Πενταπλασιάζονται τα παράβολα δικαστικής προστασίας – Καταγγέλλουν δραστικό περιορισμό της δυνατότητας προσφυγής για φωτογραφικούς ή παράτυπους όρους
Έντονη ανησυχία ότι μεγαλώνει το χάσμα μεταξύ των μικρότερων τεχνικών εταιρειών και των κατασκευαστικών κολοσσών εξέφρασαν οι εκπρόσωποι των εργοληπτικών οργανώσεων, κατά τη συζήτηση του νομοσχεδίου του υπουργείου Ανάπτυξης στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής. «Κόκκινο πανί» αποτελεί ο δραστικός περιορισμός του δικαιώματος δικαστικής προσφυγής, με πενταπλασιασμό του προβλεπόμενου παραβόλου.
Εισάγοντας μια ακόμα αλλαγή στον επίμαχο νόμο 4412 για τις δημόσιες συμβάσεις, το υπουργείο σκοπεύει, σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, στην «αντιμετώπιση του φαινομένου της άσκησης παρελκυστικών δικαστικών προσφυγών, που συνήθως ασκούνται με σκοπό να παρακωλύσουν τις διαδικασίες ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων».
Προς επίρρωσιν της αναγκαιότητας της ρύθμισης, μάλιστα, το υπουργείο επικαλείται στοιχεία του EU Single Market Scoreboard (Public Procurement) για το 2023, κατά τα οποία στην Ελλάδα μεταξύ του χρόνου λήξης της προθεσμίας υποβολής των προσφορών και της ανάθεσης της σύμβασης μεσολαβούν κατά μέσο όρο 212 ημέρες. Οι καθυστερήσεις αποδίδονται σε μεγάλο βαθμό στη «χαμηλή ταχύτητα της λήψης αποφάσεων σε προδικαστικό και δικαστικό επίπεδο, που οφείλεται, με τη σειρά της, και στην υπερφόρτωση των διοικητικών δικαστηρίων με μεγάλο αριθμό υποθέσεων συναρτήσει του πληθυσμού».
Ακόμη, βάσει της τελευταίας έκθεσης της τέως Αρχής Εξέτασης Προδικαστικών Προσφυγών (νυν ΕΑΔΗΣΥ), επί συνόλου 605 αιτήσεων αναστολής μέσα σε ένα έτος, εκδόθηκαν 381 αποφάσεις, εκ των οποίων 140 έκαναν δεκτές τις ασκηθείσες αιτήσεις αναστολής, δηλαδή περίπου το ένα τρίτο. Συνάγεται, λοιπόν, στην αιτιολογική έκθεση ότι «η πλειοψηφία των αιτήσεων αναστολής και ακύρωσης που ασκούνται κατά των προδικαστικών αποφάσεων των ανωτέρω αρχών δεν οδηγεί σε αναστολή και ακύρωσή τους».
Παίρνουν την ανιούσα τα παράβολα
Ως αντικίνητρο, λοιπόν, οι προτεινόμενες ρυθμίσεις (άρθρο 30) φέρνουν μεγάλες αυξήσεις στα παράβολα που καλείται να καταβάλλει μία εργοληπτική επιχείρηση για την κατάθεση προδικαστικής προσφυγής ή αίτησης ακύρωσης. Ειδικότερα, πενταπλασιάζεται το ύψος του παραβόλου στο 0,5% της εκτιμώμενης αξίας της σύμβασης (συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ) από 0,1% που είναι σήμερα.
Ακόμη, τριπλασιάζεται το ελάχιστο παράβολο, που κατατίθεται από τον προσφεύγοντα οικονομικό φορέα υπέρ του Δημοσίου, σε 1.500 ευρώ έναντι 500 ευρώ που ισχύει σήμερα. Αντίστοιχα, το μέγιστο παράβολο δεκαπλασιάζεται στις 50.000 ευρώ έναντι 5.000 ευρώ που ισχύει σήμερα.
Επιπλέον, δίνεται στο δικαστήριο η ευχέρεια να επιβάλει τετραπλάσιο ποσό (ως και 2% της σύμβασης), αν κρίνει την αίτηση καταχρηστική ή πρόδηλα αβάσιμη. Παράλληλα, τίθεται αυστηρή προθεσμία δύο ημερών για την κοινοποίηση της αίτησης ακύρωσης από την έκδοση της σχετικής πράξης του δικαστηρίου, σε άλλη περίπτωση απορρίπτεται ως απαράδεκτη. Στην ίδια κατεύθυνση, με τις νέες ρυθμίσεις μειώνεται και την προθεσμία για την υποβολή προδικαστικής προσφυγής στις 15 από τις 25 ημέρες.
Εργοληπτικές εταιρείες δύο ταχυτήτων
Βλέποντας πια ότι το εργαλείο των προσφυγών για την ενίσχυση της διαφάνειας και της νομιμότητας στις δημόσιες συμβάσεις, θα είναι απλησίαστο για τις μικρές και μεσαίες τεχνικές εταιρείες, οι εκπρόσωποι των εργοληπτικών φορέων εξέφρασαν την έντονη αντίθεσή τους, μιλώντας στην Επιτροπή. Χαρακτήρισαν ως πλήρως ατεκμηρίωτες τις υπέρογκες αυξήσεις, σημειώνοντας πως αποτελούν οικονομικό αντικίνητρο προσφυγής και θα λειτουργήσουν ως φόβητρο.
