Η επιστροφή εξειδικευμένων Ελλήνων του εξωτερικού παύει να είναι εξαίρεση και μετατρέπεται σταδιακά σε δομημένη επιλογή, με το πρόγραμμα BrainReGain να λειτουργεί ως καταλύτης επαναπατρισμού και επαγγελματικής επανένταξης
Όταν ο Γιώργος Βουρλάκης ολοκλήρωσε το MBA (Master of Business Administration) στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών το 2010, δεν μπορούσε να προβλέψει ότι η συγκεκριμένη περίοδος θα αποτελούσε το σημείο εκκίνησης μιας μακράς επαγγελματικής διαδρομής εκτός ελληνικών συνόρων. Όπως αναφέρει μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, «το MBA λειτούργησε ως στιγμή συνειδητοποίησης. Η επαφή με ανθρώπους διαφορετικών επαγγελματικών διαδρομών και κουλτουρών μου κατέδειξε ότι η διεθνής εμπειρία δεν αποτελεί πολυτέλεια, αλλά βασική προϋπόθεση εξέλιξης».
Η κρίση ως επιταχυντής αποφάσεων
Η ανάγκη για προσωπική και επαγγελματική ανάπτυξη, σε συνδυασμό με την οικονομική κρίση της περιόδου, λειτούργησαν –όπως ο ίδιος εξηγεί– ως καταλύτης. «Διαπίστωσα ότι, για να εξελιχθώ ουσιαστικά, έπρεπε να εκτεθώ σε ένα διεθνές περιβάλλον. Ακολούθησε μια δεκαπενταετής πορεία στις στρατηγικές προμήθειες, παράλληλα με επιχειρηματική δραστηριότητα σε διαφορετικούς κλάδους», σημειώνει.
Η επαγγελματική εμπειρία στο εξωτερικό, αν και απαιτητική, του προσέφερε –όπως αναφέρει– ένα ώριμο και συνεργατικό εργασιακό πλαίσιο, βασισμένο στη διαφάνεια και στη θεσμική συνέπεια. «Σε διεθνή περιβάλλοντα, διαφορετικές σχολές σκέψης συνυπάρχουν εντός ενός κοινού πλαισίου λειτουργίας. Στην Ελλάδα υπάρχουν νησίδες υψηλής επαγγελματικότητας, ωστόσο η συνεργατική κουλτούρα εξακολουθεί να χρειάζεται ενίσχυση», υπογραμμίζει.
Η επιστροφή ως συνειδητή επιλογή
Παρά τη σταθερή επαγγελματική πορεία στο εξωτερικό, τα τελευταία χρόνια ωρίμασε η απόφαση της επιστροφής. Όχι υπό το βάρος της νοσταλγίας, αλλά ως αποτέλεσμα της αξιολόγησης των νέων δεδομένων στην Ελλάδα. «Για μεγάλο διάστημα πίστευα ότι η εξέλιξη προϋποθέτει τη φυγή. Ίσως αυτό ίσχυε σε μια άλλη συγκυρία. Όταν αποφάσισα να επιστρέψω, συνειδητοποίησα ότι υπάρχουν αξίες που δεν υποκαθίστανται: η οικογένεια, η πολιτισμική οικειότητα, οι κοινές αναφορές και τρόποι επικοινωνίας», επισημαίνει.
«Η επιστροφή δεν είναι πισωγύρισμα»
Ο Γιώργος Βουρλάκης τονίζει ότι η Ελλάδα έχει αρχίσει να διαμορφώνει πραγματικές προϋποθέσεις επαναπατρισμού. Τα φορολογικά κίνητρα αποτέλεσαν έναν πρακτικό παράγοντα, ωστόσο –όπως διευκρινίζει– εξίσου σημαντική ήταν η ύπαρξη ρόλων στους οποίους μπορούσε να αξιοποιήσει τη διεθνή του εμπειρία. «Η επιστροφή δεν ήταν πισωγύρισμα, αλλά επανασύνδεση. Σε έναν βαθμό, αποτελεί και έναν τρόπο να επιστρέφεις στη χώρα όσα σου προσέφερε», σημειώνει.
