Η Ελλάδα γερνάει: Οι περιοχές που χάνουν πληθυσμό δεκαετίες τώρα

Μόνο τρεις νομοί διατηρούν θετικό ισοζύγιο γεννήσεων-θανάτων, ενώ έξι νομοί βλέπουν περισσότερους θανάτους από γεννήσεις επί 45 συναπτά έτη. Οι αιτίες: γήρανση, μετανάστευση και πτωτική γονιμότητα.

Σοβαρές δημογραφικές ανισότητες κρύβονται πίσω από τα μέσοι εθνικούς δείκτες: ενώ η Ελλάδα συνολικά καταγράφει περισσότερους θανάτους από γεννήσεις τα τελευταία χρόνια, η εικόνα σε επίπεδο νομών είναι ακόμη πιο ανησυχητική. Από τους 51 νομούς, 15 εμφανίζουν αρνητικά φυσικά ισοζύγια για περισσότερα από 41 χρόνια, με έξι εξ αυτών να καταγράφουν αρνητικό ισοζύγιο για 45 συνεχόμενα χρόνια.

Σύμφωνα με τον αφυπηρετήσαντα καθηγητή Δημογραφίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και διευθυντή του ΙΔΕΜ, Βύρωνα Κοτζαμάνη, «αν και η υπογεννητικότητα κυριαρχεί στον δημόσιο διάλογο την τελευταία δεκαετία, ελάχιστα έχουν εξεταστεί οι σημαντικές διαφοροποιήσεις που κρύβονται κάτω από τους μέσους εθνικούς όρους».

Η ανάλυση των φυσικών ισοζυγίων (γεννήσεις-θάνατοι) στην Ελλάδα από το 1980 έως το 2024 αποκαλύπτει έντονες περιφερειακές ανισότητες. Παρά την πτωτική πορεία των γεννήσεων σε εθνικό επίπεδο και την αύξηση των θανάτων λόγω γήρανσης, κάποιοι νομοί διατηρούν θετικό ισοζύγιο χάρη στη νεανικότερη ηλικιακή σύνθεση του πληθυσμού.

Αναλυτικά:

• 15 νομοί εμφανίζουν περισσότερους θανάτους από γεννήσεις για 41 ή περισσότερα χρόνια.
• 6 νομοί (Αρκαδία, Λακωνία, Λευκάδα, Μεσσηνία, Φωκίδα, Λέσβος) καταγράφουν αρνητικό ισοζύγιο για 45 συνεχόμενα χρόνια.
• 3 νομοί (Ρέθυμνο, Δωδεκάνησα, Ηράκλειο) είχαν αρνητικό ισοζύγιο μόνο για 1–4 έτη.
• 5 νομοί είχαν αρνητικά ισοζύγια για 15–25 χρόνια, ενώ σε άλλους 19 οι θάνατοι υπερτερούσαν για 30–39 χρόνια.

Οι αιτίες, όπως εξηγεί ο κ. Κοτζαμάνης, είναι κυρίως η διαφοροποιημένη μεταπολεμική μετανάστευση και η διαφορετική γονιμότητα των γενεών που γέννησαν μετά το 1980. Η συνέπεια είναι η δημιουργία περιοχών με πληθυσμό γηρασμένο και αρνητικό φυσικό ισοζύγιο, σε αντίθεση με νομούς που διατηρούν νεότερη ηλικιακή σύνθεση και θετικό ισοζύγιο.

Στο σύνολο της χώρας, η περίοδος 2011–2024 καταγράφει 510.000 περισσότερους θανάτους από γεννήσεις, οδηγώντας σε μείωση του πληθυσμού κατά περίπου 715.000 άτομα σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ.

Η μελέτη αυτή αναδεικνύει ότι πίσω από τους μέσους εθνικούς όρους κρύβονται δραματικές δημογραφικές ανισότητες με σοβαρές συνέπειες για την κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη, αλλά και για την εδαφική συνοχή της χώρας.