ΕΣΕΚ: Περισσότερα μέτρα για την ενίσχυση του ανταγωνισμού στη λιανική αγορά
ρεύματος ζητάει ο Ελληνικός Σύνδεσμος Προμηθευτών Ενέργειας παρουσιάζοντας
τις θέσεις του για το νέο ΕΣΕΚ.
ΕΛΕΤΕΑΝ για ΕΣΕΚ: Για μεγιστοποίηση του οφέλους απαιτείται περισσότερη Αιολική Ενέργεια
Ειδικότερα, οι θέσεις του ΕΣΠΕΝ για τα παρακάτω ζητήματα διαμορφώνεται ως εξής:
Ψηφιοποίηση του δικτύου και εγκατάσταση έξυπνων μετρητών για όλους τους
καταναλωτές έως το 2030:
Ο Σύνδεσμος αναφέρει ότι είναι αναγκαίο, όλοι οι συμμετέχοντες στην αγορά να έχουν ολοκληρωμένη πληροφόρηση για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση του έργου, προκειμένου να είναι σε θέση να εναρμονίσουν -από την πλευρά τους- τις απαραίτητες ενέργειες για την ανάπτυξη και την παροχή των σχετικών υπηρεσιών. Στο πλαίσιο αυτό, προτείναι να δημοσιοποιείται περιοδικά από τον Διαχειριστή, το επικαιροποιημένο σχέδιο/ χρονοδιάγραμμα του έργου, συμπεριλαμβανομένης της προτεραιοποίησης (π.χ.
ανά γεωγραφική περιοχή ή κατηγορία παροχών) και της προόδου υλοποίησης του.
Σημειώνει δε ότι οι σχετικές επενδύσεις του ΔΕΔΔΗΕ θα πρέπει να τριπλασιαστούν τα επόμενα έτη.
Αντιμετώπιση ενεργειακών κρίσεων και προστασία των τελικών καταναλωτών:
Τονίζει ότι Οποιεσδήποτε παρεμβάσεις στην αγορά προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας για την αντιμετώπιση των ενεργειακών κρίσεων, θα πρέπει να συμμορφώνονται με την Οδηγία 2019/944 και τον Κανονισμό 2019/943, όπως προσφάτως τροποποιήθηκαν στο πλαίσιο του EMD Reform, περιλαμβάνουν
συγκεκριμένες προβλέψεις για τη δυνατότητα των Κρατών- Μελών:
(α) να λάβουν μέτρα προστασίας των καταναλωτών σε περίπτωση που το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κηρύξει περιφερειακή ή ενωσιακή κρίση τιμών και (β) να αξιοποιούν εργαλεία που συμβάλλουν στην αντιμετώπιση των ζητημάτων τα οποία αναδείχθηκαν κατά την ενεργειακή κρίση (π.χ. ενίσχυση προθεσμιακών αγορών,
αξιοποίηση CfDs/PPAs)…
Όσον αφορά την έκδοση νέου Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΚΠΗΕ) για την ολοκλήρωση και αναμόρφωση του υφιστάμενου κανονιστικού πλαισίου, ο ΕΣΠΕΝ αναφέρει «θεωρούμε αυτονόητο ότι η αναμενόμενη τροποποίηση του ΚΠΗΕ, θα πρέπει να συμπληρώσει το ρυθμιστικό κενό που υφίσταται μετά την έκδοση της.
Απόφασης ΣτΕ 1888/2020 αναφορικά με την αλλαγή προμηθευτή, με τρόπο που να αποτρέπει επαρκώς τη συσσώρευση ανεξόφλητων οφειλών προς τους προμηθευτές από μη συμμορφούμενους προς τις συμβατικές υποχρεώσεις τους καταναλωτές. Η συμπλήρωση του εν λόγω ρυθμιστικού κενού, κατά τρόπο που θα αποτρέπει τη συσσώρευση ανεξόφλητων οφειλών στη λιανική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας,
αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την προστασία των τελικών καταναλωτών από το αυξημένο κόστος προμήθειας, το οποίο προφανώς ανακύπτει για το σύνολο τις αγοράς, εξαιτίας των επισφαλειών που γεννούνται από τις ανεξόφλητες οφειλές των καταναλωτών εκείνων οι οποίοι συστηματικά δεν συμμορφώνονται με τις συμβατικές τους υποχρεώσεις».
