Η άνοδος των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου επαναφέρει τα σενάρια επιδοτήσεων και παρεμβάσεων στις αγορές ενέργειας
Η άνοδος των διεθνών τιμών ενέργειας, με το πετρέλαιο να κινείται πλέον πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, έχει επαναφέρει στην ευρωπαϊκή ατζέντα το ενδεχόμενο μιας νέας ενεργειακής κρίσης. Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, που εντείνει την αβεβαιότητα στις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου, έχει οδηγήσει κυβερνήσεις και ευρωπαϊκούς θεσμούς σε έναν νέο γύρο προετοιμασίας για την αντιμετώπιση πιθανών οικονομικών επιπτώσεων.
Στις Βρυξέλλες βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη μια άτυπη διαδικασία συντονισμού μεταξύ των κρατών-μελών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με στόχο τη δημιουργία μιας νέας «εργαλειοθήκης» μέτρων που θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί εφόσον η άνοδος των τιμών ενέργειας μετατραπεί σε νέο κύμα πληθωρισμού στην ευρωπαϊκή οικονομία.
Οι συζητήσεις κινούνται σε προληπτικό επίπεδο, όμως οι εξελίξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας δείχνουν ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν θέλουν να αιφνιδιαστούν, όπως συνέβη κατά την ενεργειακή κρίση του 2022.
Η «εργαλειοθήκη» της προηγούμενης κρίσης επιστρέφει
Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκονται εργαλεία που είχαν χρησιμοποιηθεί κατά την προηγούμενη ενεργειακή κρίση και θεωρούνται πλέον δοκιμασμένες λύσεις. Μεταξύ των βασικών επιλογών που εξετάζονται περιλαμβάνονται οι επιδοτήσεις στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας, οι μηχανισμοί κρατικής στήριξης ανά κιλοβατώρα για τα νοικοκυριά, καθώς και παρεμβάσεις στην αγορά καυσίμων προκειμένου να περιοριστούν οι αυξήσεις στις τιμές της βενζίνης και του ντίζελ.
Παράλληλα, στις ευρωπαϊκές συζητήσεις εξετάζεται η δυνατότητα χρηματοδότησης μέτρων στήριξης μέσω των εσόδων από το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων (ETS). Με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε να μειωθεί η πίεση στους κρατικούς προϋπολογισμούς, οι οποίοι έχουν ήδη επιβαρυνθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια.
Ένα ακόμη εργαλείο που βρίσκεται στο τραπέζι είναι η προσωρινή φορολόγηση των υπερεσόδων στον ενεργειακό τομέα, όπως είχε εφαρμοστεί σε αρκετές χώρες της Ευρώπης την περίοδο 2022-2023.
Διαφωνίες για το εύρος των παρεμβάσεων
Παρά τη γενική κινητοποίηση, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν εμφανίζονται απόλυτα ευθυγραμμισμένες ως προς το εύρος των παρεμβάσεων. Χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά εμφανίζονται πιο επιφυλακτικές απέναντι σε νέα μεγάλα προγράμματα στήριξης, φοβούμενες ότι θα επιβαρύνουν υπερβολικά τα δημόσια οικονομικά.
Αντίθετα, κυβερνήσεις της νότιας Ευρώπης υποστηρίζουν ότι η ταχεία ενεργοποίηση μέτρων είναι κρίσιμη προκειμένου να προστατευθούν οι καταναλωτές και να αποφευχθεί ένα νέο κύμα ακρίβειας που θα πλήξει την κατανάλωση και την ανάπτυξη.
Η συζήτηση αυτή αντικατοπτρίζει τις διαφορετικές οικονομικές προτεραιότητες των κρατών-μελών, αλλά και την προσπάθεια εξεύρεσης μιας ισορροπίας ανάμεσα στη στήριξη της κοινωνίας και στη δημοσιονομική πειθαρχία.
