Ψηφιακά εργαλεία και ΦΠΑ: Πώς POS, myDATA και IRIS περιόρισαν δραστικά τη φοροδιαφυγή

Το 2025 καταγράφεται ως σημείο καμπής στη συστηματική αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής στην Ελλάδα, με την καθολική εφαρμογή ψηφιακών εργαλείων φορολογικής συμμόρφωσης και ελέγχου.

Η πλήρης λειτουργική ενοποίηση των ηλεκτρονικών βιβλίων myDATA, των τερματικών POS και των άμεσων τραπεζικών πληρωμών μέσω IRIS, σε συνδυασμό με τον δραστικό περιορισμό της χρήσης μετρητών, οδήγησε στη μεταφορά σημαντικού τμήματος της παραοικονομικής δραστηριότητας στο επίσημο φορολογικό σύστημα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ετήσιας έκθεσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το «Κενό ΦΠΑ» (VAT Gap Report 2025), το ελληνικό Δημόσιο καταγράφει πλέον απώλειες εσόδων από ΦΠΑ μειωμένες έως και κατά 7 δισ. ευρώ σε ετήσια βάση, σε σύγκριση με τα προ της ψηφιοποίησης επίπεδα.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην καθολική υποχρέωση αποδοχής πληρωμών με κάρτα, η οποία εφαρμόστηκε πλήρως εντός του 2024. Μελέτη του ΙΟΒΕ εκτιμά ότι το συγκεκριμένο μέτρο συνέβαλε στην αύξηση των εσόδων ΦΠΑ κατά περίπου 400 εκατ. ευρώ μόνο για το 2024. Το δημοσιονομικό αποτύπωμα του μέτρου αναμένεται να αποτυπωθεί ακόμη εντονότερα το 2025, καθώς πρόκειται για το πρώτο έτος πλήρους και αδιάλειπτης εφαρμογής του σε όλους τους επαγγελματικούς κλάδους.

Διεύρυνση δηλωθέντων ακαθάριστων εσόδων

Τα δεδομένα των φορολογικών δηλώσεων που υποβλήθηκαν το 2025 (χρήση 2024) καταγράφουν ιστορικό υψηλό αύξησης των δηλωθέντων ακαθάριστων εσόδων των ελευθέρων επαγγελματιών. Ολόκληροι κλάδοι της οικονομίας, κυρίως εκείνοι με παραδοσιακά υψηλή έκθεση σε συναλλαγές με μετρητά – όπως η εστίαση, οι μεταφορές και η οικοδομή – εμφανίζουν αύξηση δηλωμένου κύκλου εργασιών της τάξης του 10% έως 15%.

Ενδεικτικά:

• Μπαρ (ΚΑΔ 56.30): αύξηση τζίρου 15,2%, με μέσο δηλωθέν κύκλο εργασιών 43.525 ευρώ το 2024, έναντι 37.777 ευρώ το 2023.
• Εκμεταλλευτές ΤΑΞΙ (ΚΑΔ 49.32): αύξηση 14,2%, με μέση είσπραξη 18.595 ευρώ έναντι 16.281 ευρώ.
• Ηλεκτρολόγοι (ΚΑΔ 43.21): αύξηση 11,2%, στα 36.301 ευρώ από 32.635 ευρώ.
• Υδραυλικοί (ΚΑΔ 43.22): αύξηση 9,8%, στα 32.354 ευρώ από 29.463 ευρώ.
• Μαραγκοί (ΚΑΔ 43.32): αύξηση 8,1%, στα 35.593 ευρώ από 32.913 ευρώ.

Διαρθρωτική επίδραση των ψηφιακών ελέγχων

Σε ετήσια βάση, εκτιμάται ότι μόνο το 2025 τα νέα ψηφιακά εργαλεία απέφεραν επιπλέον φορολογικά έσοδα ύψους 2,7 δισ. ευρώ, τα οποία προηγουμένως χάνονταν λόγω αδήλωτης οικονομικής δραστηριότητας.

Σε μακροχρόνιο επίπεδο, τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής καταδεικνύουν ότι την περίοδο 2010–2024 η Ελλάδα απώλεσε σωρευτικά πάνω από 73 δισ. ευρώ αποκλειστικά από φοροδιαφυγή στον ΦΠΑ.

Ειδικότερα, το «κενό ΦΠΑ»:

• ανήλθε σε 7,5 δισ. ευρώ το 2009,
• μειώθηκε στα 6,9 δισ. το 2010,
• εκτοξεύθηκε άνω των 9,2 δισ. το 2011,
• κυμάνθηκε μεταξύ 5–7 δισ. την περίοδο 2012–2018,
• ακολούθησε σταθερή πτωτική πορεία από το 2019 και μετά, φθάνοντας στα 2,1 δισ. ευρώ το 2024.

Οι τρεις πυλώνες της ψηφιακής συμμόρφωσης

• myDATA: Πιλοτική εφαρμογή από το 2019, γενικευμένη χρήση από το 2020 και καθολική υποχρεωτικότητα από τα τέλη του 2023. Από το 2024, οι δηλώσεις ΦΠΑ διαμορφώνονται αυτοματοποιημένα, με συνεχή διασταύρωση παραστατικών σε πραγματικό χρόνο από την ΑΑΔΕ.
• Καθολική χρήση POS: Υποχρεωτική εγκατάσταση σε όλους τους κλάδους από το 2024, με τεχνική διασύνδεση POS–ταμειακών–ΑΑΔΕ, εξαλείφοντας τη χρονική και λογιστική ασυμμετρία μεταξύ είσπραξης και δήλωσης.
• IRIS: Ραγδαία επέκταση άμεσων τραπεζικών πληρωμών το 2024–2025, με πλήρη ψηφιακή ιχνηλασιμότητα και αυτόματη καταγραφή στα myDATA. Από τον Δεκέμβριο 2025 επεκτείνεται σε σούπερ μάρκετ και πολυκαταστήματα, ενώ από 15 Ιανουαρίου 2026 διπλασιάζονται τα όρια συναλλαγών.

Από το 2025 εντάσσεται σταδιακά και το Ψηφιακό Δελτίο Αποστολής, ενώ από το 2026 καθίσταται υποχρεωτικό το Ψηφιακό Τιμολόγιο, με την ΑΑΔΕ να ενισχύει τους ελέγχους μέσω τεχνητής νοημοσύνης και προηγμένων αλγοριθμικών διασταυρώσεων.