Μητσοτάκης για Ανώτατη Σχολή Παραστατικών Τεχνών: «Τέλος σε μια εκκρεμότητα δεκαετιών» – Ο οδικός χάρτης για το 25ο ΑΕΙ της χώρας
Με πολιτικό συμβολισμό, θεσμικό βάρος και σαφή στόχευση να κλείσει ένα κεφάλαιο πολυετούς αβεβαιότητας, η κυβέρνηση περνά στην επόμενη φάση της μεταρρύθμισης για την καλλιτεχνική εκπαίδευση. Η σύσκεψη υπό τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη στο Μέγαρο Μαξίμου για την ίδρυση της Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών δεν είχε απλώς χαρακτήρα αποτίμησης μιας πρόσφατης νομοθετικής πρωτοβουλίας. Είχε σαφή προσανατολισμό στην υλοποίηση, στη διοικητική συγκρότηση και στη γρήγορη μετάβαση από το θεσμικό κενό σε ένα πλήρες πανεπιστημιακό σχήμα για τις παραστατικές τέχνες.
Η νέα Ανώτατη Σχολή Παραστατικών Τεχνών, που νομοθετήθηκε την προηγούμενη εβδομάδα, αποτελεί το πρώτο δημόσιο Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα στη χώρα με αποκλειστικό αντικείμενο τη δραματική, την ορχηστική και τη μουσική τέχνη. Το γεγονός αυτό από μόνο του σηματοδοτεί μια τομή, καθώς για πρώτη φορά το πεδίο των καλλιτεχνικών σπουδών αποκτά ενιαία πανεπιστημιακή υπόσταση, ακαδημαϊκή συνέχεια και θεσμική κατοχύρωση που μέχρι σήμερα έλειπαν.
Το τέλος της «γκρίζας ζώνης» στην καλλιτεχνική εκπαίδευση
Στο επίκεντρο της σύσκεψης βρέθηκε η παραδοχή ότι η καλλιτεχνική εκπαίδευση στην Ελλάδα λειτουργούσε επί δεκαετίες μέσα σε ένα καθεστώς θεσμικής ασάφειας, με χιλιάδες σπουδαστές να επενδύουν σε σπουδές θεάτρου, χορού και μουσικής χωρίς να απολαμβάνουν την ακαδημαϊκή αναγνώριση και τη σαφή επαγγελματική προοπτική που αντιστοιχούν στο αντικείμενό τους.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έδωσε το πολιτικό στίγμα της πρωτοβουλίας, μιλώντας για μια ουσιαστική παρέμβαση που βάζει τέλος σε ένα άναρχο και ασαφές πλαίσιο. Όπως τόνισε, οι παραστατικές τέχνες αποκτούν πλέον σοβαρή πανεπιστημιακή βάση, με δυνατότητα σπουδών, έρευνας και ακαδημαϊκής εξέλιξης, αλλά κυρίως με ξεκάθαρη προοπτική για τα νέα παιδιά που θέλουν να ακολουθήσουν επαγγελματική διαδρομή στον πολιτισμό.
Το νέο ίδρυμα, που θα είναι το 25ο πανεπιστήμιο της χώρας, θα μπορεί από το ακαδημαϊκό έτος 2027-2028 να εγγράφει φοιτητές και να προσφέρει πλήρη ακαδημαϊκή διαδρομή, από το προπτυχιακό επίπεδο έως και το διδακτορικό. Αυτή η πρόβλεψη δεν αφορά μόνο την τυπική ένταξη της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης στο πανεπιστημιακό σύστημα, αλλά και την κατοχύρωση μιας ολοκληρωμένης εκπαιδευτικής και επαγγελματικής πυραμίδας.
Παράλληλα, ο νέος νόμος φιλοδοξεί να λύσει μία ακόμη χρόνια εκκρεμότητα: τη σύνδεση των καλλιτεχνικών τίτλων με επαγγελματικά δικαιώματα στο Δημόσιο. Η θέσπιση της νέας κατηγορίας προσωπικού «Καλλιτεχνική Εκπαίδευση» στον δημόσιο τομέα επιχειρεί να δώσει θεσμική αποτύπωση σε ένα πεδίο που μέχρι σήμερα παρέμενε ασαφές και διοικητικά υποβαθμισμένο.
Πέντε ιστορικοί φορείς, ειδικές εξετάσεις και νέο μοντέλο λειτουργίας
Το κυβερνητικό σχέδιο δεν περιορίζεται στη σύσταση ενός νέου ΑΕΙ ως θεωρητικού σχήματος. Αντίθετα, επιχειρεί να ενσωματώσει την ιστορική εμπειρία και τη ζωντανή καλλιτεχνική παράδοση πέντε κορυφαίων δημόσιων φορέων του χώρου. Στην πανεπιστημιακή στέγη της νέας Σχολής θα ενταχθούν το Τμήμα Δραματικής Τέχνης του Εθνικού Θεάτρου, το Τμήμα Ορχηστικής Τέχνης της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, το Τμήμα Ορχηστικής Τέχνης της Κρατικής Σχολής Ορχηστικής Τέχνης, το Τμήμα Δραματικής Τέχνης του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος και το Τμήμα Μουσικής Τέχνης του Κρατικού Ωδείου Θεσσαλονίκης.
