Είναι η λέξη «μεζέδες» ελληνική; Κι αν όχι, ποια είναι η δική μας λέξη;

«Πάμε για κάνα μεζεδάκι;». «Καλά, αυτό το μαγαζί έχει φοβερούς μεζέδες!». Φράσεις που έχουμε πει όλοι με φίλους μας, κάνοντας ήδη εικόνα το στρωμένο τραπέζι με λαχταριστές λιχουδιές! Είναι η λέξη «μεζές» ή «μεζέδες», ελληνική; Κι αν όχι, από πού προέρχεται και ποια είναι η αντίστοιχη ελληνική λέξη που χρησιμοποιείται σε αυτές τις περιπτώσεις;

Πάμε να δούμε τις δύο εκδοχές που υπάρχουν – αντικρουόμενες σαν τη Δύση με την Ανατολή.

Η λέξη «μεζές», που στον πληθυντικό γίνεται «μεζέδες», αναφέρεται σε μικρές γευστικές μερίδες φαγητού που συνοδεύουν το ποτό, όπως το ούζο ή το τσίπουρο. Η προέλευσή της έχει δύο κύριες ετυμολογικές εκδοχές: μία που τη συνδέει με την αρχαία ελληνική γλώσσα και μία που την ανάγει σε περσική ρίζα.

Εκδοχή 1η: Σύμφωνα με την πρώτη εκδοχή, η λέξη «μεζές» προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «μάζα», που σήμαινε ζυμωμένο ψωμί ή μπουκιά φαγητού. Η «μάζα» ήταν βασικό στοιχείο της διατροφής των αρχαίων Ελλήνων και αναφερόταν συχνά σε παρασκευάσματα από αλεύρι και νερό. Με την πάροδο του χρόνου, η λέξη εξελίχθηκε, επηρεάστηκε από άλλες γλώσσες και πιθανώς απέκτησε τη σημερινή της σημασία ως μικρή μερίδα φαγητού που συνοδεύει ποτό ή γεύμα.

Εκδοχή 2η: Η δεύτερη εκδοχή υποστηρίζει ότι η λέξη προέρχεται από την περσική λέξη «mazze» (مزه), η οποία σημαίνει «γεύση» ή «μπουκιά». Μέσω των οθωμανικών τουρκικών (meze), η λέξη πέρασε στην ελληνική γλώσσα, όπως συνέβη και με άλλους όρους σχετικούς με τη γαστρονομία και την καθημερινή ζωή. Στην οθωμανική και μετέπειτα στη σύγχρονη τουρκική κουζίνα, το «meze» αναφέρεται σε μικρά ορεκτικά που συνοδεύουν το αλκοόλ, κάτι που συμπίπτει πλήρως με τη χρήση της λέξης στα ελληνικά.

Και οι δύο εκδοχές έχουν ισχυρά επιχειρήματα, καθώς τόσο η αρχαία ελληνική γλώσσα όσο και οι επιρροές από την Ανατολή διαμόρφωσαν το γλωσσικό τοπίο της ελληνικής. Το πιθανότερο είναι ότι η λέξη, εφόσον εμφανίζεται σε πολλές γλώσσες της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής, έχει υποστεί αλληλεπιδράσεις και δανεισμούς, αποκτώντας τη σημερινή της σημασία μέσω μιας διαδικασίας πολιτισμικής ανταλλαγής.

Αν δεχθούμε την δεύτερη εκδοχή, πως η λέξη προέρχεται από την περσική διάλεκτο, ποια είναι η ελληνική λέξη που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε στη θέση της;

Η βασική απάντηση είναι το «έδεσμα», στον πληθυντικό «εδέσματα» που σημαίνει μικρό νόστιμο φαγητό που σερβίρεται πριν από το κυρίως γεύμα για να ανοίξει την όρεξη. Μια άλλη λέξη που έχει πάνω – κάτω την ίδια ετυμηγορία είναι το «ορεκτικό», που προέρχεται το ρήμα «όρεξη» και σημαίνει το μικρό φαγητό που σερβίρεται πριν από το κυρίως γεύμα για να ανοίξει την όρεξη.