Ευρωομόλογα: Η στροφή της Bundesbank και το μήνυμα της ΕΚΤ για «ευρωπαϊκό ασφαλές καταφύγιο» – Το μεγάλο σχέδιο της Ευρώπης
Οι γεωπολιτικές αναταράξεις και οι πρώτες ρωγμές στην κυριαρχία του δολαρίου επαναφέρουν στο προσκήνιο ένα θέμα που για χρόνια δίχαζε την Ευρώπη: τα ευρωομόλογα. Η συζήτηση για νέες κοινές εκδόσεις χρέους δεν αφορά πλέον μόνο τη διαχείριση κρίσεων, αλλά συνδέεται ευθέως με τη στρατηγική επιδίωξη ενίσχυσης του διεθνούς ρόλου του ευρώ και της νομισματικής κυριαρχίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το ζήτημα βρέθηκε στο επίκεντρο των συζητήσεων στο Eurogroup, με τον πρόεδρό του, Κυριάκος Πιερρακάκης, να υπογραμμίζει την ανάγκη επανεκτίμησης της θέσης του ευρώ στο παγκόσμιο νομισματικό σύστημα. Όπως τόνισε, η διεθνής επιρροή του κοινού νομίσματος εξαρτάται από την πρόοδο σε κρίσιμες ευρωπαϊκές προτεραιότητες, όπως η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, η εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς και η επιτάχυνση της ψηφιακής χρηματοδότησης.
Η θέση του ευρώ και οι νέες ισορροπίες
Σήμερα, το ευρώ παραμένει το δεύτερο παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα μετά το δολάριο, με μερίδιο περίπου 20% στα συναλλαγματικά αποθέματα των κεντρικών τραπεζών έναντι 58% του αμερικανικού νομίσματος. Στις διεθνείς εκδόσεις ομολόγων, το ευρώ καλύπτει περίπου το 22,5% έναντι 65% του δολαρίου. Το 2024, αμερικανικές επιχειρήσεις επενδυτικής βαθμίδας προσέφυγαν μαζικά στην ευρωπαϊκή αγορά, εκδίδοντας ομόλογα σε ευρώ αξίας 90 δισ. δολαρίων, από 60 δισ. το 2023.
Παράλληλα, περίπου 60 χώρες και επικράτειες συνδέουν άμεσα ή έμμεσα τα νομίσματά τους με το ευρώ, που αντιστοιχούν σε πληθυσμό 175 εκατομμυρίων ανθρώπων. Στις εμπορικές συναλλαγές, το 59% των εξαγωγών αγαθών και το 63,1% των υπηρεσιών εκτός Ευρωζώνης τιμολογούνται σε ευρώ. Η σταθερότητα του νομίσματος λειτουργεί ως ασπίδα έναντι συναλλαγματικών διακυμάνσεων και περιορίζει το κόστος μετατροπών για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.
Bundesbank και ΕΚΤ: Η στροφή στο «ευρωπαϊκό ασφαλές στοιχείο»
Ιδιαίτερο βάρος αποκτά η τοποθέτηση του προέδρου της Bundesbank, Γιόαχιμ Νάγκελ, ο οποίος αναγνώρισε ανοιχτά τα οφέλη ενός πανευρωπαϊκού ασφαλούς στοιχείου ενεργητικού. Σε συνέντευξή του στο Politico, σημείωσε ότι τα ευρωομόλογα μπορούν να ενισχύσουν τον διεθνή ρόλο του ευρώ, εφόσον υπηρετούν σαφείς σκοπούς, συνοδεύονται από ισχυρούς μηχανισμούς ελέγχου και δεν υπονομεύουν τη δημοσιονομική πειθαρχία.
