Ταμείο Ανάκαμψης και νέοι δημοσιονομικοί κανόνες: Το μεγάλο στοίχημα του Ελλάδα 2.0 και γιατί δεν υπάρχει περιθώριο αποτυχίας
Η Ελλάδα εισέρχεται στην πιο κρίσιμη φάση του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης «Ελλάδα 2.0», με 177 ορόσημα να πρέπει να ολοκληρωθούν προκειμένου να εισπραχθούν οι δύο τελευταίες δόσεις συνολικού ύψους 12,6 δισ. ευρώ. Πρόκειται για το τελικό κεφάλαιο ενός προγράμματος 36 δισ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και το RepowerEU, το οποίο έχει ήδη μεταβάλει ουσιαστικά το αναπτυξιακό αποτύπωμα της χώρας.
Μέχρι σήμερα έχουν εκταμιευθεί 23,4 δισ. ευρώ, δηλαδή το 65,2% του συνολικού πακέτου. Από αυτά, 12,04 δισ. ευρώ αφορούν επιχορηγήσεις και 11,4 δισ. ευρώ δάνεια, με τα ποσοστά απορρόφησης να κινούνται άνω του 64% και στις δύο κατηγορίες. Η τελική φάση περιλαμβάνει αίτημα επιχορηγήσεων 1,7 δισ. ευρώ και δανείων 1,3 δισ. ευρώ την άνοιξη, καθώς και το μεγάλο πακέτο του Σεπτεμβρίου, ύψους 9,6 δισ. ευρώ, που θα κρίνει την πλήρη επιτυχία του προγράμματος.
Η πολιτική θέση του Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, όπως έχει διατυπωθεί από τον αναπληρωτή υπουργό Νίκος Παπαθανάσης, είναι σαφής: η Ελλάδα δεν πρόκειται να χάσει ούτε ένα ευρώ.
Ο μεγαλύτερος δικαιούχος στην Ευρώπη – Μεγάλοι πόροι, αυστηρή επιτήρηση
Η χώρα είναι αναλογικά ο μεγαλύτερος δικαιούχος πόρων στην Ε.Ε.-27, με τα κονδύλια του Ταμείου να αντιστοιχούν περίπου στο 16% του ΑΕΠ του 2023, όταν ο μέσος ευρωπαϊκός όρος δεν ξεπερνά το 3,7%. Οι επιχορηγήσεις ισοδυναμούν με 8,1% του ΑΕΠ και τα δάνεια με 7,9%, ποσοστά πολλαπλάσια του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
Η εξασφάλιση αυτού του υψηλού πακέτου το 2020 συνοδεύτηκε, ωστόσο, από αυξημένη εποπτεία εκ μέρους της Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η πρόοδος των οροσήμων παρακολουθείται στενά, καθώς η επιτυχής ολοκλήρωση του προγράμματος αποτελεί ζήτημα αξιοπιστίας όχι μόνο για τη χώρα, αλλά και για την ίδια τη λειτουργία του ευρωπαϊκού μηχανισμού.
Κάλυψη του επενδυτικού κενού και μόχλευση 56 δισ. ευρώ
Η πλήρης υλοποίηση του Ταμείου Ανάκαμψης εκτιμάται ότι κινητοποιεί επενδύσεις περίπου 56 δισ. ευρώ, συνυπολογίζοντας ιδιωτική συμμετοχή και τραπεζική μόχλευση. Το ποσό αυτό καλύπτει πάνω από το μισό του επενδυτικού κενού των 100 δισ. ευρώ που δημιούργησε η δεκαετής κρίση χρέους και τα τρία προγράμματα προσαρμογής.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Τράπεζα της Ελλάδος, η υλοποίηση του προγράμματος μπορεί να δημιουργήσει έως και 200.000 θέσεις εργασίας, επιταχύνοντας τη σύγκλιση της ελληνικής οικονομίας με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Ήδη, από τα 23,4 δισ. ευρώ που έχουν εκταμιευθεί, περίπου 19 δισ. ευρώ έχουν μετατραπεί σε καθαρές δαπάνες στην οικονομία. Σε όρους ΑΕΠ, η συμβολή του Ταμείου στο διάστημα 2021–2025 εκτιμάται ότι προσεγγίζει το 9,5% σωρευτικά, ενισχύοντας τον ρυθμό μεγέθυνσης και περιορίζοντας το εισοδηματικό χάσμα με την Ε.Ε., το οποίο παραμένει περίπου στο 30%.
Μεταρρυθμίσεις που αλλάζουν τη δομή της οικονομίας
Το ελληνικό σχέδιο δεν περιορίστηκε σε επενδύσεις. Περιλαμβάνει 213 έργα και 169 μεταρρυθμίσεις, πολλές από τις οποίες εκκρεμούσαν επί δεκαετίες. Από την επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης και την ολοκλήρωση του κτηματολογίου μέχρι τα πολεοδομικά σχέδια και τον ψηφιακό μετασχηματισμό του Δημοσίου, το πρόγραμμα λειτουργεί ως μοχλός θεσμικής αναδιάρθρωσης.
Η καθυστέρηση σε αυτούς τους τομείς είχε κοστίσει στην Ελλάδα θέσεις ανταγωνιστικότητας και επενδυτικής ελκυστικότητας στους διεθνείς δείκτες επιχειρηματικού περιβάλλοντος. Η επιτυχής ολοκλήρωση των μεταρρυθμίσεων δεν αποτελεί μόνο προϋπόθεση εκταμίευσης, αλλά και κρίσιμο παράγοντα για τη βιώσιμη ανάπτυξη μετά το 2026.
Η σύνδεση με το Μεσοπρόθεσμο και οι νέοι δημοσιονομικοί κανόνες
Το Ταμείο Ανάκαμψης δεν λειτουργεί πλέον αποκομμένα από το ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο. Το ετήσιο μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα που αποστέλλει η Ελλάδα στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου βασίζεται σε ποσοστό περίπου 80% σε δράσεις που περιλαμβάνονται στο Ταμείο.
Με το νέο σύστημα δημοσιονομικών κανόνων, η χώρα δεν αξιολογείται μόνο για την τήρηση των οροφών δαπανών, αλλά και για την πρόοδο σε διαρθρωτικές αλλαγές. Με άλλα λόγια, η επιτυχία του Ταμείου συνδέεται άμεσα με τη δημοσιονομική αξιοπιστία και τη μελλοντική ευελιξία της οικονομικής πολιτικής.
Το τελικό στοίχημα
Η τελική φάση δεν είναι απλώς λογιστικό ζήτημα εκταμιεύσεων. Είναι το κλείσιμο ενός μοναδικού ευρωπαϊκού κύκλου χρηματοδότησης που δύσκολα θα επαναληφθεί με αντίστοιχη ένταση και ευνοϊκούς όρους.
Η επιτυχής είσπραξη των τελευταίων 12,6 δισ. ευρώ θα σηματοδοτήσει όχι μόνο την ολοκλήρωση του «Ελλάδα 2.0», αλλά και την οριστική μετάβαση από την εποχή της δημοσιονομικής επιτήρησης στην περίοδο της αναπτυξιακής κανονικότητας.
Διαβάστε επίσης; Ταμείο Ανάκαμψης-ΤΠΣ: Στο «κόκκινο» ο πολεοδομικός σχεδιασμός, ποια έργα κινδυνεύουν
Μ.Η.Τ. 242183