Η προσωπική του διαδρομή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο κύμα επαναπατρισμών που καταγράφεται τα τελευταία χρόνια μέσω του προγράμματος BrainReGain, βασικού πυλώνα του σωματείου «Ελληνισμός Εν Δράσει». Πρόκειται για πρωτοβουλία της κοινωνίας των πολιτών με στόχο τη διασύνδεση του παγκόσμιου ελληνισμού και τη δημιουργία ουσιαστικών ευκαιριών συνεργασίας, επένδυσης και επιστροφής.
Μια δομημένη απάντηση στο brain drain
Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η general manager του BrainReGain, Κατερίνα Μπαλιλάκη, «το πρόγραμμα σχεδιάστηκε για να αντιμετωπίσει ένα από τα πιο σύνθετα και μακροχρόνια προβλήματα της χώρας: τη φυγή ανθρώπινου κεφαλαίου υψηλής εξειδίκευσης». Όπως τονίζει, «ο στόχος δεν είναι η επιστροφή αριθμών, αλλά ανθρώπων με προοπτική και δυνατότητα μακροχρόνιας ενσωμάτωσης. Το BrainReGain λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ της ελληνικής διασποράς και της εγχώριας αγοράς εργασίας».
Η υποστήριξη που παρέχεται είναι πολυεπίπεδη. Μέσω ενός δικτύου εταιρειών και μελών, το πρόγραμμα φέρνει σε επαφή υποψήφιους επαναπατρισθέντες με εργοδότες που αναζητούν εξειδικευμένο προσωπικό, προσφέρει mentoring από επαγγελματίες που έχουν ήδη επιστρέψει, καθώς και τεκμηριωμένη ενημέρωση για αμοιβές, κόστος ζωής και θεσμικά κίνητρα. Παράλληλα, πραγματοποιούνται συστηματικές έρευνες που αποτυπώνουν τα πραγματικά εμπόδια και τις ανάγκες της αγοράς.
Μετρήσιμα αποτελέσματα και προκλήσεις
Το BrainReGain δεν απευθύνεται αποκλειστικά σε μισθωτούς, αλλά και σε επιχειρηματίες. «Για τους founders δημιουργούμε διαύλους με incubators, accelerators και επενδυτικά σχήματα, ώστε η δραστηριοποίηση στην Ελλάδα να μη συνεπάγεται επανεκκίνηση από μηδενική βάση», σημειώνει η κ. Μπαλιλάκη.
Σήμερα, το πρόγραμμα διαθέτει δίκτυο 50 εταιρειών-μελών και συνεργάζεται με υπουργεία, δημόσιους φορείς και επιμελητήρια. Τα αποτελέσματα της τελευταίας τριετίας αποτυπώνονται σε συγκεκριμένους αριθμούς: 467 αιτήσεις, 251 επιτυχημένα matchings και 122 πραγματικές επιστροφές.
Παρά τα θετικά δεδομένα, οι προκλήσεις παραμένουν. Το χάσμα αμοιβών, η ανάγκη ενίσχυσης της αξιοκρατίας, η φορολογική αστάθεια, η γραφειοκρατία και η περιορισμένη διαθεσιμότητα ρόλων αντίστοιχων της διεθνούς εμπειρίας αποτελούν βασικά εμπόδια. «Ωστόσο, η διάθεση συμμετοχής της ομογένειας είναι έντονη. Οι Έλληνες του εξωτερικού αναζητούν σοβαρότητα και πραγματικές ευκαιρίες – και όταν αυτές υπάρχουν, η ανταπόκριση είναι εντυπωσιακή», τονίζει.
Σύμφωνα με τα ευρήματα των ερευνών του προγράμματος, αυξημένη ζήτηση για εξειδικευμένο προσωπικό καταγράφεται στους τομείς της υγείας, της τεχνολογίας και του ψηφιακού μετασχηματισμού, των ενεργειακών τεχνολογιών και των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών.
Ο Γιώργος Βουρλάκης συνοψίζει το νέο αφήγημα του BrainReGain σε μία φράση: «Η επιστροφή δεν σημαίνει επιστροφή στο παρελθόν· σημαίνει επαναπροσδιορισμό». Με πρωτοβουλίες όπως το BrainReGain και με μια οικονομία που επιχειρεί να μετασχηματιστεί, η Ελλάδα φιλοδοξεί να καταστεί εκ νέου τόπος επιλογής και όχι ανάγκης
Μ.Η.Τ. 242183