Ανάπτυξη του ανταγωνισμού στη λιανική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Στην παρ.3.6.1. αναφέρεται ότι:«(…) η ανάπτυξη του ανταγωνισμού στην αγορά λιανικής θα δώσει την δυνατότητα να αποφευχθεί ο υψηλός βαθμός συγκέντρωσης και η χαμηλή κινητικότητα καταναλωτών. Το μερίδιο προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας στη Χαμηλή Τάση που εκπροσωπεί η δεσπόζουσα επιχείρηση (ΔΕΗ) έχει μειωθεί από το 91% το 2016 στο 63% το 2023. Η μείωση αυτή κινείται στην επιθυμητή κατεύθυνση με απώτερο στόχο την ενδυνάμωση του ρόλου των καταναλωτών και τη βελτίωση των συνθηκών του εγχώριου ανταγωνισμού (…).» O Σύνδεσμος σχολιάζει ότι δεν ξεκαθαρίζεται ο τρόπος με τον οποίο προκύπτει η εκτίμηση ότι ο βαθμός συγκέντρωσης στην αγορά λιανικής θα βαίνει μειούμενος στο μέλλον, ενώ δεν βρίσκεται σε εφαρμογή και δεν προσδιορίζεται στο ΕΣΕΚ οποιοδήποτε μέτρο/ πολιτική στην κατεύθυνση αυτή. Επιπρόσθετα, όσον αφορά το μερίδιο της δεσπόζουσας επιχείρησης στη Χαμηλή Τάση, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη όχι μόνο το αναφερόμενο στο ΕΣΕΚ μερίδιο που αφορά την ποσότητα ενέργειας, αλλά και το μερίδιο της επιχείρησης ως προς τον αριθμό των πελατών, το οποίο τον Ιούλιο του 2024 στη ΧΤ ανερχόταν σε 72% στο Διασυνδεδεμένο Σύστημα, έναντι μεριδίου 74% τον Σεπτέμβριο του 2021 – ήτοι προ 3 ετών.
Όπως τονίζει ο ΕΣΠΕΝ: «Αντιθέτως προς τα αναφερόμενα στην συγκεκριμένη ενότητα του ΕΣΕΚ, οι ετήσιες Εκθέσεις.
Πεπραγμένων της αρμόδιας ΡΑΑΕΥ καταδεικνύουν μια διαρκή τάση συρρίκνωσης του ανταγωνισμού στην αγορά λιανικής για την τριετία 2020-2022. καθώς ο αριθμός των δραστηριοποιούμενων προμηθευτών στη λιανική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας του Διασυνδεδεμένου Συστήματος βαίνει συνεχώς μειούμενος κατά τα τελευταία έτη. Περαιτέρω, αναφορικά με τον δείκτη «συγκέντρωσης» της αγοράς, Herfindahl- Hirschman Index (HHI), ο οποίος στις ίδιες Εκθέσεις Πεπραγμένων της ΡΑΑΕΥ υπολογίστηκε για το 2020 ως προς τον όγκο κατανάλωσης στο Διασυνδεδεμένο Σύστημα σε 4.171, υποχωρώντας σε 3.708 το 2021, για να διαμορφωθεί σε 3.502 το 2022, σύμφωνα με τα όσα παρατηρεί η Αρχή ερμηνεύοντας τον δείκτη αυτό σε κάθε ετήσια έκθεσή της, «ο δείκτης βαίνει συνεχώς μειούμενος αλλά συνεχίζει να υπερβαίνει σημαντικά το όριο του 2.000 που θεωρείται όριο ανταγωνιστικής αγοράς».
Δυνάμει των ανωτέρω είναι σαφές ότι η λιανική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας δεν πληροί σε καμία περίπτωση τα αντικειμενικά κριτήρια για να χαρακτηριστεί ως μια «ανταγωνιστική αγορά», ενώ η πλήρης έλλειψη οποιουδήποτε σαφούς μέτρου πολιτικής για την ενίσχυση του ανταγωνισμού στο υπό διαβούλευση ΕΣΕΚ, ουσιαστικά υποβαθμίζει το ζήτημα της ανάγκης ενίσχυσης και πλαισίωσης της
αγοράς με μέτρα τα οποία όμως η ελληνική πολιτεία ουσιαστικά δεσμεύεται να λαμβάνει. Στο σημείο αυτό, ο Σύνδεσμός μας θα ήθελε να παρατηρήσει ότι στην ελληνική έννομη τάξη συνεχίζουν να υφίστανται οι διατάξεις των Ν. 4336/2015 και 4389/2016, οι οποίες ουσιαστικά προβλέπουν ανακατανομή των μεριδίων στην λιανική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας στο Διασυνδεδεμένο Σύστημα προκειμένου κανένας παραγωγός να μην παράγει ή εισάγει ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας που υπερβαίνει το 50% του συνόλου της ηλεκτρικής ενέργειας από εγχώριες μονάδες παραγωγής και εισαγωγές, σε ετήσια βάση. Όπως άλλωστε επισημαίνεται στην Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο πλαίσιο της Σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με το Εθνικό Πρόγραμμα Μεταρρυθμίσεων 2022 και το Πρόγραμμα Σταθερότητας 2022 της Ελλάδας, “In the retail market, the market share of the Public Power Cooperation is currently close to 65%, which is significantly above the 50% target set by national legislation”.
