Η Ελλάδα πέρασε από τη δημοσιονομική κατάρρευση στη σταθερότητα, με το ΔΝΤ να αναδεικνύει τον ρόλο των φορολογικών μεταρρυθμίσεων και της ψηφιοποίησης
Ενεργειακή ασφυξία για τα νοικοκυριά Το ΔΝΤ βλέπει νέο κύμα πίεσης στην Ελλάδα
Η πορεία της Ελλάδας από τα χρόνια της βαθιάς οικονομικής κρίσης έως τη σημερινή δημοσιονομική σταθερότητα αποτελεί, σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα επιτυχημένης οικονομικής προσαρμογής στην Ευρώπη. Σε νέα ανάλυσή του, το ΔΝΤ αποδίδει κομβικό ρόλο στην ανασυγκρότηση της φορολογικής διοίκησης, υποστηρίζοντας ότι οι μεταρρυθμίσεις στη λειτουργία του φοροεισπρακτικού μηχανισμού συνέβαλαν καθοριστικά στην ενίσχυση των δημόσιων εσόδων, στη βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης και στην αποκατάσταση της αξιοπιστίας της χώρας στις αγορές.
Το άρθρο των Andrew Okello, Stoyan Evtimov Markov και Chenghong Wang περιγράφει την ελληνική εμπειρία ως ένα παράδειγμα όπου η θεσμική ανεξαρτησία, η σταθερή μεταρρυθμιστική στρατηγική και ο ψηφιακός μετασχηματισμός λειτούργησαν συνδυαστικά, μετατρέποντας μια περίοδο διαχείρισης κρίσης σε διαδικασία μακροπρόθεσμης θεσμικής ενίσχυσης.
μεγάλη ανατροπή της ελληνικής οικονομίας
Η Ελλάδα, που κατά την περίοδο της κρίσης είχε αποκλειστεί από τις αγορές και εξαρτιόταν από εξωτερική χρηματοδοτική στήριξη, συγκαταλέγεται πλέον στις μόλις πέντε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης με πρωτογενές δημοσιονομικό πλεόνασμα.
Σύμφωνα με το ΔΝΤ, πρόκειται για μια εντυπωσιακή μεταστροφή, η οποία αντανακλά τη σημαντική βελτίωση των δημόσιων οικονομικών της χώρας. Κομβικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία διαδραμάτισε ο μετασχηματισμός της φορολογικής διοίκησης, που περιόρισε σταδιακά τα κενά φορολογικής συμμόρφωσης και ενίσχυσε τη δημοσιονομική αξιοπιστία.
Η τελευταία αξιολόγηση της ελληνικής οικονομίας (Article IV consultation) εκτιμά ότι η χώρα βρίσκεται πλέον σε ισχυρότερη θέση απέναντι σε εξωτερικούς κινδύνους, ακόμη και απέναντι σε γεωπολιτικές κρίσεις όπως ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή.
Το πρωτογενές πλεόνασμα διαμορφώθηκε σχεδόν στο 5% του ΑΕΠ την περίοδο 2024-2025, ενώ το δημόσιο χρέος μειώθηκε κατά περίπου 65 ποσοστιαίες μονάδες από το υψηλό επίπεδο του 2020. Παράλληλα, τα spreads των ελληνικών ομολόγων επέστρεψαν σε επίπεδα προ της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008.
Η ΑΑΔΕ ως σημείο καμπής
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων, την οποία το ΔΝΤ χαρακτηρίζει ως καθοριστικό σημείο καμπής για τη δημιουργία μιας σύγχρονης, αποτελεσματικής και θεσμικά θωρακισμένης φορολογικής διοίκησης.
Το άρθρο επισημαίνει ότι η μεταρρυθμιστική πορεία δεν έχει ολοκληρωθεί, ωστόσο η ελληνική εμπειρία προσφέρει πολύτιμα διδάγματα για χώρες που επιδιώκουν αντίστοιχες φορολογικές μεταρρυθμίσεις.
Τα δύο βασικά συμπεράσματα του ΔΝΤ
Το ΔΝΤ καταλήγει σε δύο βασικά συμπεράσματα:
Καμία δημοσιονομική μεταρρύθμιση δεν μπορεί να πετύχει χωρίς ένα φορολογικό σύστημα που να θεωρείται δίκαιο, αξιόπιστο και διαφανές.
Η δημιουργία ισχυρών θεσμών και αποτελεσματικών μηχανισμών απαιτεί χρόνο και συνέπεια.
Στην ελληνική περίπτωση, οι μεταρρυθμίσεις αναπτύχθηκαν σε τρεις διαδοχικές και αλληλοενισχυόμενες φάσεις:
Σταθεροποίηση (2010–2012)
Θεσμική οικοδόμηση (2013–2017)
Ψηφιακός μετασχηματισμός (2018–2025)
2010–2012: Η περίοδος της σταθεροποίησης
Αντιμέτωπη με τον κίνδυνο οικονομικής κατάρρευσης, η Ελλάδα προσέφυγε στη χρηματοδοτική στήριξη της λεγόμενης «Τρόικας» — του ΔΝΤ, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.
Οι πρώτες παρεμβάσεις στη φορολογική διοίκηση επικεντρώθηκαν:
στην καταπολέμηση της φοροδιαφυγής,
στη βελτίωση των εισπράξεων από μεγάλους φορολογουμένους,
στη δημιουργία ενός μεσοπρόθεσμου σχεδίου μεταρρυθμίσεων.
