«Μάχη χαρακωμάτων» για την αυτονομία της ΚΑΠ: Ποιοι κερδίζουν και ποιοι φοβούνται τον νέο ευρωπαϊκό αγροτικό χάρτη

Αντιμέτωπη με μια εσωτερική κρίση βρίσκεται η Κομισιόν, καθώς κορυφώνεται η σύγκρουση για το μέλλον της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ). Η αντιπαράθεση ξεκίνησε με αφορμή τις προτάσεις για αναδιάρθρωση του προϋπολογισμού των 387 δισ. ευρώ, που προωθούνται από την ομάδα του Επιτρόπου Προϋπολογισμού, Πιότρ Σεραφίν, με τη στήριξη της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.

Κεντρική φιγούρα αντίστασης αποτελεί ο Επίτροπος Γεωργίας, Κριστόφ Χάνσεν, ο οποίος απορρίπτει κατηγορηματικά κάθε προσπάθεια σύνδεσης της αγροτικής χρηματοδότησης με τα εθνικά μεταρρυθμιστικά σχέδια των κρατών-μελών. Σε πρόσφατη εσωτερική σύσκεψη της Γενικής Διεύθυνσης Γεωργίας, ο Χάνσεν ανέφερε ότι η αρχιτεκτονική της ΚΑΠ πρέπει να διατηρηθεί ακέραια, προκειμένου να εξασφαλίζεται η προβλεπόμενη στήριξη προς τους αγρότες κάθε χρόνο.

«Αν προσπαθήσουμε να ταΐσουμε περισσότερες ευρωπαϊκές προτεραιότητες με τον ίδιο προϋπολογισμό, όλοι θα πάρουν λιγότερα — και στο τέλος όλοι θα πεινάσουν», προειδοποίησε χαρακτηριστικά ο Χάνσεν, σύμφωνα με το Politico.

Τι προβλέπει η πρόταση Σεραφίν

Η επίμαχη πρόταση διατηρεί τις άμεσες ενισχύσεις στους αγρότες, αλλά προβλέπει την ένταξη της αγροτικής ανάπτυξης στα εθνικά μεταρρυθμιστικά σχέδια. Πρόκειται για προγράμματα στα οποία οι πόροι εκταμιεύονται μόνο εφόσον επιτυγχάνονται συγκεκριμένοι πολιτικοί στόχοι, εγκριμένοι από την Κομισιόν.

Αυτό το μοντέλο προκαλεί την έντονη αντίδραση υπουργών Γεωργίας και ευρωβουλευτών. Ο Ούγγρος υπουργός Γεωργίας, Ίστβαν Νάγκι, έχει ήδη προειδοποιήσει πως η ενσωμάτωση της αγροτικής ανάπτυξης σε γενικά ευρωπαϊκά εργαλεία θα αποδυναμώσει τη στοχευμένη στήριξη του αγροτικού τομέα.

Ο Χέρμπερτ Ντόρφμαν, μέλος της επιτροπής γεωργίας του Ευρωκοινοβουλίου, ξεκαθάρισε ότι η πολιτική του ομάδα (ΕΛΚ) τάσσεται υπέρ «μιας αυτόνομης ΚΑΠ, με ξεχωριστό προϋπολογισμό και δύο διακριτούς πυλώνες».

Ο φόβος διάλυσης της αυτονομίας

Η υφιστάμενη ΚΑΠ βασίζεται σε διπλή δομή: περίπου 291 δισ. ευρώ κατευθύνονται στις άμεσες ενισχύσεις και 95 δισ. ευρώ σε προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης. Αν και η δεύτερη κατηγορία προορίζεται για έργα μακροπρόθεσμου χαρακτήρα, στην πράξη πολλά από τα κονδύλια καταλήγουν άμεσα στους αγρότες, π.χ. για περιβαλλοντικά σχήματα ή επενδύσεις στις εκμεταλλεύσεις.

