Το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης εμφανίζεται έτοιμο να εγκρίνει τη συμφωνία του 2019 με την Τουρκία για έρευνες νότια της Κρήτης

Σε μια εξέλιξη που μπορεί να αλλάξει τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο, η Βουλή των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης, υπό τον στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, εμφανίζεται έτοιμη να εγκρίνει την αμφιλεγόμενη συμφωνία του 2019 με την Τουρκία για έρευνες υδρογονανθράκων σε θαλάσσιες περιοχές που εκτείνονται ανάμεσα στη Λιβύη και την Κρήτη. Ρεπορτάζ του Bloomberg αναφέρει πως τα περισσότερα εμπόδια στην ψήφιση της συμφωνίας έχουν πλέον αρθεί, ανοίγοντας τον δρόμο για τουρκικές γεωτρήσεις σε ύδατα που η Ελλάδα και η Κύπρος θεωρούν ότι ανήκουν στην ΑΟΖ τους.

Η συμφωνία, εφόσον εγκριθεί, θα προσφέρει στην Άγκυρα νέα επιχειρήματα για τις διεκδικήσεις της στην περιοχή, αλλά και θα οξύνει τις γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις με την Αθήνα και τη Λευκωσία, σε μια περίοδο που η ενεργειακή ασφάλεια αποτελεί κρίσιμο ζήτημα για την Ευρώπη.

Η ανατροπή στην Ανατολική Λιβύη και το άνοιγμα προς την Άγκυρα

Μέχρι πρόσφατα, η ανατολική Λιβύη –όπου ο στρατός του Χαφτάρ κυριαρχεί– αντιτασσόταν σθεναρά στη συμφωνία, κατηγορώντας την Τουρκία για εμπλοκή στον εμφύλιο. Το Bloomberg σημειώνει ότι η αλλαγή στάσης υποδηλώνει αποκλιμάκωση της έντασης μεταξύ του Λιβυκού Εθνικού Στρατού και της Άγκυρας. Οι δύο πλευρές υπήρξαν αντίπαλες στις μάχες του 2019–2020 για την Τρίπολη, όπου η Τουρκία στήριξε στρατιωτικά την τότε ισλαμιστική κυβέρνηση, ενώ ο Χαφτάρ προσπάθησε ανεπιτυχώς να την ανατρέψει.

Τα τελευταία δύο χρόνια, η Τουρκία επιχειρεί σιωπηρή προσέγγιση με τον Χαφτάρ, στο πλαίσιο της ευρύτερης στρατηγικής επαναπροσέγγισης με την Αίγυπτο και άλλους περιφερειακούς παίκτες. Σημαντικό βήμα σε αυτό το πλαίσιο ήταν η πρόσφατη επίσκεψη της τουρκικής κορβέτας TCG Kinaliada στο λιμάνι της Βεγγάζης, καθώς και η αποστολή Τούρκων αξιωματούχων με αντικείμενο τη στρατιωτική συνεργασία και την ανοικοδόμηση. Επιπλέον, ο γιος του Χαφτάρ, Σαντάμ, επισκέφθηκε την Άγκυρα τον περασμένο Απρίλιο για συναντήσεις με την τουρκική ηγεσία στον τομέα της άμυνας.

Η αλλαγή αυτή εντάσσεται σε ένα πλέγμα συμφερόντων: από την πλευρά της Λιβύης, η συμφωνία υπόσχεται επενδύσεις και οικονομικά οφέλη σε μια περιοχή που διψά για σταθερότητα και ανοικοδόμηση· από την πλευρά της Τουρκίας, προσφέρει πρόσβαση σε στρατηγικά ενεργειακά αποθέματα αλλά και την ευκαιρία να «ξεπαγώσει» συμβόλαια δισεκατομμυρίων δολαρίων στον κατασκευαστικό τομέα που είχαν παγώσει μετά το 2011.

Αντιδράσεις Ελλάδας, Ε.Ε. και ο κίνδυνος νέας έντασης

Η επικείμενη ψήφιση της συμφωνίας αναμένεται να προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στην Αθήνα και τη Λευκωσία, καθώς η περιοχή που παραχωρείται για τουρκικές έρευνες επικαλύπτεται με ελληνικά θαλάσσια οικόπεδα νότια της Κρήτης, τα οποία η ελληνική κυβέρνηση ήδη προσφέρει μέσω διεθνών διαγωνισμών για ενεργειακή εξερεύνηση.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη χαρακτηρίσει τη συμφωνία Λιβύης – Τουρκίας παράνομη και αντίθετη προς το Δίκαιο της Θάλασσας του ΟΗΕ, υπογραμμίζοντας ότι παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών. Σε διπλωματικό επίπεδο, η εξέλιξη αυτή μπορεί να αναζωπυρώσει τον διάλογο –και τις αντιπαραθέσεις– για τα όρια της ελληνικής και κυπριακής ΑΟΖ στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η χρονική συγκυρία είναι κρίσιμη: η Ελλάδα έχει προκηρύξει νέους διαγωνισμούς για έρευνες νοτίως της Κρήτης, ενώ η Τουρκία εντείνει τις κινήσεις της για να κατοχυρώσει ρόλο-κλειδί στον ενεργειακό χάρτη της Μεσογείου. Το ενδεχόμενο εμπλοκής του Χαφτάρ με την Άγκυρα προσδίδει μια νέα διάσταση στις ισορροπίες, μετατρέποντας τη Λιβύη σε κομβικό παράγοντα της ενεργειακής σκακιέρας.

Η πιθανή έγκριση της συμφωνίας από την ανατολική Λιβύη αποτελεί μια στρατηγική νίκη για την Τουρκία, αλλά ταυτόχρονα πηγή νέων εντάσεων για την Ελλάδα και την Κύπρο. Το ερώτημα είναι αν αυτή η ανατροπή θα οδηγήσει σε νέες διαμάχες στην Ανατολική Μεσόγειο ή αν θα αποτελέσει εφαλτήριο για έναν αναγκαίο διάλογο σε περιφερειακό επίπεδο, με επίκεντρο την ενεργειακή ασφάλεια και τη σταθερότητα.