Σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών ανακατατάξεων στην Ανατολική Μεσόγειο, Ελλάδα και Λιβύη επιχειρούν να επαναφέρουν στο προσκήνιο τις τεχνικές συνομιλίες για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών.
Γεραπετρίτης από Λιβύη: Στο τραπέζι οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας Επανεκκίνηση σχέσεων
Η διαδικασία εξελίσσεται μέσα σε ένα ιδιαίτερα σύνθετο περιβάλλον, όπου η εσωτερική πολιτική αστάθεια στη Λιβύη, το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η ενεργή παρουσία τρίτων δυνάμεων διαμορφώνουν ένα πεδίο συνεχών ισορροπιών και διπλωματικών προκλήσεων.
Η επανεκκίνηση των τεχνικών συνομιλιών μεταξύ Αθήνας και Τρίπολης για την οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) και θαλάσσιων ζωνών θεωρείται εξέλιξη με σαφή διπλωματική και νομική σημασία.
Η πρόσφατη συνάντηση του υπουργού Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης με τον πρωθυπουργό της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας της Λιβύης Abdul Hamid Dbeibah επιβεβαιώνει την πρόθεση των δύο πλευρών να διατηρήσουν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας και να επανενεργοποιήσουν θεσμικούς μηχανισμούς συνεργασίας.
Ωστόσο, οι διαπραγματεύσεις παραμένουν εξαιρετικά σύνθετες.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο ως βασικό εμπόδιο
Κεντρικό σημείο τριβής αποτελεί το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο η Αθήνα θεωρεί νομικά ανυπόστατο και αντίθετο με το Δίκαιο της Θάλασσας.
Σύμφωνα με διεθνολογικές αναλύσεις, το μνημόνιο:
δεν λαμβάνει υπόψη την επήρεια ελληνικών νησιών, όπως η Κρήτη
δεν παράγει έννομα αποτελέσματα έναντι τρίτων κρατών
δεν έχει καθολική ισχύ (erga omnes)
δεσμεύει αποκλειστικά τα συμβαλλόμενα μέρη
Με βάση αυτή τη νομική ανάγνωση, δεν επηρεάζει άμεσα τα δικαιώματα της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο, ωστόσο παραμένει παράγοντας πολιτικής έντασης.
Η εσωτερική αστάθεια στη Λιβύη
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα είναι η πολιτική και θεσμική διάσπαση της Λιβύης.
Η Βουλή της Ανατολικής Λιβύης δεν έχει κυρώσει το μνημόνιο, γεγονός που δημιουργεί:
εσωτερική νομική ασυμφωνία
έλλειψη ενιαίας κρατικής θέσης
κίνδυνο μελλοντικών αμφισβητήσεων οποιασδήποτε συμφωνίας
Το αποτέλεσμα είναι ένα διαπραγματευτικό πεδίο υψηλής αβεβαιότητας, όπου οι ισορροπίες παραμένουν εύθραυστες.
Ο ρόλος της Τουρκίας και η μεταβαλλόμενη επιρροή
Η παρουσία της Τουρκίας εξακολουθεί να αποτελεί καθοριστικό παράγοντα στις εξελίξεις, επηρεάζοντας τις επιλογές της Τρίπολης.
Ωστόσο, σύμφωνα με αναλυτικές εκτιμήσεις, καταγράφεται σταδιακή διαφοροποίηση του τοπίου:
η Άγκυρα δεν διατηρεί πλέον απόλυτη επιρροή στη Λιβύη
η Ανατολική Λιβύη αναζητά εναλλακτικές συνεργασίες
ενισχύεται η τάση εξωστρέφειας προς την Ευρώπη
Ιδιαίτερα η Ανατολική Λιβύη εμφανίζει αυξημένο ενδιαφέρον για οικονομική και ενεργειακή συνεργασία, γεγονός που ανοίγει περιθώρια προσέγγισης με την Ελλάδα.
Διπλωματική στρατηγική και διεθνές δίκαιο
Σε νομικό επίπεδο, επισημαίνεται ότι μια νέα συμφωνία μπορεί να υπερισχύσει προηγούμενων ρυθμίσεων στην πράξη, χωρίς τυπική ακύρωση, σύμφωνα με την αρχή lex posterior derogat legi priori.
Αυτό αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο:
σταδιακής αποδυνάμωσης του τουρκολιβυκού μνημονίου
προοδευτικής διαμόρφωσης νέων ισορροπιών στην περιοχή
Η μικτή επιτροπή ως εργαλείο αποκλιμάκωσης
Αθήνα και Τρίπολη συμφώνησαν στην επανασύσταση μικτής επιτροπής συνεργασίας, με στόχο:
την αναθεώρηση υφιστάμενων διμερών συμφωνιών
την προώθηση συνεργασίας σε ενέργεια, οικονομία και μεταφορές
τη δημιουργία θεσμικού πλαισίου εμπιστοσύνης
Τέτοιες επιτροπές θεωρούνται συχνά προπαρασκευαστικό στάδιο για πιο σύνθετες συμφωνίες, συμπεριλαμβανομένων ζητημάτων θαλασσίων ζωνών.
Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι η οριοθέτηση της ΑΟΖ Ελλάδας–Λιβύης παραμένει μια ιδιαίτερα σύνθετη διαδικασία, η οποία εμπλέκει νομικές, πολιτικές και γεωπολιτικές παραμέτρους
Παρά τις δυσκολίες, η μεταβαλλόμενη ισορροπία ισχύος στη Λιβύη και η σταδιακή αποδυνάμωση μονομερών επιρροών δημιουργούν νέα δεδομένα.
Η ελληνική στρατηγική παραμένει προσανατολισμένη στη θεσμική προσέγγιση, στο διεθνές δίκαιο και στη διατήρηση ενεργού διπλωματικής παρουσίας σε ένα περιβάλλον που εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από αστάθεια.
Μ.Η.Τ. 242183