Παρά την ύπαρξη των σαφέστατων αυτών προβλέψεων και άρα της νομικής βάσης για τη λήψη μέτρων πολιτικής προς την κατεύθυνση της ενίσχυσης του ανταγωνισμού στη λιανική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, το υπό διαβούλευση νέο ΕΣΕΚ δεν προβλέπει όπως προαναφέραμε κανένα απολύτως μέτρο πολιτικής για την ενίσχυση του ανταγωνισμού στην αγορά, περιορίζοντας τα μέτρα πολιτικής σε ήδη δρομολογημένες κατευθύνσεις (π.χ. ψηφιοποίηση δικτύου, ανάπτυξη δυναμικών τιμολογίων, πλατφόρμα PPAs κλπ.) τα οποία μπορούν να θεωρηθούν μέτρα πολιτικής ήπιας ισχύος και τα οποία σε καμία περίπτωση δεν ακουμπούν στον πυρήνα της την κατεύθυνση της αγοράς στο σκέλος της ανταγωνιστικότητας».
Αντιμετώπιση του ιδιαίτερα οξυμένου προβλήματος των ρευματοκλοπών:
Ο Σύνδεσμος τονίζει ότι είναι σκόπιμο να προσδιοριστεί και ο ρόλος του Διαχειριστή καθώς και σχετικά μέτρα, όπως η ενσωμάτωση του κόστους των απωλειών στο Επιτρεπόμενο Έσοδο του Διαχειριστή.
«Όπως αναδεικνύεται σε μελέτη του ACER, ήδη από το 2021, η Ελλάδα ήταν μία εκ των ελαχίστων Κρατών-Μελών της Ε.Ε. όπου το κόστος των απωλειών του δικτύου δεν ανακτάται μέσω του Επιτρεπόμενου Εσόδου του Διαχειριστή αλλά μετακυλίεται στο κόστος προμήθειας, με προφανή συνέπεια την έλλειψη κινήτρου του Διαχειριστή για τον περιορισμό των απωλειών» τονίζει και αναφέρει «θεωρούμε αυτονόητο ότι θα πρέπει το συντομότερο δυνατόν, να αντιμετωπιστεί από την ΔΕΔΔΗΕ Α.Ε. το θεμελιώδες και χρόνιο ζήτημα της αδυναμίας επακριβούς καταλογισμού της καταναλισκόμενης ενέργειας που αντιστοιχεί σε κάθε Εκπρόσωπο Φορτίου (βλ. έλλειψη έξυπνων μετρητών, μη αποδοτική αντιμετώπιση τεχνικών και μη τεχνικών απωλειών, μη πληρότητα μετρητικών δεδομένων κτλ.). Ως αποτέλεσμα του χρόνιου αυτού ζητήματος, σημειώνουμε ότι στην Οριστική Εκκαθάριση του Α’ εξαμήνου του 2022, το επίπεδο της παραγόμενης ενέργειας το οποίο δεν δύναται να αντιστοιχηθεί από τον ΔΕΔΔΗΕ με τις καταμετρηθείσες ποσότητες, ανέρχεται σε σχεδόν 18% επί του συνόλου, επίπεδο που προφανώς είναι εξαιρετικά υψηλό σε σύγκριση με λοιπά Κράτη- Μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
Προώθηση της αυτοκατανάλωσης με κανόνες αγοράς βάσει του νέου πλαισίου net-billing: Με τη σταδιακή περαιτέρω αύξηση της αυτοκατανάλωσης και ιδίως της συλλογικής αυτοκατανάλωσης (energy sharing) στο μέλλον, σε συνδυασμό με συστήματα αποθήκευσης, το κόστος για την εκπροσώπηση του φορτίου των
αυτοπαραγωγών (κόστος εξισορρόπησης κτλ.) θα βαίνει αυξανόμενο έναντι της ενέργειας που θα απορροφά ο πελάτης από το δίκτυο και δεν θα μπορεί να σχετιστεί άμεσα με αυτή. Συνεπώς, οι μοναδίαιες χρεώσεις προμήθειας (€/ΜWh) επί της απορροφούμενης ενέργειας -στην υφιστάμενη μορφή τους- ενδεχομένως δεν θα είναι κατάλληλες για την ανάκτηση του κόστους αυτού. Εφόσον δηλαδή οι υπηρεσίες διαχείρισης του φορτίου των αυτοπαραγωγών από τους προμηθευτές εμπεριέχουν σημαντικό πρόσθετο βαθμό αβεβαιότητας που δεν σχετίζεται άμεσα με την απορροφούμενη ενέργεια αλλά συναρτάται με το επίπεδο της ενέργειας που παράγεται, αποθηκεύεται και αυτοκατανώλεται από τον πελάτη, θεωρούμε ότι
