Με ρηματική διακοίνωση, η κυβέρνηση της Τρίπολης επικαλείται το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο για να αμφισβητήσει ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα νότια της Κρήτης

Η Λιβύη ανοίγει εκ νέου το γεωπολιτικό μέτωπο στη Μεσόγειο, αμφισβητώντας επίσημα και για πρώτη φορά με έγγραφο στον ΟΗΕ, τη μέση γραμμή που έχει χαράξει η Ελλάδα στην περιοχή νότια και δυτικά της Κρήτης. Η ενέργεια αυτή έρχεται μέσω ρηματικής διακοίνωσης που υπέβαλε η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Λιβύης στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών στις 20 Ιουνίου 2025, προκαλώντας διπλωματική κινητοποίηση στην Αθήνα.

Η λιβυκή διακοίνωση συνοδεύεται από χάρτες, με τους οποίους η Τρίπολη διεκδικεί θαλάσσιες περιοχές που η Ελλάδα έχει ήδη παραχωρήσει για έρευνες υδρογονανθράκων στις εταιρείες ExxonMobil και Total. Η προσφυγή βασίζεται στο αμφιλεγόμενο Τουρκολιβυκό Μνημόνιο του 2019, το οποίο θεωρείται άκυρο από τη Βουλή της Λιβύης και έχει απορριφθεί ως αντίθετο προς το διεθνές δίκαιο.

Οι βασικές αιχμές της Λιβύης

Στη ρηματική διακοίνωση, η λιβυκή κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι ενέργειες της Ελλάδας (μέσω των διεθνών διαγωνισμών για υδρογονάνθρακες), παραβιάζουν τις λιβυκές θαλάσσιες ζώνες. Σύμφωνα με την Τρίπολη, η προκήρυξη ερευνητικών οικοπέδων νότια της Κρήτης από την Αθήνα συνιστά «μονομερή ενέργεια χωρίς νομική βάση» και «σοβαρή παραβίαση του Δικαίου της Θάλασσας».

Παράλληλα, η Λιβύη καλεί τη διεθνή κοινότητα να παρέμβει ώστε να αποτραπεί πιθανή κλιμάκωση στην Ανατολική Μεσόγειο, προειδοποιώντας για τις επιπτώσεις στην περιφερειακή σταθερότητα.

Τα γεωγραφικά και νομικά «όπλα»

Η λιβυκή διακοίνωση συνοδεύεται από έκθεση της κρατικής εταιρείας πετρελαίου NOC, η οποία χαρακτηρίζει δύο ερευνητικά οικόπεδα που έχουν δοθεί σε ExxonMobil και Total ως «βρισκόμενα εντός λιβυκών υδάτων». Η Τρίπολη προσπαθεί να θεμελιώσει την επήρειά της στην περιοχή, χρησιμοποιώντας ως βάση το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, παραβλέποντας ωστόσο το γεγονός ότι Τουρκία και Λιβύη δεν έχουν αντικριστές ακτές, βασική προϋπόθεση για νομίμως οριοθετημένες ΑΟΖ.

Παρά την επίσημη αυτή προσφυγή, η κυβέρνηση της Τρίπολης δηλώνει ανοιχτή σε διάλογο και διαπραγματεύσεις, ενώ η Αθήνα ήδη διερευνά τρόπους προσφυγής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, εφόσον αποτύχει κάθε προσπάθεια συμβιβασμού.

Η ελληνική αντίδραση και το διεθνές πλαίσιο

Η Αθήνα αντιμετωπίζει το ζήτημα με αυξημένη προσοχή, ιδίως ενόψει του νέου γύρου ερευνών για υδρογονάνθρακες στην Κρήτη και του αυξανόμενου διεθνούς ενδιαφέροντος για τις ΑΟΖ της Ανατολικής Μεσογείου. Ο Υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης έχει ήδη προτείνει τη σύσταση τεχνοκρατικών ομάδων προς τη λιβυκή πλευρά της Βεγγάζης, ενώ αναμένεται ανάλογη πρόταση και προς την κυβέρνηση της Τρίπολης.

Το βασικό νομικό εργαλείο της Ελλάδας παραμένει η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), την οποία έχει κυρώσει η Αθήνα αλλά όχι η Άγκυρα. Σημειώνεται ότι το ίδιο το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο δεν έχει εγκριθεί από τη Βουλή της Λιβύης, γεγονός που το καθιστά νομικά επισφαλές.

Στο μεταξύ…

• Η Ελλάδα έχει ήδη ξεκινήσει σεισμικές έρευνες σε συνεργασία με την ExxonMobil στα οικόπεδα Κρήτη 1 και 2.

• Οι χάρτες της Λιβύης επιδιώκουν να μειώσουν στο ελάχιστο την επήρεια της Κρήτης και της Γαύδου.

• Δεν έχει ακόμη κατατεθεί επίσημο αίτημα διαπραγμάτευσης από την Τρίπολη, ωστόσο η προσφυγή στον ΟΗΕ ανοίγει δρόμο για μια πιθανή διαιτητική προσφυγή στη Χάγη.

Διαβάστε επίσης: Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Τι είπαν Γεραπετρίτης – Χαφτάρ