Η επανεκκίνηση της ελληνικής διπλωματικής κινητικότητας στη Λιβύη, σε μια περίοδο αυξημένης έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο, φέρνει εκ νέου στο προσκήνιο το κρίσιμο ζήτημα της οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών και την προσπάθεια της Αθήνας να ανακτήσει χαμένο έδαφος μετά το Τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Η επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης στη Βεγγάζη και οι επαφές του με τον στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ δεν συνιστούν απλώς μια ακόμη διπλωματική κίνηση, αλλά εντάσσονται σε μια ευρύτερη στρατηγική εξισορρόπησης, με την Ελλάδα να επιχειρεί να διατηρήσει ανοιχτούς διαύλους και με τα δύο κέντρα εξουσίας της διχασμένης Λιβύης.
Επίσκεψη στη Λιβύη πραγματοποίησε χθες ο υπουργός Εξωτερικών, με επαφές στην ανατολική πλευρά της χώρας και αιχμή ζητήματα διμερούς συνεργασίας, μεταναστευτικών ροών και – κυρίως – την προοπτική οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών.
Στη Βεγγάζη, ο επικεφαλής της ελληνικής διπλωματίας συναντήθηκε με τον στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, καθώς και με τον πρόεδρο της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής των Αντιπροσώπων, σε ένα πλαίσιο που – σύμφωνα με τον ίδιο – επιβεβαίωσε το θετικό κλίμα στις διμερείς σχέσεις.
Έμφαση σε οικονομία και μεταναστευτικό
Ο κ. Γεραπετρίτης έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην οικονομική συνεργασία, σημειώνοντας ότι «σημαντικές ελληνικές επενδύσεις ήδη αναπτύσσονται στην ανατολική Λιβύη», ενώ χαρακτήρισε τη χώρα «την πιο κοντινή της Μεσογείου προς την Ελλάδα», υπογραμμίζοντας τη σημασία ενίσχυσης του εμπορίου.
Στο μεταναστευτικό, έκανε λόγο για «καλή συνεργασία» που αναμένεται να ενισχυθεί μέσω ανταλλαγής τεχνογνωσίας και παροχής μέσων, σε μια γεωγραφία που – όπως σημείωσε – παραμένει «εξαιρετικά δύσκολη» λόγω των συνεχιζόμενων συγκρούσεων στην ευρύτερη περιοχή.
Στο επίκεντρο η οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στο ζήτημα της οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών, με τον Έλληνα υπουργό να υπογραμμίζει την ανάγκη συμφωνίας μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης στη βάση του Διεθνούς Δικαίου, σε μια περίοδο αυξημένης αστάθειας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Παράλληλα, εγκαινίασε το νέο κτήριο του Γενικού Προξενείου της Ελλάδας στη Βεγγάζη, κάνοντας λόγο για «ιστορική ημέρα» στις διμερείς σχέσεις – μια κίνηση με σαφή γεωπολιτικό συμβολισμό, καθώς επιβεβαιώνει τη διατήρηση ενεργής ελληνικής παρουσίας στην ανατολική Λιβύη.
Τεχνικές συνομιλίες και διπλωματικό «άνοιγμα»
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η Αθήνα έχει θέσει ως βασικό στόχο τη διατήρηση ανοικτών διαύλων τόσο με την Τρίπολη όσο και με τη Βεγγάζη στο ζήτημα της οριοθέτησης.
Πληροφορίες αναφέρουν ότι από την πλευρά του στρατάρχη Χαφτάρ εκφράστηκε εκ νέου ενδιαφέρον συμμετοχής στις σχετικές συζητήσεις, με την ένταξη της ανατολικής Λιβύης στη διαδικασία να χαρακτηρίζεται «κυρίως τεχνικό ζήτημα».
Ήδη έχει συγκροτηθεί τεχνική επιτροπή μεταξύ Ελλάδας και της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Τρίπολης, με επικεφαλής από ελληνικής πλευράς την υφυπουργό Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου.
Νέα συνάντηση αναμένεται την Τετάρτη 1η Απριλίου στην Τρίπολη, όπου εκτιμάται ότι θα τεθεί χρονοδιάγραμμα για τη συνέχεια των επαφών, χωρίς ωστόσο να διαφαίνεται προς το παρόν σαφής κατάληξη.
Διπλωματικές πηγές επισημαίνουν ότι η Βεγγάζη «ουδέποτε είχε αποκλειστεί» από τις ελληνικές προσεγγίσεις, με την Αθήνα να επιδιώκει πρακτικούς τρόπους εμπλοκής και της ανατολικής πλευράς.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στη συνεχή ελληνική παρουσία στην πόλη από το 2021, με την Ελλάδα – μαζί με την Ιταλία – να συγκαταλέγεται στις ελάχιστες χώρες της Ε.Ε. που διατηρούν ενεργή διπλωματική παρουσία εκεί.
Το «αγκάθι» του τουρκολιβυκού μνημονίου
Η επανενεργοποίηση των επαφών με τη Βεγγάζη εντάσσεται σε ένα σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον, όπου κυριαρχεί η εκκρεμότητα του λεγόμενου Τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Όπως επισημαίνουν αναλυτές, η Ελλάδα είχε βρεθεί κοντά σε συμφωνία οριοθέτησης με τη Λιβύη την περίοδο 2009–2010, ωστόσο η απώλεια εκείνης της ευκαιρίας άνοιξε τον δρόμο για τη συμφωνία Άγκυρας–Τρίπολης το 2019, η οποία κινείται εκτός των αρχών του Δικαίου της Θάλασσας.
Η ελληνική απάντηση ήρθε με τη μερική οριοθέτηση ΑΟΖ με την Αίγυπτος τον Αύγουστο του 2020, κίνηση που δημιούργησε νομικό αντίβαρο χωρίς, ωστόσο, να επιλύει συνολικά το ζήτημα.
Διπλωματία σε «δύο ταμπλό»
Το βασικό πρόβλημα παραμένει η διπλή εξουσία στη Λιβύη: από τη μία πλευρά η διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Τρίπολης και από την άλλη το πολιτικο-στρατιωτικό σύστημα της ανατολικής Λιβύης υπό τον Χαφτάρ, χωρίς ενιαία κρατική εκπροσώπηση.
Σε αυτό το περιβάλλον, ακόμη και οι τεχνικές συνομιλίες με την Τρίπολη θεωρείται δύσκολο να οδηγήσουν άμεσα σε συμφωνία, καθώς εκτιμάται ότι η λιβυκή πλευρά ενδέχεται να επιχειρήσει να θέσει ως έμμεση βάση το τουρκολιβυκό μνημόνιο – κάτι που η Αθήνα απορρίπτει κατηγορηματικά.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η ελληνική στρατηγική κινείται σε δύο παράλληλες κατευθύνσεις:
διατήρηση διαλόγου με την Τρίπολη, ώστε να εξαντληθούν τα περιθώρια διαπραγμάτευσης
ενίσχυση επαφών με τη Βεγγάζη, ως εναλλακτικό διπλωματικό δίαυλο
Η δεύτερη αυτή διάσταση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς λειτουργεί τόσο ως μοχλός πίεσης προς την Τρίπολη όσο και ως εργαλείο αποτροπής ενός κρίσιμου ενδεχομένου: της πιθανής αναγνώρισης του τουρκολιβυκού μνημονίου από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης.
Μια τέτοια εξέλιξη θα ενίσχυε σημαντικά τη νομική και πολιτική επιχειρηματολογία της Άγκυρας, περιορίζοντας τα περιθώρια ελιγμών της Αθήνας.
Μ.Η.Τ. 242183