβολισμός εμπιστοσύνης. Μια μαζική επιστροφή από τη Νέα Υόρκη θα μπορούσε να εκληφθεί ως διπλωματικό μήνυμα «απομάκρυνσης» από τις ΗΠΑ, ειδικά την ώρα που η Ευρώπη αναζητά νέο πλαίσιο ασφάλειας και αμυντικής πολιτικής.
Η στάση της κυβέρνησης και η διαβεβαίωση της Bundesbank
Σε κυβερνητικό επίπεδο, το Βερολίνο επιχειρεί να κρατήσει χαμηλούς τόνους. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Στέφαν Κορνέλιους φέρεται να δηλώνει ότι προς το παρόν δεν εξετάζεται απόσυρση των αποθεμάτων χρυσού από τις ΗΠΑ, επιχειρώντας να αποτρέψει το ενδεχόμενο η συζήτηση να αποκτήσει διάσταση «κρίσης εμπιστοσύνης».
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο πρόεδρος της Bundesbank, Γιόαχιμ Νάγκελ, ο οποίος τον Οκτώβριο, από την Ουάσιγκτον και στο περιθώριο της φθινοπωρινής συνόδου του ΔΝΤ, διαβεβαίωσε ότι «δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας» για τον γερμανικό χρυσό που φυλάσσεται στη Fed. Η Bundesbank επισημαίνει ότι διενεργεί τακτικούς ελέγχους στα αποθέματα που διατηρεί στο εξωτερικό.
Το βαθύτερο διακύβευμα: Χρυσός, κυριαρχία και νέα εποχή στις σχέσεις με τις ΗΠΑ
Πίσω από τους αριθμούς και τις δηλώσεις, το ζήτημα έχει σαφή στρατηγική διάσταση. Ο χρυσός δεν είναι απλώς «αποθήκη αξίας». Είναι από τα ισχυρότερα εργαλεία εμπιστοσύνης ενός κράτους, ένα είδος σιωπηρής εγγύησης σε περιόδους κρίσης, όπου τα νομίσματα πιέζονται και οι γεωπολιτικές ισορροπίες ανατρέπονται.
Και αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί η συζήτηση στη Γερμανία φουντώνει: όχι επειδή αλλάζει η αξία του χρυσού, αλλά επειδή αλλάζει η εποχή. Το Βερολίνο καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο κινδύνους. Από τη μία, να μην εμφανιστεί ότι αμφισβητεί τη διατλαντική σχέση. Από την άλλη, να μην αγνοήσει ότι ο κόσμος κινείται προς μεγαλύτερη αστάθεια και ότι η «στρατηγική ανεξαρτησία» της Ευρώπης δεν είναι πια θεωρία, αλλά πολιτικός στόχος.
Διαβάστε επίσης; Δημοσκόπηση: Το 51% των Ευρωπαίων λέει εχθρό της Ευρώπης τον Τραμπ
Μ.Η.Τ. 242183