Έκθεση του FAO προειδοποιεί ότι έως 20% των θαλασσινών μπορεί να υπόκειται σε διατροφική απάτη.Οι κίνδυνοι για καταναλωτές και αγορές
Απομιμήσεις γαρίδας τύπου σουρίμι, τόνος με προσθήκη χρωστικών για να δείχνει πιο φρέσκος, εκτρεφόμενα ψάρια που βαφτίζονται άγρια και παραπλανητικοί ισχυρισμοί βιωσιμότητας. Η διατροφική απάτη στον τομέα των θαλασσινών δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά ένα συστημικό πρόβλημα που διαπερνά μια παγκόσμια αγορά αξίας περίπου 195 δισ. δολαρίων.
Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών, εμπειρικές μελέτες υποδεικνύουν ότι έως και το 20% του εμπορίου θαλασσινών ενδέχεται να υπόκειται σε κάποια μορφή απάτης. Με απλά λόγια, ένα στα πέντε προϊόντα μπορεί να μην ανταποκρίνεται πλήρως σε όσα υπόσχεται η ετικέτα ή το μενού.
Τι σημαίνει «διατροφική απάτη» στα θαλασσινά
Ο FAO ορίζει την απάτη ως σκόπιμη πρακτική που αποσκοπεί στην εξαπάτηση. Στην περίπτωση των θαλασσινών, αυτή μπορεί να αφορά εσφαλμένη ονομασία είδους, παραποίηση προέλευσης, αλλοίωση ημερομηνιών, εκτροπή προϊόντων σε αγορές για τις οποίες δεν προορίζονται ή ακόμη και κλοπή.
Οι συνέπειες δεν είναι μόνο οικονομικές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η απάτη μπορεί να επηρεάσει τη βιοποικιλότητα, όταν προστατευόμενα ή υπεραλιευμένα είδη «νομιμοποιούνται» μέσω ψευδούς ταυτότητας. Παράλληλα, η δημόσια υγεία τίθεται σε κίνδυνο όταν, για παράδειγμα, προϊόντα καταναλώνονται ωμά χωρίς να είναι κατάλληλα ή όταν εφαρμόζονται πρακτικές όπως η επανακατάψυξη, που αυξάνει τον μικροβιακό κίνδυνο.
Γιατί είναι τόσο δύσκολος ο εντοπισμός
Η αγορά των θαλασσινών χαρακτηρίζεται από τεράστια πολυπλοκότητα. Πάνω από 12.000 είδη διακινούνται παγκοσμίως, με διαφορετικές αλυσίδες εφοδιασμού, μορφές επεξεργασίας και επίπεδα ιχνηλασιμότητας. Δεν υπάρχει ενιαίος παγκόσμιος νομικός ορισμός της απάτης, ενώ τα συστήματα ελέγχου διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα.
Υπάρχουν βεβαίως προηγμένες τεχνικές ταυτοποίησης, από ενζυμικές ανοσοδοκιμασίες και ανάλυση σταθερών ισοτόπων έως πυρηνικό μαγνητικό συντονισμό. Ωστόσο, οι μέθοδοι αυτές δεν είναι πάντα διαθέσιμες ή οικονομικά προσβάσιμες. Η ανάπτυξη φορητών εργαλείων ελέγχου δημιουργεί προοπτικές, αλλά η εφαρμογή τους σε μεγάλη κλίμακα παραμένει πρόκληση.
Το βασικό κίνητρο, όπως επισημαίνεται, είναι συχνά οικονομικό. Η «αναβάθμιση» ενός προϊόντος μέσω ψευδούς προέλευσης ή είδους μπορεί να αποφέρει σημαντικό κέρδος ανά κιλό, ιδίως σε αγορές όπου η ποιότητα και η βιωσιμότητα τιμολογούνται ακριβά.
