Τι σημαίνει τελικά το «Α μπε μπα μπλομ του κίθε μπλομ»;

Το έχουμε όλοι τραγουδήσει. Το έχουμε όλοι χρησιμοποιήσει, άλλοτε για να διαλέξουμε ποιος θα ξεκινήσει το παιχνίδι, άλλοτε απλώς για να διασκεδάσουμε με τον ρυθμό του. Μα τι σημαίνει τελικά το… μυστηριώδες «Α μπε μπα μπλομ του κίθε μπλομ»; Είναι άραγε απλώς ένας φθογγικός παραλογισμός παιδικής ρίμας ή μήπως κουβαλάει στις φαινομενικά αθώες του συλλαβές κάτι πολύ πιο παλιό;

Υπάρχει μια θεωρία που υποστηρίζει ότι η φράση αυτή δεν είναι απλώς τυχαία. Κατά την άποψη ορισμένων ερευνητών, προέρχεται από παραφθορά αρχαιοελληνικής φράσης, που αποτελούσε μέρος παιδικών παιχνιδιών της αρχαίας Αθήνας. Πιο συγκεκριμένα, από το: «Απεμπολών, του κείθεν εμβολών!».

Η φράση αυτή φέρεται να ανταλλάσσεται μεταξύ δύο παιδικών ομάδων κατά τη διάρκεια παιχνιδιών που είχαν μιμητικό χαρακτήρα μάχης και ετοιμασίας για τις μελλοντικές πολεμικές αναμετρήσεις. Το νόημα της φράσης:

Απεμπολώ: σε απωθώ, σε απορρίπτω, σε διώχνω.
Του κείθεν: από την άλλη πλευρά, εκείθεν.
Εμβολών: σου επιτίθεμαι με έμβολο – δηλαδή με το δόρυ ή άλλο πολεμικό όπλο.

Άρα, η φράση μπορεί να αποδοθεί ως εξής: «Σε απωθώ, σε απεμπολώ! Έρχομαι από την άλλη πλευρά να σε χτυπήσω με το δόρυ μου!».

Αυτή η ρυθμική στιχομυθία δεν ήταν απλώς παιχνίδι. Ήταν μέρος της παιδικής προετοιμασίας για τη ζωή στην πόλη-κράτος, η οποία απαιτούσε πνευματική και σωματική ευελιξία, στρατηγική και συνεργασία.

Πώς μεταμορφώθηκε σε «Α μπε μπα μπλομ»;

Η ελληνική γλώσσα υπέστη πολλές αλλοιώσεις κατά τη διάρκεια της μακραίωνης ιστορίας της. Οι κατακτήσεις, οι μεταναστεύσεις, οι συνυπάρξεις με άλλους λαούς – Σλάβους, Τούρκους, Λατίνους – είχαν ως αποτέλεσμα την παραφθορά πολλών φράσεων και λέξεων.

Οι αλλόγλωσσοι πληθυσμοί, μη μπορώντας να προφέρουν σωστά τα ελληνικά, αναπαρήγαγαν ηχητικά τις φράσεις με βάση το πώς τις άκουγαν. Έτσι, λέγεται ότι η αρχική φράση:

«Απεμπολών, του κείθεν εμβολών» μετατράπηκε σταδιακά στο: «Α μπε μπα μπλομ, του κίθε μπλομ».

Ένα παραμορφωμένο είδωλο της αρχικής φράσης, διατηρημένο μέσα στους αιώνες μέσα από παιδικά παιχνίδια. Κι έτσι φτάσαμε στη σημερινή μορφή, με τη μουσικότητα και τον ρυθμό να είναι οι μόνοι επιζώντες της αρχικής σημασίας.

Η συνέχεια της προφορικής παράδοσης

Αν και η θεωρία αυτή δεν είναι ευρέως αποδεκτή από τη σύγχρονη φιλολογία (που σε μεγάλο βαθμό βλέπει τέτοιες παιδικές ρίμες ως απλούς φθογγικούς αυτοσχεδιασμούς), δεν μπορεί να αγνοηθεί ότι πολλές φαινομενικά «ασήμαντες» λαϊκές εκφράσεις κρατούν μέσα τους βαθιές ρίζες.

Η διατήρηση ρυθμού, εναλλαγής, επανάληψης και ήχου παραπέμπει όντως σε τεχνικές της αρχαίας προφορικής παράδοσης, όπου το νόημα χανόταν ευκολότερα από τον ρυθμό. Αν οι αρχαίοι παίδες έπαιζαν πράγματι τέτοια παιχνίδια, δεν θα ήταν καθόλου απίθανο να επιβιώσει κάτι από αυτά, έστω ως «απεικόνιση φωνημάτων» και όχι εννοιών.

Τελικά, τι σημαίνει;

Ίσως να μη μάθουμε ποτέ με βεβαιότητα. Όμως η φράση «Α μπε μπα μπλομ» δεν είναι τόσο κενή όσο φαίνεται. Μπορεί να είναι απόηχος μιας μακρινής εποχής όπου το παιχνίδι και ο πόλεμος δεν απείχαν τόσο μεταξύ τους. Ίσως απλώς να είναι παιδική μουσικότητα χωρίς νόημα. Αλλά ίσως… να είναι ένα μικρό κομμάτι αρχαίας μνήμης, χαμένο μέσα στο παιχνίδι.

Το «Α μπε μπα μπλομ» ίσως τελικά είναι κάτι περισσότερο από μια αστεία ρίμα. Είτε ως αρχαιοελληνική παρακαταθήκη είτε ως απόηχος της λαϊκής φαντασίας, συνεχίζει να ζει μέσα στο παιχνίδι, θυμίζοντάς μας πως η γλώσσα δεν είναι μόνο λέξεις. Είναι και οι ήχοι, οι μνήμες, οι ιστορίες – ακόμα κι αν δεν τις καταλαβαίνουμε πια.