Φον ντερ Λάιεν: «Κόκκινος συναγερμός» για Ορμούζ – Σχέδιο έκτακτης ενεργειακής άμυνας από την ΕΕ

Η φον ντερ Λάιεν προειδοποιεί για τις επιπτώσεις του Ορμούζ στην οικονομία της ΕΕ και παρουσιάζει σχέδιο μέτρων για την ενεργειακή κρίση

Σε μια από τις πιο ηχηρές παρεμβάσεις των τελευταίων εβδομάδων, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν σήμανε συναγερμό για τις επιπτώσεις της κρίσης στη Μέση Ανατολή, θέτοντας ως απόλυτη προτεραιότητα την αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Η τοποθέτησή της δεν είχε απλώς διπλωματικό χαρακτήρα, αλλά συνοδεύτηκε από σαφές μήνυμα προς τις αγορές και τα κράτη-μέλη: «η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα νέο ενεργειακό σοκ και οφείλει να αντιδράσει συντονισμένα».

Μιλώντας μετά τη συνεδρίαση του Κολεγίου των Επιτρόπων της Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η πρόεδρος υπογράμμισε ότι το παρατεταμένο κλείσιμο της κρίσιμης αυτής θαλάσσιας οδού είναι «πολύ επιζήμιο» για την παγκόσμια οικονομία και ειδικά για την Ευρώπη, η οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές ενέργειας. Η τοποθέτηση αυτή αποτυπώνει τη σοβαρότητα της κατάστασης, καθώς το Ορμούζ αποτελεί τον βασικό διάδρομο μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου προς τις διεθνείς αγορές.

Ενεργειακό σοκ 22 δισ. ευρώ και πίεση στις ευρωπαϊκές οικονομίες

Η οικονομική διάσταση της κρίσης είναι ήδη ορατή. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε η φον ντερ Λάιεν, μέσα σε μόλις 44 ημέρες από την έναρξη της σύγκρουσης, το κόστος εισαγωγών ορυκτών καυσίμων για την Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αυξηθεί κατά περισσότερο από 22 δισ. ευρώ. Πρόκειται για ένα ποσό που επιβαρύνει άμεσα τους προϋπολογισμούς των κρατών-μελών και μεταφέρεται σταδιακά σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Η εξέλιξη αυτή επαναφέρει μνήμες από την ενεργειακή κρίση του 2022, με τη διαφορά ότι αυτή τη φορά το σοκ προέρχεται από γεωπολιτική αστάθεια στη Μέση Ανατολή και όχι από την ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου. Οι αυξημένες τιμές ενέργειας λειτουργούν ως πολλαπλασιαστής πιέσεων, επηρεάζοντας την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας, το διαθέσιμο εισόδημα και τις πληθωριστικές προσδοκίες.

Παράλληλα, η πρόεδρος της Επιτροπής εξέφρασε έντονη ανησυχία για την κλιμάκωση της έντασης στον Λίβανος, προειδοποιώντας ότι η αστάθεια στην περιοχή μπορεί να εκτροχιάσει κάθε προσπάθεια ειρήνευσης. Η επισήμανση αυτή συνδέει άμεσα την ενεργειακή κρίση με το ευρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον, καθιστώντας σαφές ότι οι εξελίξεις δεν είναι αποσπασματικές, αλλά αλληλένδετες.

Στοχευμένα μέτρα και «εργαλειοθήκη» για την ενέργεια

Απέναντι σε αυτή την κατάσταση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοιμάζει ένα νέο πακέτο παρεμβάσεων, τη λεγόμενη «εργαλειοθήκη», που θα παρουσιαστεί στις 22 Απριλίου, ενόψει του άτυπου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Η προσέγγιση που περιγράφεται είναι σαφώς πιο προσεκτική και στοχευμένη σε σχέση με το παρελθόν.

Τα μέτρα θα πρέπει, όπως τονίστηκε, να είναι προσωρινά, στοχευμένα και να εφαρμόζονται τη στιγμή που είναι πραγματικά αναγκαία, με ιδιαίτερη έμφαση στη στήριξη των πιο ευάλωτων νοικοκυριών και των ενεργοβόρων κλάδων. Παράλληλα, η Επιτροπή δρομολογεί ευελιξία στους κανόνες κρατικών ενισχύσεων, ώστε τα κράτη-μέλη να μπορούν να παρέμβουν πιο άμεσα στην οικονομία.

Σημαντικό ρόλο θα διαδραματίσει και ο ευρωπαϊκός συντονισμός. Προβλέπεται κοινός σχεδιασμός για τη διαχείριση αποθεμάτων φυσικού αερίου και πετρελαίου, αλλά και αποφυγή ανταγωνιστικών εθνικών μέτρων που θα μπορούσαν να διαταράξουν την ενιαία αγορά. Το ζητούμενο είναι μια ενιαία ευρωπαϊκή απάντηση που θα περιορίσει τις παρενέργειες της κρίσης.

Η στρατηγική απάντηση: ενεργειακή ανεξαρτησία και επενδύσεις

Πέρα από τα άμεσα μέτρα, η φον ντερ Λάιεν έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη μακροπρόθεσμη στρατηγική της Ευρώπης. Η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, όπως τόνισε, καθιστά την ήπειρο ευάλωτη σε κάθε γεωπολιτική αναταραχή, γεγονός που επιβάλλει την επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης.

Η ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η αξιοποίηση της πυρηνικής ενέργειας όπου είναι εφικτό, αλλά και οι επενδύσεις σε δίκτυα, αποθήκευση και ηλεκτροδότηση της οικονομίας αποτελούν τον πυρήνα αυτής της στρατηγικής. Παράλληλα, εξετάζονται παρεμβάσεις στο σύστημα εμπορίας εκπομπών και στη δομή των ενεργειακών φόρων, με στόχο τη μείωση του κόστους σε μόνιμη βάση.

Η πρόεδρος της Επιτροπής ξεκαθάρισε ότι προς το παρόν δεν εξετάζεται η ενεργοποίηση πιο δραστικών δημοσιονομικών εργαλείων, υπογραμμίζοντας ότι η αντιμετώπιση της κρίσης θα γίνει σταδιακά και με συνεχή επανεκτίμηση των δεδομένων.

Η Ευρώπη βρίσκεται ξανά μπροστά σε μια κρίσιμη καμπή. Και αυτή τη φορά, το στοίχημα δεν είναι μόνο η διαχείριση της κρίσης, αλλά η επιτάχυνση της μετάβασης σε ένα πιο ανθεκτικό ενεργειακό μοντέλο.