Έκαναν λόγο για διατάξεις «με τις οποίες θυσιάζεται πολύ μεγάλο μέρος της νομιμότητας και της αποτελεσματικότητας, διότι περιορίζεται δραστικά ο χρόνος και η δυνατότητα προσφυγής κατά φωτογραφικών, υπερβολικών ή παράτυπων όρων σε διακηρύξεις και μελέτες». Οι εργοληπτικές οργανώσεις υπογράμμισαν, μεταξύ άλλων, πως η ρύθμιση παραβιάζει το Σύνταγμα, την ΕΣΔΑ καθώς και τις δικονομικές ενωσιακές οδηγίες περί αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας.
Επίσης, «καταρρακώνει την αρχή της αναλογικότητας, εφόσον το παράβολο των 50.000 ευρώ για την δικαστική προσφυγή συν 15.000 ευρώ για την προδικαστική προσφυγή -σύνολο 65.000 ευρώ, δυνάμενο να τετραπλασιασθεί!-, αποτρέπει κάθε διάδικο, όχι μόνο τους κακόπιστους». Προειδοποίησαν, ακόμη, πως τη στιγμή που διαπιστώνεται πληθώρα απευθείας αναθέσεων, φωτογραφικών όρων, περιττών ISO, «εάν παραμείνει η διάταξη με τη σημερινή διατύπωση, η ασυδοσία θα καταστεί απολύτως ανέλεγκτη».
Για λιγότερο προσβάσιμη δικαιοσύνη, ειδικά για τις μικρές και μεσαίες τεχνικές εταιρείες που δεν διαθέτουν σημαντικούς οικονομικούς πόρους, προειδοποίησε η νομική σύμβουλος της Πανελλήνιας Ένωσης Διπλωματούχων Μηχανικών Εργοληπτών Δημοσίων Έργων (ΠΕΔΜΕΔΕ), κυρία Ευφροσύνη Ζηροπούλου. Όπως σημείωσε, η υπερβολική οικονομική επιβάρυνση λειτουργεί αποτρεπτικά στην άσκηση ένδικων μέσων, κάτι που ενδέχεται να οδηγήσει στη μη αμφισβήτηση διοικητικών πράξεων ακόμα κι αν αυτές παρουσιάζουν παρατυπίες.
Από την πλευρά του ο νέος πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Εργοληπτών Δημοσίων Έργων (ΠΕΣΕΔΕ), κ. Φώτης Κουβουκλιώτης, υπογράμμισε ότι η προτεινόμενη ρύθμιση δεν αντιμετωπίζει παθογένειες, αλλά δημιουργεί νέες ανισότητες, περιορίζοντας ουσιαστικά την πρόσβαση των πολιτών και των επιχειρήσεων στη δικαιοσύνη. Επισήμανε, δε, ότι η μείωση της προθεσμίας για την προδικαστική προσφυγή από 25 σε 15 ημέρες αφαιρεί πολύτιμο χρόνο για τον εντοπισμό φωτογραφικών ή προβληματικών όρων στις διακηρύξεις, ιδίως από μικρότερες επιχειρήσεις που δεν διαθέτουν οργανωμένες νομικές υπηρεσίες.
Αντίστοιχα, στην τοποθέτησή της, η κυρία Καλλιόπη-Λήδα Παπαγεωργίου, μέλος του Πανελληνίου Συνδέσμου Τεχνικών Εταιρειών (ΣΑΤΕ), σχολίασε πως πρόκειται για ακόμα ένα νομοσχέδιο που συντάχθηκε «για εμάς χωρίς εμάς». Ειδικότερα, έκανε λόγο για σοβαρό αντικίνητρο προσφυγής λόγω της απειλούμενης επιβολής πρόσθετου ποσού 2% και της ραγδαίας αύξησης των παραβόλων. Επισήμανε, δε, την ανεπάρκεια των στατιστικών στοιχείων που παρατίθενται στην αιτιολογική έκθεση, καθώς αυτά προέρχονται από την περίοδο της πανδημίας (2020) και δεν αντικατοπτρίζουν τη σημερινή πραγματικότητα.
Οι εκπρόσωποι των εργοληπτικών οργανώσεων επέμειναν στην αναγκαιότητα να εξεταστούν οι θέσεις και προτάσεις τους και το υπουργείο Ανάπτυξης έστω και την ύστατη ώρα τις αποσύρει τις προτεινόμενες ρυθμίσεις. Τόνισαν ότι «η παρεμπόδιση επιχειρήσεων να προσφύγουν στην δικαιοσύνη είναι πιθανό σε επόμενο σύντομο χρόνο να κριθούν αντισυνταγματικές» και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι «ο ομαλός συνδυασμός της διαφάνειας και της νομιμότητας με την ταχύτητα και την αποτελεσματικότητα είναι εφικτός χωρίς να περιορίζεται η πρόσβαση στη δικαιοσύνη».
Μ.Η.Τ. 242183