Η εξόντωση του Νεμέσιο Οσεγκέρα Θερβάντες, γνωστού ως «Ελ Μέντσο», συνιστά μία από τις σημαντικότερες επιτυχίες των μεξικανικών Αρχών στον πολυετή πόλεμο κατά των καρτέλ ναρκωτικών που τροφοδοτούν τις ΗΠΑ με κοκαΐνη και φαιντανύλη.
Μεξικό: Νεκρός ο μεγαλύτερος βαρόνος ναρκωτικών στον κόσμο – Επικηρυγμένος από τις ΗΠΑ ο «Ελ Μέντσο»
Ωστόσο, η επιχείρηση φέρει έντονο το αποτύπωμα της αμερικανικής συνδρομής, πυροδοτώντας παράλληλα νέο κύμα βίας στο Μεξικό.
Η μυστική επιχείρηση και η αμερικανική εμπλοκή
Μια νεοσύστατη υπηρεσία του Πενταγώνου, η Joint Interagency Task Force-Counter Cartel (JIATF-CC), φέρεται να διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη συλλογή πληροφοριών που οδήγησαν στον εντοπισμό του Οσεγκέρα. Σύμφωνα με Αμερικανό στρατιωτικό αξιωματούχο που μίλησε στο Reuters, η μονάδα συνέβαλε με πληροφοριακό υλικό, αν και η επιχείρηση εκτελέστηκε αποκλειστικά από τις μεξικανικές ένοπλες δυνάμεις.
Η JIATF-CC συγκροτήθηκε επισήμως τον προηγούμενο μήνα, με αποστολή τη χαρτογράφηση και εξάρθρωση δικτύων καρτέλ που δραστηριοποιούνται κατά μήκος των συνόρων ΗΠΑ–Μεξικού. Στόχος της είναι ο εντοπισμός και η διατάραξη των εγκληματικών δομών που θεωρούνται απειλή για την αμερικανική εθνική ασφάλεια.
Αμερικανικές πηγές αναφέρουν ότι οι ΗΠΑ είχαν καταρτίσει αναλυτικό φάκελο για τον Οσεγκέρα, ο οποίος βρισκόταν στην κορυφή της λίστας καταζητουμένων. Το υπουργείο Άμυνας του Μεξικού επιβεβαίωσε την παροχή πληροφοριών από τις ΗΠΑ, χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις.
Η επιχείρηση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο πίεσης της κυβέρνησης του Donald Trump προς την πρόεδρο του Μεξικού Claudia Sheinbaum, με στόχο την εντατικοποίηση της καταστολής των καρτέλ. Ο Τραμπ είχε αφήσει ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο μονομερούς στρατιωτικής δράσης.
Κύμα βίας και διεθνείς επιπτώσεις
Η εξόντωση του «Ελ Μέντσο» πυροδότησε εκτεταμένα επεισόδια σε έξι πολιτείες. Καταγράφηκαν πυρπολήσεις οχημάτων, αποκλεισμοί δρόμων και ένοπλες περιπολίες στους δρόμους.
Οι ΗΠΑ εξέδωσαν οδηγία προς τους πολίτες τους να παραμείνουν σε ασφαλή καταλύματα, ιδιαίτερα σε περιοχές όπως το Κανκούν, η Γουαδαλαχάρα και η Μπάχα Καλιφόρνια.
Παράλληλα, αεροπορικές εταιρείες όπως οι United Airlines, Southwest Airlines, Alaska Airlines, Air Canada και WestJet ανέστειλαν πτήσεις προς Πουέρτο Βαγιάρτα, Γουαδαλαχάρα και Μανσανίγιο, ενώ ορισμένα αεροσκάφη επέστρεψαν στους τόπους αναχώρησης.
Ποιος ήταν ο «Ελ Μέντσο»
Ο Νεμέσιο Οσεγκέρα, 60 ετών, πρώην αστυνομικός, ήταν ο ηγέτης του πανίσχυρου καρτέλ Jalisco New Generation Cartel (CJNG). Το CJNG εξελίχθηκε σε μία από τις ισχυρότερες εγκληματικές οργανώσεις διεθνώς, ανταγωνιζόμενο το Sinaloa Cartel και διακινώντας ναρκωτικά αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Γεννημένος το 1966 στη Μιτσοακάν, εργάστηκε στα χωράφια πριν μεταναστεύσει στις ΗΠΑ, όπου συνελήφθη για υποθέσεις διακίνησης ηρωίνης. Μετά την απέλασή του, εντάχθηκε στην αστυνομία και κατόπιν στο καρτέλ Μιλένιο, για να ιδρύσει τελικά το CJNG, κηρύσσοντας πόλεμο σε πρώην συμμάχους.
Κατά την πανδημία Covid-19, το καρτέλ διένειμε τρόφιμα σε ευάλωτες κοινότητες, ενισχύοντας την κοινωνική του επιρροή. Παράλληλα, η δράση του περιλάμβανε εκβιασμούς, διακίνηση όπλων και ανθρώπων, κλοπές καυσίμων και ακραία βία.
Στις 20 Ιουνίου 2020, το CJNG εξαπέλυσε επίθεση εναντίον του τότε αρχηγού της αστυνομίας της Πόλης του Μεξικού, Omar García Harfuch, ο οποίος τραυματίστηκε σοβαρά.
Η στρατηγική των ΗΠΑ
Η JIATF-CC αξιοποιεί τεχνογνωσία από επιχειρήσεις κατά οργανώσεων όπως η Al-Qaeda και το Islamic State, προσαρμόζοντάς τη στη δομή των καρτέλ.
Ο πρώην αξιωματούχος της DEA, Τζακ Ράιλι, υποστήριξε ότι η απόφαση της κυβέρνησης Τραμπ να εντάξει μεξικανικά καρτέλ στη λίστα τρομοκρατικών οργανώσεων «ξεκλείδωσε» επιπλέον πόρους και εργαλεία.
Η στρατηγική αυτή περιλαμβάνει ενισχυμένη στρατιωτική παρουσία στα σύνορα και επιχειρήσεις αναχαίτισης διακινητών σε Καραϊβική και Ειρηνικό — κινήσεις που έχουν προκαλέσει νομικές και πολιτικές αντιπαραθέσεις στην Ουάσιγκτον.
Τι σηματοδοτεί η εξόντωση
Η εξόντωση του «Ελ Μέντσο» αποτελεί καίριο πλήγμα για το CJNG, αλλά δεν προμηνύει απαραίτητα το τέλος της βίας. Από το 2006, περισσότεροι από 450.000 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί σε επεισόδια που σχετίζονται με τα καρτέλ, ενώ πάνω από 100.000 παραμένουν αγνοούμενοι.
Η επιχείρηση αναδεικνύει τη σημασία της διακρατικής συνεργασίας, αλλά και τα όρια της στρατιωτικοποίησης στην αντιμετώπιση ενός πολυσύνθετου, κοινωνικά ριζωμένου φαινομένου οργανωμένου εγκλήματος.
Μ.Η.Τ. 242183