Η πορεία του 12μηνου euribor αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο έως και τριών αυξήσεων επιτοκίων από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έως το τέλος του έτους, εξέλιξη που θα μπορούσε να οδηγήσει το βασικό επιτόκιο στο 2,75%, από 2% σήμερα. Αν και ένα τέτοιο σενάριο θεωρείται μάλλον ακραίο, καθώς αποτυπώνει κυρίως την αβεβαιότητα που συνδέεται με τη συνεχιζόμενη ένταση στη Μέση Ανατολή, είναι σαφές ότι οι πληθωριστικές πιέσεις έχουν ήδη ανατρέψει την εικόνα αποκλιμάκωσης που είχε διαμορφωθεί πριν από περίπου έναν μήνα, όταν οι αγορές προεξοφλούσαν περιορισμένη άνοδο της τάξης των 50 μονάδων βάσης μέχρι το τέλος του χρόνου.
Η επιδείνωση των συνθηκών αποτυπώνεται ήδη στο αυξημένο κόστος χρήματος. Τα spreads των ομολόγων, που καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό το κόστος δανεισμού των τραπεζών, κινούνται ανοδικά, ενώ και το τρίμηνο euribor έχει ενισχυθεί, από περίπου 1,9% στις αρχές Φεβρουαρίου σε 2,13% σήμερα. Η ευαισθησία των επιτοκίων σε γεωπολιτικές εξελίξεις είναι εμφανής, αν ληφθεί υπόψη ότι μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, το euribor εκτινάχθηκε από αρνητικά επίπεδα (-0,5%) σε 3,9% τον Οκτώβριο του 2023, πριν ξεκινήσει σταδιακή αποκλιμάκωση.
Οι συνέπειες για επιχειρήσεις και νοικοκυριά αναμένεται να φανούν άμεσα, καθώς μέσα στον μήνα ξεκινά η αναπροσαρμογή των δόσεων στα δάνεια κυμαινόμενου επιτοκίου, τα οποία συνδέονται με το euribor ενός ή τριών μηνών. Η αύξηση του κόστους δανεισμού έρχεται σε μια περίοδο όπου οι προβλέψεις για την ανάπτυξη αναθεωρούνται προς τα κάτω, εντείνοντας τον προβληματισμό για το κατά πόσο θα επηρεαστούν οι επενδύσεις των επιχειρήσεων και η ζήτηση στεγαστικών δανείων.
Κρίσιμο τεστ για την αγορά αναμένεται να αποτελέσει η πορεία των συμβάσεων που συνδέονται με το Ταμείο Ανάκαμψης, ιδίως μετά την απόφαση του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών να επισπεύσει την προθεσμία υπογραφής τους από τα τέλη Αυγούστου στα τέλη Μαΐου. Η αλλαγή αυτή επιταχύνει τις διαδικασίες, φέρνοντας πιο κοντά κατά περίπου τρεις μήνες την ολοκλήρωση των συμφωνιών με επιχειρήσεις που έχουν ήδη καταθέσει επενδυτικά σχέδια.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η επίσπευση θα λειτουργήσει ως φίλτρο για τα έργα που θα προχωρήσουν τελικά, με τις μικρότερες επιχειρήσεις –ιδίως σε κλάδους όπως ο τουρισμός και η βιομηχανία– να αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο αποκλεισμού. Η πίεση χρόνου συνδέεται και με την ανάγκη αποφυγής δημοσιονομικών επιβαρύνσεων που θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 300 εκατ. ευρώ, σε περίπτωση μη υλοποίησης δεσμεύσεων.
Παρά το κλίμα αβεβαιότητας, η ζήτηση για νέα δάνεια εμφανίζεται ενισχυμένη βραχυπρόθεσμα, καθώς επιχειρήσεις επιδιώκουν να προλάβουν τις προθεσμίες. Ωστόσο, η δυναμική αυτή εκτιμάται ότι θα εξασθενήσει μετά τα τέλη Μαΐου. Τραπεζικές πηγές κάνουν λόγο για έντονη κινητοποίηση προκειμένου να ενταχθούν όσο το δυνατόν περισσότερα επενδυτικά σχέδια, χωρίς όμως να θεωρείται εφικτή η ικανοποίηση του συνόλου των αιτημάτων, γεγονός που αφήνει εκτός χρηματοδότησης σημαντικό αριθμό, κυρίως μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
Για τα νοικοκυριά, η αβεβαιότητα προστίθεται στη χαμηλή ήδη ζήτηση για στεγαστικά δάνεια. Καθοριστικό ρόλο θα διαδραματίσει η στάση των τραπεζών απέναντι στα σταθερά επιτόκια, τα οποία σήμερα διαμορφώνονται περίπου στο 3,8%-3,9% για διάρκεια 10 ετών και κοντά στο 3,5% για πενταετή περίοδο. Οι πρώτες ενδείξεις δείχνουν ότι τα επίπεδα αυτά ενδέχεται να διατηρηθούν, τουλάχιστον μέχρι να ξεκαθαρίσει το γεωπολιτικό τοπίο.
Αντίθετα, τα παλαιότερα στεγαστικά δάνεια, όπως και εκείνα του προγράμματος «Σπίτι μου», παραμένουν συνδεδεμένα με κυμαινόμενα επιτόκια και επηρεάζονται άμεσα από τις μεταβολές του euribor. Στην περίπτωση του συγκεκριμένου προγράμματος, η επιδότηση κατά 50% συγκρατεί το τελικό επιτόκιο κοντά στο 1,9%. Για τα υφιστάμενα δάνεια, η επιβάρυνση εξαρτάται και από τη χρονική φάση αποπληρωμής: στα πρώτα χρόνια κυριαρχεί η αποπληρωμή τόκων, ενώ όσο πλησιάζει η λήξη, αυξάνεται το μερίδιο του κεφαλαίου, περιορίζοντας την επίδραση των αυξήσεων επιτοκίων για όσους βρίσκονται κοντά στην εξόφληση.
Διαβάστε επίσης; Τράπεζες: Πώς οι αυξήσεις επιτοκίων της ΕΚΤ θα επηρεάσουν στεγαστικά, καταναλωτικά και επιχειρηματικά δάνεια
Μ.Η.Τ. 242183