Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο: 5,3 δισ. ευρώ για ενεργειακές αναβαθμίσεις, κοινωνική κατοικία και ηλεκτροκίνηση. Tι αλλάζει από το 2026
Σε μια χρονική συγκυρία όπου η ενεργειακή κρίση επανέρχεται δυναμικά και η οικονομία προετοιμάζεται για τη μετα-Ταμείο Ανάκαμψης εποχή, η κυβέρνηση ενεργοποιεί ένα νέο χρηματοδοτικό εργαλείο με σαφή κοινωνικό και επενδυτικό προσανατολισμό. Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο έρχεται να καλύψει το κενό που αφήνει η σταδιακή ολοκλήρωση του Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, εισάγοντας ένα μοντέλο που συνδέει άμεσα την πράσινη μετάβαση με την κοινωνική συνοχή.
Με συνολικό προϋπολογισμό 5,3 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026 έως 2032, το νέο ταμείο φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως «μαξιλάρι» απέναντι στο αυξανόμενο κόστος ενέργειας και μεταφορών. Η στόχευση είναι σαφής και φιλόδοξη, καθώς προβλέπεται η στήριξη περίπου 1,5 εκατομμυρίου νοικοκυριών και 70.000 επιχειρήσεων, σε μια προσπάθεια να μετριαστούν οι επιπτώσεις της πράσινης μετάβασης.
Η ενεργοποίηση του ταμείου δεν είναι τυχαία. Από το 2027 τίθεται σε πλήρη εφαρμογή το νέο σύστημα εμπορίας ρύπων για καύσιμα και θέρμανση, γνωστό ως ETS2, το οποίο αναμένεται να αυξήσει το κόστος για πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Σε μια χώρα με υψηλή ενεργειακή φτώχεια και παλαιό κτιριακό απόθεμα, η ανάγκη παρέμβασης θεωρείται επιτακτική.
Παράλληλα, έχει ήδη τεθεί σε θεσμική τροχιά η διακυβέρνηση του ταμείου, με τη δημιουργία ειδικής συντονιστικής αρχής και επιτροπής διαχείρισης, που θα αναλάβουν την υλοποίηση ενός εκτεταμένου πλέγματος δράσεων, οι οποίες έχουν ήδη υποβληθεί προς έγκριση στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Επιδοτήσεις-κλειδιά: Από ανακαινίσεις κατοικιών έως ηλεκτρικά ΙΧ
Η «καρδιά» του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου χτυπά στις παρεμβάσεις που στοχεύουν άμεσα στην καθημερινότητα των πολιτών. Το νέο πρόγραμμα ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών, ουσιαστικά ένα διευρυμένο «Εξοικονομώ», αποτελεί τη μεγαλύτερη παρέμβαση, με προϋπολογισμό που ξεπερνά το 1,2 δισ. ευρώ. Οι επιδοτήσεις φτάνουν έως και το 80% του κόστους, καλύπτοντας ακόμη και τον ΦΠΑ, γεγονός που περιορίζει σημαντικά την ιδία συμμετοχή των νοικοκυριών.
Στο ίδιο πλαίσιο, σημαντικά κονδύλια κατευθύνονται στην αντικατάσταση ενεργοβόρων συστημάτων θέρμανσης με σύγχρονες λύσεις όπως αντλίες θερμότητας και ηλιακοί θερμοσίφωνες, μειώνοντας δραστικά το ενεργειακό κόστος σε βάθος χρόνου. Η παρέμβαση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει των αυξήσεων που αναμένεται να φέρει το νέο καθεστώς ρύπων.
Παράλληλα, το πρόγραμμα κοινωνικής μίσθωσης ηλεκτρικών οχημάτων εισάγει ένα νέο μοντέλο πρόσβασης στην ηλεκτροκίνηση, με χαμηλό μηνιαίο κόστος για τους δικαιούχους. Το λεγόμενο «Κοινωνικό Leasing» δημιουργεί τις προϋποθέσεις για σταδιακή αντικατάσταση του στόλου με καθαρότερα οχήματα, χωρίς το υψηλό αρχικό κόστος αγοράς.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στις ευάλωτες ομάδες, με επιδοτήσεις που φτάνουν έως και την πλήρη κάλυψη για εξοπλισμό κινητικότητας ατόμων με αναπηρία, ενισχύοντας την προσβασιμότητα και την κοινωνική ένταξη.
Στο πεδίο της στέγασης, η δημιουργία νέων κατοικιών σχεδόν μηδενικής ενεργειακής κατανάλωσης σε πρώην στρατόπεδα εισάγει ένα νέο μοντέλο κοινωνικής κατοικίας, με χαμηλό ενοίκιο και υψηλές ενεργειακές προδιαγραφές. Το σχέδιο αυτό ενδέχεται να αποτελέσει πιλότο για ευρύτερες παρεμβάσεις στον τομέα της κατοικίας τα επόμενα χρόνια.
Επιχειρήσεις, αγορές και το νέο ενεργειακό μοντέλο
Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο δεν περιορίζεται στα νοικοκυριά, αλλά επεκτείνεται δυναμικά και στον επιχειρηματικό τομέα, με στόχο να επιταχύνει την πράσινη μετάβαση της πραγματικής οικονομίας. Χιλιάδες μικρές επιχειρήσεις αναμένεται να ενισχυθούν μέσω προγραμμάτων ενεργειακής αναβάθμισης, μειώνοντας το λειτουργικό τους κόστος και ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητά τους.
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στην ηλεκτροκίνηση επαγγελματικών οχημάτων, με γενναίες επιδοτήσεις που καθιστούν ελκυστική την αντικατάσταση συμβατικών στόλων. Οι ενισχύσεις αυτές αναμένεται να κινητοποιήσουν επενδύσεις και να δημιουργήσουν νέα δεδομένα στην αγορά μεταφορών, ενώ παράλληλα ενισχύουν την περιβαλλοντική στόχευση της χώρας.
Ταυτόχρονα, η ενίσχυση του επιδόματος θέρμανσης σε ετήσια βάση λειτουργεί ως μηχανισμός άμεσης απορρόφησης των αυξήσεων που θα προκαλέσει το ETS2, διασφαλίζοντας ότι η μετάβαση δεν θα επιβαρύνει δυσανάλογα τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά.
Κρίσιμο στοιχείο για την επιτυχία του εγχειρήματος αποτελεί η πρόσβαση των πολιτών στα προγράμματα. Η δημιουργία ενιαίου μητρώου και η καθιέρωση υπηρεσιών «μιας στάσης» σε περιφερειακό επίπεδο επιχειρούν να περιορίσουν τη γραφειοκρατία και να διασφαλίσουν ότι οι πόροι θα φτάσουν στους πραγματικούς δικαιούχους.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να καθορίσει τον βαθμό απορρόφησης των κονδυλίων και την πραγματική επίδραση του ταμείου στην οικονομία. Εάν το σχέδιο υλοποιηθεί με ταχύτητα και αποτελεσματικότητα, το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο μπορεί να εξελιχθεί σε βασικό πυλώνα επενδύσεων και κοινωνικής πολιτικής, διαμορφώνοντας το νέο ενεργειακό και αναπτυξιακό μοντέλο της χώρας για την επόμενη δεκαετία.
Διαβάστε επίσης; Βουλή: Πέρασε το νομοσχέδιο για Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο – «Στοίχημα να μη χαθεί ούτε ευρώ»
Μ.Η.Τ. 242183