Η ομάδα Σεραφίν υποστηρίζει ότι η ένταξη των πόρων αγροτικής ανάπτυξης στα εθνικά σχέδια θα ενισχύσει τη στοχοθέτηση και την αποτελεσματικότητα, αρνούμενη ότι πρόκειται για «καμουφλαρισμένη» μείωση κονδυλίων. Ωστόσο, οι αγροτικοί φορείς και αρκετές χώρες όπως η Πολωνία και η Ισπανία θεωρούν την πρόταση ως επιχείρηση σταδιακής υπονόμευσης της αυτονομίας της ΚΑΠ.

Σε δημοσιονομικό σταυροδρόμι η ΚΑΠ

Οι πιέσεις για ανακατανομή δαπανών οφείλονται κυρίως στη χρηματοδοτική στενότητα ενόψει της νέας δημοσιονομικής περιόδου (2028–2034). Το χρέος από την πανδημία, οι αυξημένες ανάγκες για άμυνα και πράσινες επενδύσεις, και η στρατηγική αυτονομία της ΕΕ καθιστούν τη διατήρηση του αγροτικού προϋπολογισμού αμφίβολη.

Παρότι η Κομισιόν δεν έχει προτείνει ευθέως περικοπές στην ΚΑΠ, η αβεβαιότητα είναι μεγάλη, με την επίσημη πρόταση για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο να αναμένεται τον Ιούνιο.

Η αγωνία των υποστηρικτών της ΚΑΠ είναι ξεκάθαρη: μια τμηματική αναδιάρθρωση σήμερα μπορεί να εξελιχθεί σε πλήρη μεταρρύθμιση αύριο — και να αλλάξει ριζικά το τοπίο της ευρωπαϊκής αγροτικής πολιτικής.

Η ελληνική εξίσωση και οι θέσεις Τσιάρα

Στην Ελλάδα, το Στρατηγικό Σχέδιο για την ΚΑΠ 2023-2027 εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Νοέμβριο του 2022, με συνολικό προϋπολογισμό 13,4 δισ. ευρώ. Το σχέδιο αυτό στοχεύει στην ενίσχυση του εισοδήματος των αγροτών, την ανάπτυξη των αγροτικών περιοχών και την εξασφάλιση της επάρκειας και ασφάλειας των τροφίμων. Ωστόσο, οι πρόσφατες προτάσεις για αναδιάρθρωση της ΚΑΠ προκαλούν ανησυχία σχετικά με την κατανομή και τη διαχείριση αυτών των πόρων.​

Ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Κώστας Τσιάρας, έχει επισημάνει την ανάγκη οι ενισχύσεις να κατευθύνονται στους πραγματικούς παραγωγούς και όχι σε όσους κατέχουν ιστορικά δικαιώματα. Σε πρόσφατες δηλώσεις του, ανέφερε ότι από το 2027 η πρόταση για την επόμενη ΚΑΠ θα είναι να συνδεθεί η ενίσχυση με την παραγωγή, ώστε να διασφαλιστεί η δικαιοσύνη και η διαφάνεια στην κατανομή των πόρων. ​

Παράλληλα, ο Υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Χρήστος Κέλλας, ανακοίνωσε νέα χρηματοδότηση ύψους 260 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2025-2027, με στόχο την ενίσχυση των γεωργικών συμβούλων. Αυτή η πρωτοβουλία αποσκοπεί στην παροχή εξειδικευμένων και εξατομικευμένων συμβουλών στους παραγωγούς, συμβάλλοντας στον εκσυγχρονισμό και την ανταγωνιστικότητα του πρωτογενούς τομέα. ​

Οι εξελίξεις αυτές υπογραμμίζουν τη σημασία της διατήρησης της αυτονομίας της ΚΑΠ και της προσαρμογής της στις εθνικές ανάγκες και προτεραιότητες. Η ελληνική κυβέρνηση, μέσω του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, συνεχίζει να εργάζεται προς την κατεύθυνση της διασφάλισης των συμφερόντων των Ελλήνων αγροτών, εν μέσω των ευρωπαϊκών ζυμώσεων για το μέλλον της αγροτικής πολιτικής.

Διαβάστε επίσης: ΚΑΠ: Βγήκε στη δημοσιότητα η στρατηγική της μετά το 2027