Οι κινήσεις των κυβερνήσεων στην Ευρώπη
Παράλληλα με τις ευρωπαϊκές διαβουλεύσεις, αρκετές κυβερνήσεις έχουν ήδη αρχίσει να εξετάζουν εθνικές παρεμβάσεις. Στη Γερμανία συζητείται η επιβολή περιορισμών στις μεταβολές τιμών στα καύσιμα, ενώ έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί μέρος των στρατηγικών αποθεμάτων ενέργειας.
Στην Αυστρία εξετάζεται η επιστροφή φορολογικών εσόδων στους πολίτες, ενώ η Ουγγαρία ανακοίνωσε προσωρινή απαγόρευση εξαγωγών καυσίμων για να διασφαλίσει την επάρκεια στην εγχώρια αγορά. Ταυτόχρονα, η Ισπανία ετοιμάζει νέο πακέτο οικονομικής στήριξης, ενώ κυβερνητικές πηγές στη Γαλλία και την Ιταλία έχουν αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο επιδοτήσεων ενέργειας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Οι κινήσεις αυτές δείχνουν ότι η Ευρώπη βρίσκεται ήδη σε κατάσταση προληπτικής κινητοποίησης, ακόμη κι αν οι τιμές ενέργειας δεν έχουν φτάσει ακόμη στα επίπεδα της προηγούμενης κρίσης.
Τα σενάρια στήριξης που εξετάζει η Ελλάδα
Στην Αθήνα, το οικονομικό επιτελείο παρακολουθεί καθημερινά τις εξελίξεις στις αγορές πετρελαίου, φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας. Σε τεχνικό επίπεδο έχει ήδη ξεκινήσει η επεξεργασία πιθανών σεναρίων παρέμβασης, με στόχο η κυβέρνηση να είναι σε θέση να ενεργοποιήσει γρήγορα μέτρα στήριξης εφόσον οι ενεργειακές πιέσεις κλιμακωθούν.
Στο τραπέζι βρίσκονται εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν και κατά την προηγούμενη κρίση, όπως η επαναφορά του Fuel Pass για τα καύσιμα, νέες επιδοτήσεις στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας και προσωρινά επιδόματα στήριξης για ευάλωτα νοικοκυριά και ενεργοβόρες επιχειρήσεις.
Κυβερνητικές πηγές επισημαίνουν ότι προς το παρόν δεν έχει ληφθεί καμία απόφαση, ωστόσο η προετοιμασία προχωρά ώστε να υπάρχει άμεση δυνατότητα αντίδρασης σε περίπτωση κλιμάκωσης της κρίσης.
Το μεγάλο δίλημμα: στήριξη ή δημοσιονομική πειθαρχία
Για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, η επόμενη περίοδος θα αποτελέσει μια δύσκολη άσκηση ισορροπίας. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η ανάγκη προστασίας των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων από την άνοδο του ενεργειακού κόστους. Από την άλλη, η ανάγκη διατήρησης της δημοσιονομικής σταθερότητας σε μια περίοδο αυξημένων επιτοκίων και περιορισμένων δημοσιονομικών περιθωρίων.
Η εμπειρία της ενεργειακής κρίσης του 2022 έχει αφήσει ισχυρό αποτύπωμα στις ευρωπαϊκές οικονομίες. Το ερώτημα που κυριαρχεί πλέον στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες είναι αν η νέα γεωπολιτική ένταση θα εξελιχθεί σε μια ακόμη ενεργειακή δοκιμασία για την ευρωπαϊκή οικονομία ή αν οι αγορές θα καταφέρουν να απορροφήσουν τους κραδασμούς.
Σε κάθε περίπτωση, το φάντασμα της ακρίβειας έχει επιστρέψει στο προσκήνιο και οι αποφάσεις που θα ληφθούν τους επόμενους μήνες θα καθορίσουν αν η Ευρώπη θα μπορέσει να αποτρέψει ένα νέο κύμα πληθωριστικών πιέσεων.
Διαβάστε επίσης: Fuel Pass 2026: Στο τραπέζι νέα επιδότηση καυσίμων – Πότε εξετάζεται να ενεργοποιηθεί
Μ.Η.Τ. 242183