Μία από τις πρώτες επιτυχίες ήταν η ψηφιοποίηση της υποβολής δηλώσεων ΦΠΑ. Μέχρι το 2014, το 96% των φορολογουμένων υπέβαλλε εμπρόθεσμα δηλώσεις ΦΠΑ, έναντι 65% το 2010.
Ωστόσο, πολλές παρεμβάσεις αποδείχθηκαν δύσκολο να διατηρηθούν, αναδεικνύοντας τα όρια μεταρρυθμίσεων χωρίς επαρκή θεσμική θωράκιση και προστασία από πολιτικές παρεμβάσεις.
2013–2017: Η οικοδόμηση ανθεκτικών θεσμών
Κατά τη δεύτερη φάση, το ΔΝΤ υπογραμμίζει ότι οι μεταρρυθμίσεις δεν μπορούν να αποδώσουν χωρίς αυτονομία, λογοδοσία και ισχυρή διοίκηση.
Από το 2012 ξεκίνησε η συγχώνευση των φορολογικών υπηρεσιών, με τον αριθμό των εφοριών να μειώνεται από 288 σε 119 μέσα σε λίγο περισσότερο από έναν χρόνο.
Το καθοριστικό βήμα έγινε το 2016, όταν ψηφίστηκε ο νόμος που προέβλεπε τη δημιουργία ανεξάρτητης φορολογικής αρχής με δικό της προϋπολογισμό και αυτόνομο πλαίσιο διακυβέρνησης.
Η ΑΑΔΕ τέθηκε σε λειτουργία το 2017, παρέχοντας στη χώρα μια φορολογική διοίκηση προστατευμένη από πολιτικές παρεμβάσεις και προσανατολισμένη στα αποτελέσματα.
Τα αποτελέσματα ήταν άμεσα ορατά: ο λόγος φορολογικών εσόδων προς ΑΕΠ αυξήθηκε από 25,8% το 2013 σε 27,6% το 2017.
2018–2025: Ο ψηφιακός μετασχηματισμός
Η τρίτη φάση χαρακτηρίστηκε από τη μαζική εφαρμογή ψηφιακών εργαλείων και αυτοματοποιημένων συστημάτων.
Μεταξύ 2020 και 2025, η Ελλάδα προχώρησε στην ανάπτυξη ολοκληρωμένων ψηφιακών υποδομών, όπως:
ηλεκτρονική τιμολόγηση σε πραγματικό χρόνο,
διασύνδεση ταμειακών μηχανών,
αναλυτικά εργαλεία back-office,
στοχευμένα συστήματα ελέγχου κινδύνου.
Σύμφωνα με το ΔΝΤ, οι μεταρρυθμίσεις αυτές διευκόλυναν τη συμμόρφωση των φορολογουμένων και βελτίωσαν σημαντικά την αποτελεσματικότητα των ελεγκτικών μηχανισμών.
Η συμμόρφωση στον ΦΠΑ ενισχύθηκε αισθητά, με τα έσοδα από ΦΠΑ να αυξάνονται από 7,1% του ΑΕΠ το 2010 σε περίπου 9,5% το 2025.
Ένας ενάρετος κύκλος μεταρρυθμίσεων
Το ΔΝΤ περιγράφει τις αλλαγές αυτές ως έναν «ενάρετο κύκλο»:
η καλύτερη διακυβέρνηση επέτρεψε την ψηφιοποίηση,
η ψηφιοποίηση βελτίωσε τη φορολογική συμμόρφωση,
τα υψηλότερα και πιο σταθερά έσοδα ενίσχυσαν τη δημοσιονομική αξιοπιστία και την εμπιστοσύνη των πολιτών.
Μέχρι το 2025, ο λόγος φορολογικών εσόδων προς ΑΕΠ στην Ελλάδα ανήλθε στο 28%, έναντι 20,5% το 2009.
Οι επόμενες προκλήσεις
Το ΔΝΤ τονίζει ότι η προσπάθεια δεν έχει ολοκληρωθεί. Η επόμενη πρόκληση είναι η διατήρηση των επιτευγμάτων και η ενσωμάτωση των νέων τρόπων λειτουργίας στην καθημερινή πρακτική της διοίκησης.
Στις βασικές προτεραιότητες περιλαμβάνονται:
η συστηματικότερη αξιοποίηση αναλυτικών εργαλείων και τεχνητής νοημοσύνης,
η περαιτέρω βελτίωση των υπηρεσιών προς τους φορολογουμένους,
η προσαρμογή δεξιοτήτων και στελέχωσης στις τεχνολογικές εξελίξεις.
Το άρθρο καταλήγει ότι, παρά τις ιδιαιτερότητες της ελληνικής περίπτωσης, η εμπειρία της χώρας αποτελεί ένα ευρύτερα εφαρμόσιμο παράδειγμα: η διαρκής μεταρρυθμιστική προσπάθεια, όταν στηρίζεται στη σωστή διακυβέρνηση, στη σωστή αλληλουχία παρεμβάσεων και στην επένδυση στους ανθρώπους, μπορεί να μετατρέψει μια βαθιά κρίση σε μακροχρόνια θεσμική ισχύ.
Μ.Η.Τ. 242183