Λαβράκι και τσιπούρα: Πώς δημιουργείται κίνητρο παραπλάνησης
Το παράδειγμα του ευρωπαϊκού λαβρακιού είναι ενδεικτικό. Μόλις το 2% της αγοράς αφορά άγριο ψάρι, ενώ το 98% προέρχεται από υδατοκαλλιέργεια. Η περιορισμένη διαθεσιμότητα του άγριου προϊόντος δημιουργεί ισχυρό κίνητρο να δηλώνεται ψευδώς ως τέτοιο.
Τον Δεκέμβριο του 2024, εισαγόμενο εκτρεφόμενο λαβράκι 400–600 γραμμαρίων από Ελλάδα και Τουρκία πωλούνταν στη χονδρική αγορά της Ρώμης προς 6,80 και 4,20 ευρώ το κιλό αντίστοιχα. Την ίδια στιγμή, ιταλικό εκτρεφόμενο λαβράκι ίδιου μεγέθους έφτανε τα 12,50 ευρώ το κιλό. Οι μεγάλες αυτές αποκλίσεις τιμών ενισχύουν τον πειρασμό παραποίησης προέλευσης ή τρόπου παραγωγής.
Η «μάστιγα» της γαρίδας
Η γαρίδα αποτελεί ένα από τα πιο εμπορικά θαλασσινά διεθνώς. Στις ΗΠΑ, καταναλώνονται ετησίως πάνω από ένα δισεκατομμύριο λίβρες. Ωστόσο, η υποκατάσταση είδους και η ψευδής δήλωση προέλευσης είναι συχνά φαινόμενα.
Το 2025, έλεγχοι της εταιρείας SeaD Consulting σε εστιατόρια έδειξαν ότι σε περιοχές της Φλόριντα, όπως το Τάμπα Μπέι και η Αγία Πετρούπολη, το ποσοστό απάτης έφτασε το 96%. Από 44 εστιατόρια που εξετάστηκαν, μόνο δύο σέρβιραν πράγματι γαρίδες από τον Κόλπο του Μεξικού, όπως διαφημίζονταν.
Η παραπλανητική χρήση όρων βιωσιμότητας αποτελεί επίσης σύνηθες τέχνασμα, προσελκύοντας καταναλωτές που αναζητούν «πράσινες» επιλογές.
Σολομός και παραπλανητική επισήμανση
Στις αρχές Φεβρουαρίου, σύμφωνα με το BBC, τέσσερα άτομα παραπέμφθηκαν στη δικαιοσύνη κατηγορούμενα ότι πωλούσαν σολομό σε αλυσίδα σούπερ μάρκετ ως σκωτσέζικης προέλευσης και πιστοποιημένο από την RSPCA, ενώ στην πραγματικότητα προερχόταν από τη Νορβηγία.
Η υπόθεση αναδεικνύει τη σημασία της πιστοποίησης και της ιχνηλασιμότητας, αλλά και τα κενά που εξακολουθούν να υπάρχουν σε σύνθετες εφοδιαστικές αλυσίδες.
Οικονομικές στρεβλώσεις και καταναλωτική εμπιστοσύνη
Η διατροφική απάτη στα θαλασσινά δεν είναι μόνο ζήτημα προστασίας καταναλωτή. Δημιουργεί στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό, πλήττει έντιμους παραγωγούς και διαβρώνει την εμπιστοσύνη στις αγορές. Μελέτες δείχνουν ότι οι καταναλωτές, υπό τον φόβο της απάτης, είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν περισσότερο για διασφαλισμένη ποιότητα, γεγονός που αυξάνει περαιτέρω τα οικονομικά κίνητρα για παραπλάνηση.
Σε μια εποχή όπου η βιωσιμότητα και η διαφάνεια αποτελούν κεντρικά στοιχεία της αγοραστικής συμπεριφοράς, η ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου και η τυποποίηση των ορισμών καθίστανται κρίσιμες. Διαφορετικά, το κόστος δεν θα είναι μόνο οικονομικό, αλλά και περιβαλλοντικό και κοινωνικό.
Διαβάστε επίσης: FAO: Παγκόσμιο ράλι στις τιμές κρέατος – Αναλυτικά ο δείκτης τροφίμων
Μ.Η.Τ. 242183