Η επιλογή αυτή έχει διπλή στόχευση. Από τη μία πλευρά, εξασφαλίζει θεσμική συνέχεια και αξιοποίηση της εμπειρίας φορέων που έχουν διαμορφώσει επί δεκαετίες το τοπίο της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Από την άλλη, αποτρέπει τον κίνδυνο μιας αποκομμένης πανεπιστημιακής κατασκευής χωρίς επαφή με την πράξη και τη σκηνή.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο νόμος προβλέπει ειδικό καθεστώς εισαγωγής στα τμήματα της Σχολής, με ειδικές εξετάσεις και υποχρεωτική ακρόαση των υποψηφίων. Η διαδικασία αυτή διατηρεί τη φύση των καλλιτεχνικών σπουδών ως πεδίου όπου η προσωπική παρουσία, το έργο, η ερμηνευτική δυνατότητα και το καλλιτεχνικό αποτύπωμα δεν μπορούν να αντικατασταθούν από ένα γενικό σύστημα πρόσβασης.
Η ίδια φιλοσοφία διαπερνά και τη στελέχωση. Το Ειδικό Καλλιτεχνικό Προσωπικό θα επιλέγεται με βασικό κριτήριο το καλλιτεχνικό έργο και την αναγνώριση των προσώπων που θα αναλάβουν θέσεις διδασκαλίας. Επιπλέον, συγκροτείται 9μελές Καλλιτεχνικό Συμβούλιο με γνωμοδοτικό ρόλο, στο οποίο πέντε μέλη θα προέρχονται από υπόδειξη των πέντε ιστορικών φορέων. Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται να διασφαλιστεί ότι η νέα Σχολή δεν θα λειτουργήσει με όρους διοικητικής αποστείρωσης, αλλά θα παραμείνει σε ζωντανή επαφή με την πραγματική καλλιτεχνική κοινότητα.
Από τη νομοθέτηση στην εφαρμογή – Ο δύσκολος δρόμος μέχρι το 2027
Αν το πρώτο βήμα ήταν η ψήφιση του νόμου, το επόμενο και ίσως δυσκολότερο είναι η εφαρμογή του. Στη σύσκεψη υπογραμμίστηκε η ανάγκη ταχείας συγκρότησης της μεταβατικής Διοικούσας Επιτροπής, η οποία θα αναλάβει να βάλει τη νέα Σχολή σε τροχιά λειτουργίας, να οργανώσει τη διοικητική της βάση και να δρομολογήσει τη διαμόρφωση σύγχρονων προγραμμάτων σπουδών.
Η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη περιέγραψε την ίδρυση της Σχολής ως ιστορική τομή, αλλά φρόντισε να ξεκαθαρίσει ότι το νομοθέτημα αποτελεί τη βάση και όχι το τέλος της μεταρρύθμισης. Η πραγματική πρόκληση βρίσκεται στην κατάρτιση του οδικού χάρτη, στη συγκρότηση της Διοικούσας, στη θεσμική λειτουργία και στην ακαδημαϊκή ταυτότητα του νέου ιδρύματος, ώστε το 2027 να μην αποτελεί απλώς μια εξαγγελία αλλά πραγματικό σημείο εκκίνησης.
Από την πλευρά της, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στις προγραμματικές συμβάσεις μεταξύ των υπουργείων και των πέντε φορέων, επισημαίνοντας ότι η συνέχεια στη χρήση των υποδομών και των ανθρώπινων πόρων είναι κρίσιμη. Η νέα Σχολή, όπως τόνισε, δεν πρέπει να είναι ένα θεωρητικό σχήμα αποκομμένο από την πράξη, αλλά ένα ίδρυμα που θα διαμορφώνει ανθρώπους της σκηνής και του σύγχρονου πολιτισμού.
Το ενδιαφέρον της κυβέρνησης να συνδέσει τη μεταρρύθμιση και με μια ευρύτερη συζήτηση για τη θέση της τέχνης στη ζωή των νέων ήταν επίσης εμφανές. Ο πρωθυπουργός έθεσε το ζήτημα της τέχνης και του αθλητισμού ως ουσιαστικών απαντήσεων απέναντι στα προβλήματα εξάρτησης, απομόνωσης και εθιστικής σχέσης με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, κυρίως στις μικρές ηλικίες. Με αυτόν τον τρόπο, η ίδρυση της Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών εντάσσεται σε ένα ευρύτερο αφήγημα για τον πολιτισμό όχι μόνο ως επαγγελματικό πεδίο, αλλά και ως κοινωνικό και παιδαγωγικό αντίβαρο.
Η επόμενη διετία θα κρίνει αν το νέο θεσμικό πλαίσιο θα μετατραπεί σε ζωντανή πραγματικότητα ή αν θα παραμείνει μια νομοθετική κατάκτηση χωρίς πλήρη εφαρμογή. Για την κυβέρνηση, το στοίχημα είναι να αποδείξει ότι ένα αίτημα δεκαετιών μπορεί να περάσει από τις εξαγγελίες στη σταθερή θεσμική πράξη. Για τον καλλιτεχνικό κόσμο, η πρόκληση είναι εξίσου μεγάλη, να αξιοποιήσει δηλαδή τη νέα πανεπιστημιακή στέγη χωρίς να χαθεί η ιδιαιτερότητα, η ελευθερία και η ζωντανή φύση των τεχνών.
Διαβάστε επίσης; «Μάχη» στη Βουλή για την Ανώτατη Σχολή Παραστατικών Τεχνών: Σφοδρές αντιδράσεις
Μ.Η.Τ. 242183