Η στροφή της γερμανικής κεντρικής τράπεζας έχει ιδιαίτερη σημασία. Παραδοσιακά, το Βερολίνο και οι χώρες του Βορρά αντιμετώπιζαν με καχυποψία την αμοιβαιοποίηση χρέους. Ωστόσο, το νέο γεωπολιτικό περιβάλλον και οι αυξημένες ανάγκες ευρωπαϊκής άμυνας επανακαθορίζουν τις προτεραιότητες. Ο Νάγκελ συνέδεσε ευθέως τη νομισματική ισχύ με την ασφάλεια, επισημαίνοντας ότι η ευρωπαϊκή σταθερότητα δεν είχε βρεθεί σε τόσο εύθραυστη κατάσταση από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Μακρόν: «Η αγορά φοβάται το δολάριο – Ας προσφέρουμε ευρωπαϊκό χρέος»
Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, επανέφερε δυναμικά την πρόταση για περισσότερα ευρωομόλογα, με στόχο τη χρηματοδότηση στρατηγικών τομέων όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η άμυνα, οι ημιαγωγοί και η ρομποτική. Η θέση του είναι σαφής: σε ένα περιβάλλον όπου οι αγορές αναζητούν εναλλακτικές απέναντι στο δολάριο, η Ευρώπη οφείλει να προσφέρει επαρκές, ποιοτικό και ρευστό κοινό χρέος.
Στο ίδιο μήκος κύματος είχε κινηθεί και ο πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, Μάριο Ντράγκι, επισημαίνοντας στην έκθεσή του για την ανταγωνιστικότητα ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται επενδύσεις τουλάχιστον 800 δισ. ευρώ ετησίως, οι οποίες δύσκολα μπορούν να χρηματοδοτηθούν χωρίς κοινό δανεισμό.
Η αντίδραση Μερτς και οι «φειδωλοί» του Βορρά
Στον αντίποδα, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς παραμένει επιφυλακτικός. Η θέση του Βερολίνου είναι ότι τα ευρωομόλογα πρέπει να περιορίζονται σε εξαιρετικές περιστάσεις, όπως συνέβη με το Ταμείο Ανάκαμψης μετά την πανδημία. Η Κομισιόν έχει ήδη εκδώσει ή προγραμματίσει εκδόσεις που προσεγγίζουν το 1 τρισ. ευρώ για το NextGenerationEU, το πρόγραμμα SAFE για την άμυνα και τη στήριξη της Ουκρανίας.
Οι χώρες με υψηλή πιστοληπτική αξιολόγηση φοβούνται ότι η μόνιμη αμοιβαιοποίηση θα αυξήσει το κόστος δανεισμού τους και θα αποδυναμώσει τα κίνητρα δημοσιονομικής πειθαρχίας. Το πολιτικό χάσμα Παρισιού-Βερολίνου αναμένεται να αναδειχθεί στην επόμενη σύνοδο κορυφής της ΕΕ, με το ενδεχόμενο συμφωνίας να παραμένει αβέβαιο.
Από ταμπού σε στρατηγική επιλογή;
Παρά τις διαφωνίες, το κλίμα έχει αλλάξει. Τα ευρωομόλογα δεν αποτελούν πλέον πολιτικό ταμπού. Η συζήτηση μετατοπίζεται από το αν θα υπάρξουν σε ποια κλίμακα, με ποιους όρους και για ποιους σκοπούς. Σε μια περίοδο όπου η Ευρώπη επιδιώκει μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία και ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς της έναντι ΗΠΑ και Κίνας, το κοινό χρέος αναδεικνύεται σε εργαλείο γεωοικονομικής ισχύος.
Το στοίχημα δεν αφορά μόνο τη χρηματοδότηση επενδύσεων, αλλά τη διαμόρφωση ενός βαθιού και ρευστού ευρωπαϊκού κεφαλαιαγοράς με επαρκή προσφορά ασφαλών τίτλων. Αν η Ένωση επιλέξει να προχωρήσει, το ευρώ μπορεί να ενισχύσει ουσιαστικά τη θέση του στο παγκόσμιο σύστημα. Αν όχι, ο ρόλος του θα συνεχίσει να κινείται στη σκιά του δολαρίου.
Η επόμενη σύνοδος κορυφής του Μαρτίου θα δείξει αν η Ευρώπη είναι έτοιμη να μετατρέψει τη συγκυρία σε στρατηγική ευκαιρία ή αν οι εσωτερικές ισορροπίες θα καθυστερήσουν για ακόμη μία φορά μια ιστορική απόφαση.
Διαβάστε επίσης:
Ευρωομόλογα τώρα: Ο Στουρνάρας πιέζει το Βερολίνο για κοινό χρέος
Μ.Η.Τ. 242183