μελλοντικά, θα πρέπει να εξεταστούν και εναλλακτικά σχήματα τιμολόγησης, με δυνατότητα του προμηθευτή για διακριτή ενεργειακή χρέωση όσον αφορά την παροχή των εν λόγω υπηρεσιών, πέραν των υφιστάμενων μοναδιαίων χρεώσεων επί της απορροφηθείσας ενέργειας.
Θεωρούμε ότι η υλοποίηση των εν λόγω πολιτικών, μέσω των προμηθευτών
και των ΦοΣΕ, είναι σκόπιμο να υποστηριχθεί από τους εκάστοτε αρμόδιους
φορείς ή Διαχειριστές οι οποίοι θα πρέπει να αναλάβουν αφενός τον έλεγχο
των δικαιούχων που εντάσσονται στα σχήματα αυτά, και αφετέρου την
παροχή στους Προμηθευτές και τους ΦοΣΕ, του συνόλου των
πιστοποιημένων δεδομένων που απαιτούνται για την τιμολόγηση των
καταναλωτών, ιδίως στις περιπτώσεις συλλογικής αυτοκατανάλωσης, τόσο
στο Διασυνδεδεμένο Σύστημα όσο στο Σύστημα ΜΔΝ.
Λειτουργία πρωτογενούς και δευτερογενούς αγοράς Εγγυήσεων Προέλευσης για
την ενέργεια από ΑΠΕ (παρ. ΕΣΕΚ 2.7.5, 3.6.4)
Η έκδοση των Εγγυήσεων Προέλευσης των μεγάλων υδροηλεκτρικών
σταθμών αποκλειστικά υπέρ της δεσπόζουσας επιχείρησης, σύμφωνα με τις
διατάξεις του αρ. 15 του Ν. 3468/2006, δεδομένης και της έλλειψης ενός
σαφώς καθορισμένου πλαισίου για την παραχώρηση εκμετάλλευσης των
σχετικών υδάτινων πόρων, επιτείνει τη δομική ασσυμετρία στην αγορά
ηλεκτρικής ενέργειας, ιδίως αναφορικά με τους εμπορικούς και
βιομηχανικούς πελάτες στους οποίους η δεσπόζουσα επιχείρηση
είναι ήδη σε θέση να προσφέρει περιβαλλοντικά προϊόντα, απαλλαγμένα
από το κόστος των Εγγυήσεων Προέλευσης. Συνεπώς, προκειμένου να
διασφαλιστεί η εύρυθμη λειτουργία του ανταγωνισμού, είναι αναγκαίο να
προβλεφθούν διατάξεις για την αποτελεσματική διαχείριση της ασσυμετρίας
η οποία σχετίζεται με την αποκλειστική κατανομή στη δεσπόζουσα
επιχείρηση, των Εγγυήσεων Προέλευσης που πιστοποιούν την
υδροηλεκτρική παραγωγή και ανακαλούνται για πελάτες της.
Συλλογή, επεξεργασία και τήρηση ενεργειακών δεδομένων από τον Διαχειριστή
του Δικτύου: Ο ΕΣΠΕΝ σημειώνει την ανάγκη σχεδιασμού των σχετικών κανόνων
διαχείρισης και διάθεσης των δεδομένων κατά τρόπο που θα διασφαλίζει τον επί
ίσοις ανταγωνισμό των εμπλεκόμενων μερών για την ανάπτυξη καινοτόμων
υπηρεσιών και προϊόντων προς όφελος των καταναλωτών. Η διαμόρφωση του
κατάλληλου πλαισίου για την ισότιμη πρόσβαση στα εν λόγω δεδομένα, αποτελεί
απαραίτητη προϋπόθεση για τη διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας του
ανταγωνισμού στα πλαίσια της ενεργειακής μετάβασης, και κατ’ επέκταση, για την
προσφορά νέων προϊόντων που ανταποκρίνονται καλύτερα στις ανάγκες των
καταναλωτών.
