ΚΥΑ: Νέο πλαίσιο για τη διαπίστωση ανηλικότητας αιτούντων άσυλο

Υπεγράφη η ΚΥΑ που θεσπίζει νέο, επιστημονικά τεκμηριωμένο πλαίσιο για τη διαπίστωση ανηλικότητας αιτούντων άσυλο

Οι υπουργοί Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, και Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, υπέγραψαν την Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ) που επανακαθορίζει τη διαδικασία προσδιορισμού ηλικίας αιτούντων άσυλο, όταν υπάρχουν αμφιβολίες για το αν είναι ανήλικοι ή ενήλικοι.

Η νέα ρύθμιση στοχεύει στην ακριβή και αξιόπιστη καταγραφή της ηλικίας, ενισχύοντας τη διαφάνεια και τη νομιμότητα στις διαδικασίες υποδοχής. Το ζήτημα θεωρείται κρίσιμο, καθώς η ανηλικότητα συνεπάγεται διαφορετικά δικαιώματα, προστασία και συνθήκες διαμονής σε σχέση με τους ενήλικες.

Οι μέθοδοι ελέγχου

Η διαδικασία θα γίνεται άπαξ και αυθημερόν με συνδυασμό τριών επιστημονικών μεθόδων:

Ιατρική αξιολόγηση σωματικής ανάπτυξης,
Ψυχοκοινωνική αξιολόγηση από ειδικό επιστήμονα,
Ακτινογραφία αριστερού καρπού/χεριού για προσδιορισμό οστικής ηλικίας.

Σε περίπτωση που προκύψουν διαφορετικά αποτελέσματα, υπερισχύει η ακτινογραφία. Η διαδικασία διενεργείται μόνο με έγγραφη συναίνεση του αιτούντος ή του νομίμου εκπροσώπου του. Εάν ο ενδιαφερόμενος αρνηθεί να συμμετάσχει, τεκμαίρεται ότι είναι ενήλικος – χωρίς ωστόσο η άρνηση αυτή να εμποδίζει την εξέταση της αίτησης ασύλου.

Η ρύθμιση δίνει τέλος σε παρατεταμένες εκκρεμότητες και διαφωνίες, εξασφαλίζοντας ενιαίο πλαίσιο και σαφήνεια στις διαδικασίες.

Ο Θάνος Πλεύρης τόνισε ότι η νέα ΚΥΑ αποτελεί «τον πιο επιστημονικά άρτιο τρόπο για να διασφαλιστεί η ακρίβεια όσων δηλώνουν ανήλικοι». Υπογράμμισε επίσης ότι όσοι δηλώνουν ψευδώς ανηλικότητα θα έχουν συνέπειες, ενώ όσοι αρνούνται να υποβληθούν σε έλεγχο θα θεωρούνται ενήλικοι και θα οδηγούνται στις αντίστοιχες δομές.

Από την πλευρά του, ο Άδωνις Γεωργιάδης επεσήμανε ότι η εφαρμογή του νέου πλαισίου ενισχύει τη δικαιοσύνη, τη διαφάνεια και την αποτελεσματικότητα. Σύμφωνα με τον ίδιο, το Υπουργείο Υγείας στηρίζει ενεργά την προσπάθεια, καθώς η ακριβής καταγραφή ηλικίας αποτελεί προϋπόθεση για «δικαιότερο και πιο αποτελεσματικό σύστημα υποδοχής».

Γιατί είναι σημαντική η νέα ρύθμιση

Το ζήτημα της ανηλικότητας έχει απασχολήσει έντονα την ευρωπαϊκή και ελληνική συζήτηση γύρω από τη μεταναστευτική πολιτική. Σύμφωνα με διεθνείς οργανισμούς, έχουν υπάρξει περιπτώσεις ψευδών δηλώσεων ηλικίας ώστε να εξασφαλιστούν τα προνόμια που συνεπάγεται η ανηλικότητα, όπως ειδική μεταχείριση στις δομές φιλοξενίας και προτεραιότητα στην εξέταση αιτημάτων.

Η νέα ΚΥΑ έρχεται να καλύψει αυτό το κενό με σαφές, αυστηρό και τεκμηριωμένο πλαίσιο. Παράλληλα, ευθυγραμμίζεται με την ευρωπαϊκή κατεύθυνση για εναρμονισμένες διαδικασίες, περιορίζοντας περιθώρια αμφισβήτησης. Ενώ, η κυβέρνηση φιλοδοξεί έτσι να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά ένα ζήτημα που συχνά δημιουργούσε καθυστερήσεις, αμφισημίες και εντάσεις στη διαχείριση των αιτημάτων ασύλου.

Ευρωπαϊκές πρακτικές επαλήθευσης ανηλικότητας

Το ζήτημα της διαπίστωσης ανηλικότητας απασχολεί εδώ και χρόνια τα κράτη-μέλη της Ε.Ε., καθώς συνδέεται με τα δικαιώματα ανηλίκων και τις υποχρεώσεις των κρατών σε θέματα προστασίας. Παρά το ότι δεν υπάρχει ενιαία ευρωπαϊκή μέθοδος, οι περισσότερες χώρες έχουν αναπτύξει πολυπαραγοντικά συστήματα ελέγχου, που συνδυάζουν ιατρικές και ψυχοκοινωνικές εκτιμήσεις.

Στη Γερμανία, η διαδικασία ξεκινά συνήθως με κοινωνική αξιολόγηση από ειδικούς, ενώ η ιατρική εξέταση (π.χ. ακτινογραφία χεριού ή δοντιών) εφαρμόζεται μόνο όταν οι αρχικές εκτιμήσεις δεν επαρκούν. Έμφαση δίνεται στην αρχή της «ευνοϊκής αμφιβολίας» (benefit of the doubt), δηλαδή αν τα στοιχεία δεν είναι σαφή, ο αιτών θεωρείται ανήλικος.

Στην Ολλανδία, εφαρμόζεται πιο συστηματικά η μέθοδος της οστικής ηλικίας μέσω ακτινογραφιών, σε συνδυασμό με ιατρικές και κοινωνικές συνεντεύξεις. Ωστόσο, η πρακτική έχει δεχθεί κριτική από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων για πιθανή ανακρίβεια ή υπερβολική χρήση της.

Η Σουηδία προχώρησε το 2017 σε μαζικές επανεκτιμήσεις ανηλικότητας, λόγω αμφισβητήσεων για χιλιάδες αιτούντες άσυλο. Οι μέθοδοι περιλάμβαναν ακτινογραφίες και εξετάσεις δοντιών, προκαλώντας έντονες συζητήσεις για το κατά πόσο η διαδικασία είναι επιστημονικά ακριβής αλλά και συμβατή με την αρχή της αναλογικότητας.

Η Ελλάδα, με το νέο πλαίσιο, φαίνεται να υιοθετεί μια μέση οδό: συνδυάζει ιατρική, ψυχοκοινωνική και απεικονιστική μέθοδο, αλλά προβλέπει σαφώς ότι σε περίπτωση διαφορών, υπερισχύει το αποτέλεσμα της ακτινογραφίας. Παράλληλα, θεσπίζει την απαραίτητη συναίνεση του αιτούντος, με την άρνηση να οδηγεί σε τεκμήριο ενηλικότητας – μια επιλογή που την διαφοροποιεί από χώρες όπως η Γερμανία, όπου η αμφιβολία λειτουργεί υπέρ του αιτούντος.

Διαβάστε επίσης: Βουλή: Aπορρίφθηκε η ένσταση αντισυνταγματικότητας για την αναστολή αιτήσεων ασύλου