Διαθήκες: Όλες οι αλλαγές στο Κληρονομικό Δίκαιο

Κληρονομικό Δίκαιο: Με τη δημόσια διαβούλευση να ολοκληρώνεται τη Δευτέρα 20 Απριλίου, το βάρος μεταφέρεται πλέον στην τελική διαμόρφωση του νομοσχεδίου, το οποίο κατευθύνεται προς τη Βουλή, ενσωματώνοντας –ενδεχομένως– κρίσιμες παρατηρήσεις πολιτών και νομικών.

Το αν θα υπάρξουν διορθωτικές παρεμβάσεις ή αν θα προχωρήσει ως έχει, θα καθορίσει όχι μόνο το περιεχόμενο της μεταρρύθμισης, αλλά και τον βαθμό κοινωνικής αποδοχής της.

Ειδικότερα, το νέο Κληρονομικό Δίκαιο αναμένεται να επηρεάσει άμεσα χιλιάδες πολίτες, διαμορφώνοντας ένα διαφορετικό τοπίο τόσο στις οικογενειακές σχέσεις όσο και στην οικονομική διαχείριση της περιουσίας μετά θάνατον.

Στην τελική ευθεία εισέρχεται η μεταρρύθμιση του Κληρονομικού Δικαίου, με τη δημόσια διαβούλευση να ολοκληρώνεται στις 20 Απριλίου και το νομοσχέδιο να κατευθύνεται προς τη Βουλή, ενσωματώνοντας –ενδεχομένως– κρίσιμες παρατηρήσεις πολιτών και νομικών.

Αιχμή των αλλαγών η απαλλαγή των κληρονόμων από τα χρέη, η αναγνώριση δικαιωμάτων σε συντρόφους εκτός γάμου και η εισαγωγή κληρονομικών συμβάσεων.

Στο τελικό στάδιο πριν από την κατάθεσή του στο ελληνικό Κοινοβούλιο βρίσκεται το νέο νομοσχέδιο για το Κληρονομικό Δίκαιο, μετά την ολοκλήρωση ενός μήνα εντατικής δημόσιας διαβούλευσης. Το αναμορφωμένο πλαίσιο φιλοδοξεί να επιφέρει ριζικές αλλαγές στον τρόπο διαχείρισης των κληρονομιών και των διαθηκών, με πιθανό ορίζοντα εφαρμογής το νέο δικαστικό έτος.

Το ενδιαφέρον πλέον στρέφεται στο κατά πόσο οι δεκάδες παρεμβάσεις που κατατέθηκαν –από πολίτες αλλά και θεσμικούς φορείς, όπως δικηγόρους, δικαστές και συμβολαιογράφους– θα οδηγήσουν σε ουσιαστικές τροποποιήσεις πριν το σχέδιο νόμου τεθεί προς ψήφιση.

Απαλλαγή από τα χρέη: Η τομή που προκαλεί αντιδράσεις

Η πλέον καθοριστική αλλαγή αφορά την πλήρη απαλλαγή των κληρονόμων από τα χρέη του θανόντος. Σε αντίθεση με το ισχύον καθεστώς, οι κληρονόμοι δεν θα ευθύνονται πλέον με την προσωπική τους περιουσία.

Οι δανειστές θα ικανοποιούνται αποκλειστικά από το ενεργητικό της κληρονομιάς, ενώ σε περιπτώσεις ανεπάρκειας θα εφαρμόζεται αναλογική ικανοποίηση, μέσω πίνακα κατάταξης που θα συντάσσει δικαστικός εκκαθαριστής. Ο τελευταίος θα διαθέτει διευρυμένες αρμοδιότητες, όπως η εκποίηση περιουσιακών στοιχείων ή ακόμη και η διενέργεια πλειστηριασμών.

Ωστόσο, σημαντική μερίδα πολιτών ζητά η ρύθμιση να αποκτήσει και αναδρομική ή μεταβατική ισχύ, ώστε να καλύψει περιπτώσεις κληρονόμων που επιβαρύνθηκαν ήδη με χρέη τα προηγούμενα χρόνια. Όπως επισημαίνεται σε σχόλια, μια τέτοια πρόβλεψη θα ενίσχυε την ασφάλεια δικαίου και την ίση μεταχείριση:

1.Εισάγονται για πρώτη φορά στο ελληνικό Κληρονομικό Δίκαιο οι κληρονομικές συμβάσεις. Δηλαδή θα επιτρέπεται, όσο ο ενδιαφερόμενος είναι ακόμα εν ζωή, να διαπραγματευτεί με τους κληρονόμους του τα κομμάτια της περιουσίας που θα λάβει ο καθένας κι εφόσον επέλθει συμφωνία θα υπογράφουν παρουσία συμβολαιογράφου.

