Από τη Σύμβαση του 1951 στην Αθήνα του σήμερα: Η Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων ως υπενθύμιση ευθύνης

Με αφορμή τα 75 χρόνια από τη Σύμβαση της Γενεύης, η Ύπατη Αρμοστεία υπενθυμίζει ότι το άσυλο δεν είναι προνόμιο, αλλά κοινό δίχτυ προστασίας

Σε μια εποχή όπου οι πόλεμοι, οι διώξεις και οι ανθρωπιστικές κρίσεις συνεχίζουν να ξεριζώνουν εκατομμύρια ανθρώπους, η Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων, στις 20 Ιουνίου, λειτουργεί ως υπενθύμιση μιας θεμελιώδους αρχής: το δικαίωμα στην αναζήτηση ασφάλειας δεν είναι προνόμιο, αλλά ανθρώπινο δικαίωμα.

Η φετινή ημέρα έχει ιδιαίτερο βάρος, καθώς συμπληρώνονται 75 χρόνια από την υιοθέτηση της Σύμβασης της Γενεύης του 1951, του διεθνούς κειμένου που κατοχύρωσε την προστασία των προσφύγων και το δικαίωμα στο άσυλο.

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, στο τέλος του 2024 στην Ευρώπη βρίσκονταν 18,4 εκατομμύρια άνθρωποι που είχαν εκτοπιστεί βίαια, ενώ η ήπειρος φιλοξενούσε περίπου 12 εκατομμύρια πρόσφυγες. Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι πρόσφυγες ανέρχονται σε 41,6 εκατομμύρια ανθρώπους.

Η Αντιπρόσωπος της Ύπατης Αρμοστείας στην Ελλάδα, Λάουρα Λο Κάστρο, τονίζει ότι η επέτειος αυτή δεν αφορά μόνο τους πρόσφυγες, αλλά ολόκληρη τη διεθνή κοινότητα. Όπως επισημαίνει, πριν από 75 χρόνια, μέσα από τις στάχτες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, τα κράτη έδωσαν μια υπόσχεση: ότι κάθε άνθρωπος που αναγκάζεται να εγκαταλείψει τη χώρα του λόγω πολέμου, συγκρούσεων ή διώξεων έχει δικαίωμα να βρει ασφάλεια και να ξαναχτίσει τη ζωή του.

«Μέχρι κάθε άνθρωπος να είναι ασφαλής»

Το φετινό μήνυμα της Ύπατης Αρμοστείας, «Μέχρι κάθε άνθρωπος να είναι ασφαλής», επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση πέρα από τους αριθμούς και τις πολιτικές αντιπαραθέσεις.

Η προστασία των προσφύγων δεν είναι μια αφηρημένη έννοια διεθνούς δικαίου. Είναι η διαφορά ανάμεσα στον φόβο και την ασφάλεια, ανάμεσα στην απόγνωση και την ελπίδα, ανάμεσα στην απώλεια και τη δυνατότητα μιας νέας αρχής.

Η Λάουρα Λο Κάστρο υπογραμμίζει ότι το δικαίωμα στο άσυλο ανήκει σε όλους. Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει αν ο ίδιος ή οι άνθρωποι που αγαπά θα χρειαστούν κάποτε προστασία. Γι’ αυτό, όπως σημειώνει, η Σύμβαση του 1951 δεν δημιουργήθηκε για λίγους, αλλά για κάθε άνθρωπο που βρίσκεται σε κίνδυνο.

Παράλληλα, η Ύπατη Αρμοστεία επιχειρεί να αναδείξει και την άλλη πλευρά της προσφυγικής εμπειρίας. Οι πρόσφυγες δεν είναι μόνο άνθρωποι που έχασαν το σπίτι τους. Είναι εργαζόμενοι, γονείς, γιατροί, εκπαιδευτικοί, καλλιτέχνες, επιχειρηματίες, νέοι άνθρωποι με δεξιότητες, μνήμη, ταλέντο και φιλοδοξίες.

Όταν τους δίνεται πραγματική ευκαιρία ένταξης, συμβάλλουν στις κοινωνίες που τους υποδέχονται, ενισχύουν τις τοπικές οικονομίες και εμπλουτίζουν τις κοινότητες με εμπειρίες, γνώσεις και αντοχή.

Η Αθήνα δίνει χώρο στις ιστορίες του ξεριζωμού και της ελπίδας

Στην Αθήνα, το μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Προσφύγων αποκτά φέτος πολιτιστική και κοινωνική διάσταση μέσα από δράσεις που συνδέουν την τέχνη, τη μνήμη και τη συνύπαρξη.

Το Δίκτυο Μέλισσα, σε συνεργασία με το διεθνώς αναγνωρισμένο φωτογραφικό πρακτορείο Magnum Photos, παρουσιάζει την έκθεση «Say Goodbye Before You Leave / Πες Αντίο Πριν Φύγεις» του φωτογράφου Enri Canaj. Η έκθεση καταγράφει προσφυγικές διαδρομές της τελευταίας δεκαετίας και φιλοξενείται στο Beehive, την ανοιχτή «κυψέλη» του Δικτύου Μέλισσα στο κέντρο της Αθήνας, με παράταση έως τις 30 Σεπτεμβρίου λόγω της μεγάλης ανταπόκρισης του κοινού.

Στο ίδιο πλαίσιο, στις 24 Ιουνίου θα πραγματοποιηθεί η ελληνική πρεμιέρα του ντοκιμαντέρ «Allies in Exile», παρουσία του Σύρου σκηνοθέτη Χασάν Κατάν, ο οποίος μετέτρεψε τη δική του εμπειρία πολέμου και προσφυγιάς σε κινηματογραφική μαρτυρία για τη φιλία, την εξορία και την αξιοπρέπεια.

Στις 27 Ιουνίου, η διεθνώς βραβευμένη συγγραφέας Ελίφ Σαφάκ θα μιλήσει, σε ζωντανή σύνδεση από το Λονδίνο, για τη δημιουργικότητα ως πράξη θάρρους και για τις ιστορίες που μπορούν να ενώσουν κόσμους που μοιάζουν να απομακρύνονται.

Παράλληλα, το Refugee Week Greece επιστρέφει με γιορτή στο Πάρκο ΚΑΠΑΨ, με μουσική, δημιουργικές δράσεις, παιχνίδι, γεύσεις από διαφορετικές χώρες και συμμετοχή οργανώσεων που στηρίζουν την ένταξη στην πόλη.

Σε μια περίοδο όπου το δικαίωμα στο άσυλο δέχεται πιέσεις, οι ανθρωπιστικές ανάγκες αυξάνονται και οι διαθέσιμοι πόροι μειώνονται, το μήνυμα της φετινής ημέρας είναι βαθιά πολιτικό αλλά και βαθιά ανθρώπινο.

Η Σύμβαση της Γενεύης δημιουργήθηκε για εποχές κρίσης. Παραμένει σήμερα ένα κοινό δίχτυ ασφαλείας, ένα πλαίσιο προστασίας και μια συλλογική ευθύνη. Γιατί, τελικά, η προστασία των προσφύγων δεν αφορά μόνο όσους αναζητούν καταφύγιο. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες επιλέγουν να υπερασπιστούν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.