Αλβανία: Μέχρι το 2030, η κυβέρνηση στοχεύει στην πλήρη κατάργηση των χαρτονομισμάτων – αλλά η κοινωνική καχυποψία και η παραοικονομία συνθέτουν ένα δύσβατο τοπίο.
Η Αλβανία νομιμοποιεί την κάνναβη εν μέσω φόβων για εγκληματικότητα
Σε μια χώρα όπου «τα μετρητά είναι βασιλιάς», το φιλόδοξο σχέδιο του πρωθυπουργού Έντι Ράμα να καταργήσει πλήρως τη φυσική κυκλοφορία χαρτονομισμάτων έως το 2030 προοιωνίζεται βαθιές κοινωνικές και οικονομικές ανακατατάξεις. Εάν επιτευχθεί, η Αλβανία θα είναι η πρώτη οικονομία στον κόσμο που θα λειτουργεί αποκλειστικά χωρίς μετρητά.
Η κίνηση στοχεύει κυρίως στην καταπολέμηση της εκτεταμένης «γκρίζας οικονομίας», η οποία –σύμφωνα με εκτιμήσεις– αγγίζει το 29% έως και το 50% του ΑΕΠ. Η συντριπτική πλειονότητα των συναλλαγών γίνεται εκτός επίσημου συστήματος, στερώντας πολύτιμα έσοδα από το κράτος και στρεβλώνοντας τον ανταγωνισμό. Όπως επισημαίνει ο καθηγητής Οικονομικών του Πανεπιστημίου Τιράνων, Selami Xhepa, η κατάργηση των μετρητών είναι «απόλυτη προτεραιότητα για χώρες με υψηλά επίπεδα παρατυπίας και εκτεταμένη διακίνηση παράνομου χρήματος».
Κοινωνία απρόθυμη, τράπεζες ακριβές
Ωστόσο, η πραγματικότητα στο πεδίο απέχει πολύ από το όραμα της κυβέρνησης. Η χρήση μετρητών είναι καθολική – από τα καφέ και τα ταξί μέχρι τα μικρά μαγαζιά και τα κομμωτήρια, οι πληρωμές με κάρτα προκαλούν συχνά απορία ή ακόμα και άρνηση. Ακόμη και οι τουριστικοί οδηγοί για την Αλβανία προειδοποιούν τους επισκέπτες να έχουν μαζί τους ρευστό, αφού πολλές επιχειρήσεις δεν δέχονται κάρτες.
Η βαθιά δυσπιστία των πολιτών απέναντι στο τραπεζικό σύστημα αποτελεί μείζον εμπόδιο. Μόλις το 34% των Αλβανών δηλώνει ότι εμπιστεύεται τις τράπεζες, ενώ λιγότεροι από τους μισούς διατηρούν τραπεζικό λογαριασμό, σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα.
Η καχυποψία έχει ιστορικό υπόβαθρο: η κατάρρευση των διαβόητων πυραμιδικών «επενδυτικών» σχημάτων στα μέσα της δεκαετίας του ’90, που οδήγησε στην απώλεια 1,2 δισ. δολαρίων –περίπου το 50% του τότε ΑΕΠ– και προκάλεσε κοινωνική αναταραχή και 2.000 θανάτους, άφησε τραύμα που ακόμη δεν έχει επουλωθεί.
Πέρα από την ψυχολογική απόσταση, υπάρχει και το πρακτικό κόστος. Οι χρεώσεις των τραπεζών κρίνονται υπερβολικές: μεταφορές που κοστίζουν έως και 50 ευρώ, μη ανταγωνιστικές ισοτιμίες και προμήθειες έως 3,5% για πληρωμές με κάρτα καθιστούν τις ηλεκτρονικές συναλλαγές απωθητικές τόσο για τους πολίτες όσο και για τις επιχειρήσεις.
Τα επόμενα βήματα και τα ρίσκα
Η κυβέρνηση σχεδιάζει να εισαγάγει όρια στη χρήση φυσικού χρήματος, να ενταχθεί στο ευρωπαϊκό σύστημα πληρωμών SEPA έως τον Οκτώβριο και να εφαρμόσει σταδιακά τις άμεσες πληρωμές. Παράλληλα, η Αλβανική Ένωση Τραπεζών θα συνεργαστεί με τα θεσμικά όργανα για τη σύνταξη ενός λεπτομερούς σχεδίου μετάβασης.
Ωστόσο, η προσπάθεια ψηφιοποίησης της οικονομίας σε μια κοινωνία που κρατά τις οικονομίες της «κάτω από το στρώμα» και βλέπει με καχυποψία κάθε μορφή εποπτείας, ενδέχεται να συναντήσει ισχυρές αντιστάσεις. Το εγχείρημα του Ράμα δεν είναι απλώς τεχνοκρατικό· είναι πρωτίστως πολιτικό και κοινωνικό – και η επιτυχία του θα εξαρτηθεί από την ικανότητα της κυβέρνησης να οικοδομήσει εμπιστοσύνη εκεί όπου για δεκαετίες υπήρχε μόνο ανασφάλεια.
Μ.Η.Τ. 242183