2.Αλλάζουν τα ποσοστά που λαμβάνουν οι κληρονόμοι όταν δεν υπάρχει διαθήκη, τα παιδιά και οι σύζυγοι που μένουν εκτός διαθήκης θα έχουν δικαίωμα μόνο χρηματικής αποζημίωσης και όχι επί ποσοστού της κληρονομιάς.

3.Διατηρούνται με δικλίδες ασφαλείας (μάρτυρες, πραγματογνώμονες) οι ιδιόγραφες διαθήκες.

4.Αποκτά κληρονομικό δικαίωμα ο σύντροφος του θανόντος ακόμα και εκτός γάμου ή συμφώνου συμβίωσης.

5.Καμία ευθύνη για τα χρέη του εκλιπόντος στους κληρονόμους

Ιδιόγραφες διαθήκες: Διατήρηση με αυστηρότερους ελέγχους

Παρά τις αρχικές σκέψεις για κατάργηση των ιδιόγραφων διαθηκών, αυτές τελικά διατηρούνται, με την εισαγωγή πρόσθετων ασφαλιστικών δικλίδων.

Κεντρική αλλαγή αποτελεί η γενίκευση της γραφολογικής εξέτασης σε περιπτώσεις όπου τη διαθήκη εμφανίζει πρόσωπο που δεν ανήκει στον στενό οικογενειακό κύκλο. Στόχος είναι η αντιμετώπιση φαινομένων πλαστογράφησης.

Παράλληλα, παραμένει ανοιχτό το κρίσιμο ζήτημα του χρονικού πεδίου εφαρμογής: αν δηλαδή οι νέες ρυθμίσεις θα αφορούν τον χρόνο θανάτου ή τον χρόνο δημοσίευσης της διαθήκης – μια λεπτομέρεια με σημαντικές νομικές συνέπειες.

Κληρονομικές συμβάσεις και νέα δεδομένα στη διανομή περιουσίας

Για πρώτη φορά εισάγεται η δυνατότητα σύναψης κληρονομικών συμβάσεων, μέσω των οποίων ο διαθέτης μπορεί, εν ζωή, να συμφωνεί με τους μελλοντικούς κληρονόμους την κατανομή της περιουσίας του, παρουσία συμβολαιογράφου.

Παράλληλα:

Μεταβάλλονται τα ποσοστά διανομής όταν δεν υπάρχει διαθήκη.
Οι νόμιμοι κληρονόμοι που αποκλείονται από διαθήκη θα δικαιούνται μόνο χρηματική αποζημίωση και όχι ποσοστό επί της περιουσίας.
Διατηρούνται οι ιδιόγραφες διαθήκες με αυξημένες εγγυήσεις αξιοπιστίας.

Δικαιώματα συντρόφων εκτός γάμου: Νέα πραγματικότητα

Ιδιαίτερη συζήτηση προκαλεί και η πρόβλεψη για αναγνώριση κληρονομικών δικαιωμάτων σε συντρόφους εκτός γάμου ή συμφώνου συμβίωσης.

Σύμφωνα με τη ρύθμιση, εφόσον δεν υπάρχουν συγγενείς έως τέταρτου βαθμού, ο σύντροφος μπορεί να καταστεί κληρονόμος, υπό την προϋπόθεση ότι:

υπήρξε συμβίωση τουλάχιστον τριών ετών ή
υπάρχουν κοινά τέκνα (χωρίς χρονικό περιορισμό).

Ακόμη και όταν δεν κληρονομεί, ο σύντροφος αποκτά δικαιώματα όπως:

δωρεάν χρήση της κύριας κατοικίας για ένα έτος,
διατήρηση οικιακών αντικειμένων, «τα έπιπλα, σκεύη, ενδύματα και γενικώς οικιακά αντικείμενα που χρησιμοποιούσαν από κοινού με τον κληρονομούμενο».

Η συγκεκριμένη διάταξη έχει προκαλέσει αντικρουόμενες αντιδράσεις. Ορισμένοι ζητούν διεύρυνση της προστασίας –ιδίως ως προς τη διάρκεια παραμονής στην κύρια κατοικία– ενώ άλλοι εκφράζουν επιφυλάξεις για το εύρος των νέων δικαιωμάτων.