Προώθηση της δυναμικής τιμολόγησης από πλευράς των προμηθευτών. Ενόψει
της θέσπισης του Πλαισίου Εφαρμογής των Συμβάσεων Δυναμικής Τιμολόγησης ο
ΕΣΠΕΝ αναφέρει ότι:
o «Οι όποιες προβλέψεις του Πλαισίου όσον αφορά τον γενικό
σχεδιασμό των δυναμικών τιμολογίων, θα πρέπει να καταλαμβάνουν
μόνον μία «τυποποιημένη» μορφή δυναμικού τιμολογίου και όχι
προφανώς το σύνολο των δυναμικών τιμολογίων που θα
προσφέρονται στην αγορά από τους προμηθευτές. Πέραν του
συγκεκριμένου «τυποποιημένου» τιμολογίου, είναι αυτονόητο ότι οι
προμηθευτές θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να διαμορφώνουν
και να προσφέρουν τιμολόγια με δυναμικά μεν χαρακτηριστικά, τα
οποία ωστόσο θα μπορούν να διαφοροποιούνται από εκείνα
του «τυποποιημένου» τιμολογίου.
o Θεωρούμε ότι στο κανονιστικό Πλαίσιο θα πρέπει γενικότερα να
αποφευχθεί η πλήρης παραμετροποίηση της δομής του
«τυποποιημένου» τιμολογίου (δηλ. υπό τη μορφή συγκεκριμένου
τύπου υπολογισμού) καθότι αυτό εκτιμούμε ότι θα είχε εν τέλει
δυσμενείς επιπτώσεις για τους καταναλωτές και τον ανταγωνισμό,
περιορίζοντας τη δυνατότητα προσαρμογής του τιμολογίου στις
πραγματικές συνθήκες της αγοράς, όπως αυτές θα διαμορφωθούν το
επόμενο διάστημα, με την αύξηση της αυτοκατανάλωσης, της
διεσπαρμένης παραγωγής και αποθήκευσης, κτλ.
o Δεδομένου ότι οι τιμές στις spot αγορές αποτελούν μόνον έναν από
τους παράγοντες βάσει των οποίων δύναται να διαμορφώνεται το
κόστος προμήθειας (βλ. PPAs, CfDs, προθεσμιακά συμβόλαια),
θεωρούμε ότι η πλήρης παραμετροποίηση της δομής
του«τυποποιημένου» δυναμικού τιμολογίου, πέραν των δυσμενών
επιπτώσεων που θα είχε για τους καταναλωτές και τον ανταγωνισμό,
θα καθιστούσε τη διασφάλιση της κοστοστρέφειας του
«τυποποιημένου» δυναμικού τιμολογίου, πρακτικά ανέφικτη.
o Ιδιαίτερα κρίσιμο σημείο του Πλαισίου, θεωρούμε ότι είναι ο
καθορισμός των αναγκαίων μετρητικών στοιχείων και της
διαδικασίας πιστοποίησης και αποστολής αυτών από τον Διαχειριστή
προς τους προμηθευτές, σε πραγματικό ή σχεδόν πραγματικό χρόνο,
για την εφαρμογή των δυναμικών τιμολογίων (τόσο
του«τυποποιημένου» όσο και των λοιπών μορφών δυναμικών
τιμολογίων), προκειμένου να διασφαλίζεται η έγκαιρη πληροφόρηση
και τιμολόγηση των καταναλωτών, σύμφωνα με τον σκοπό του εν
θέματι Πλαισίου».
Παροχή κινήτρων στους προμηθευτές για τη διευκόλυνση σύναψης διμερών
συμβάσεων με παραγωγούς: «Το μέτρο αυτό κινείται σε θετική κατεύθυνση και
θεωρούμε ότι θα ήταν σκόπιμο, να προσδιοριστεί σε μεγαλύτερη λεπτομέρεια η
μορφή που θα μπορούσαν ενδεικτικά να λάβουν τα σχετικά κίνητρα για την
προώθηση των διμερών συμβάσεων» τονίζει.
Μ.Η.Τ. 242183