Η Γερμανία σπάει το «φρένο χρέους», υιοθετώντας τη στρατηγική δανεισμού που κάποτε επέκρινε. Τι σημαίνει η αλλαγή αυτή για την Ευρωζώνη, τις αγορές και την ΕΚΤ

Η Γερμανία, για δεκαετίες ο φύλακας της δημοσιονομικής αυστηρότητας στην Ευρωζώνη, αλλάζει πορεία. Η απόφαση για άρση του «φρένου χρέους» (Schuldenbremse) σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής που στηρίχθηκε στη χαμηλή φορολογία, τα ισοσκελισμένα βιβλία και τον ελάχιστο κρατικό δανεισμό. Το Βερολίνο, το οποίο επί χρόνια επέβαλε τη λιτότητα σε χώρες όπως η Ελλάδα, η Ισπανία και η Ιταλία, αποφασίζει τώρα να παρακάμψει τους ίδιους κανόνες που υπερασπιζόταν με φανατισμό.

Μετά την απόφαση του Ομοσπονδιακού Συμβουλίου (Bundesrat), η οποία εξασφάλισε πλειοψηφία 53 ψήφων σε σύνολο 69, η γερμανική κυβέρνηση αποκτά ελευθερία δανεισμού ύψους 900 δισ. ευρώ για τη χρηματοδότηση αμυντικών δαπανών και υποδομών. Η ιστορική αυτή μεταβολή, που κάποτε θα ήταν αδιανόητη, εγείρει ερωτήματα: Πρόκειται για μια στρατηγική κίνηση ή για οικονομική προσαρμογή υπό πίεση;

Από το 2009 στο 2025: Από τη λιτότητα στον δανεισμό

Το «φρένο χρέους» εισήχθη το 2009, λίγο μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, ως μηχανισμός προστασίας από τον υπερβολικό δανεισμό. Με τη θέσπιση αυστηρών δημοσιονομικών κανόνων, η Γερμανία παρουσίαζε διαχρονικά χαμηλό χρέος, προβάλλοντας ως το οικονομικό υπόδειγμα της Ευρώπης.

Η ίδια αυτή πολιτική, όμως, μετατράπηκε σε δημοσιονομική “θηλιά” όταν η χώρα κλήθηκε να αντιμετωπίσει:

• Την πανδημία του COVID-19, που ανάγκασε το Βερολίνο να παρακάμψει προσωρινά τους κανόνες, εκτοξεύοντας τις κρατικές δαπάνες.
• Τον πόλεμο στην Ουκρανία, που έφερε πίεση για αύξηση των στρατιωτικών δαπανών.
• Την ενεργειακή κρίση, που αποκάλυψε τη γερμανική εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο.

Η κρίσιμη στιγμή ήρθε όταν η κυβέρνηση συνειδητοποίησε πως οικονομική ανάπτυξη χωρίς επενδύσεις είναι αδύνατη. Με τις υποδομές να παρακμάζουν και τις ένοπλες δυνάμεις να απαιτούν εκσυγχρονισμό, το Schuldenbremse κρίθηκε πλέον εμπόδιο αντί για σωσίβιο.

Γερμανία και Ευρωζώνη: Το τέλος της «λιτότητας made in Berlin»

Η μεταστροφή της Γερμανίας δεν είναι απλά εθνική υπόθεση. Είναι μια κίνηση που αλλάζει την αρχιτεκτονική της Ευρωζώνης, καθώς το Βερολίνο ήταν πάντα ο πιο αυστηρός υποστηρικτής των δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ.

1. Σύγκριση με την ελληνική κρίση χρέους

Στην κορύφωση της κρίσης χρέους (2010-2015), η Γερμανία επέβαλε αυστηρές πολιτικές λιτότητας στις υπερχρεωμένες χώρες, απαιτώντας δημοσιονομικά πλεονάσματα και περιορισμό των κρατικών δαπανών. Χώρες όπως η Ελλάδα, η Πορτογαλία και η Ισπανία κλήθηκαν να περιορίσουν κοινωνικές δαπάνες, να μειώσουν μισθούς και να αυξήσουν τη φορολογία.

Τώρα, η ίδια η Γερμανία επιλέγει να δανειστεί μαζικά, παραβιάζοντας τις αρχές που άλλοτε επέβαλε σε άλλες χώρες. Η ειρωνεία δεν περνά απαρατήρητη, με οικονομικούς αναλυτές να σχολιάζουν ότι η αλλαγή στάσης έρχεται μόνο όταν το Βερολίνο χρειάζεται χρήματα για τον εαυτό του.

2. Οι επιπτώσεις στις αγορές και την ΕΚΤ

Οι αγορές αντέδρασαν με αυξημένη απόδοση στα γερμανικά ομόλογα (Bunds), δείχνοντας ότι οι επενδυτές αξιολογούν το νέο δανεισμό ως πιθανό δημοσιονομικό κίνδυνο. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) βρίσκεται πλέον σε δίλημμα:

• Αντιμετωπίζει πίεση να διατηρήσει υψηλά επιτόκια, καθώς ο γερμανικός δανεισμός θα μπορούσε να αυξήσει τον πληθωρισμό στην Ευρωζώνη.
• Αν όμως καθυστερήσει τις μειώσεις επιτοκίων, οι υπερχρεωμένες χώρες της Νότιας Ευρώπης θα αντιμετωπίσουν ακόμα μεγαλύτερο κόστος δανεισμού.

Το αν η απόφαση της Γερμανίας θα λειτουργήσει ως ντόμινο για αλλαγές στους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ, είναι κάτι που θα φανεί στους επόμενους μήνες.

Προς μια νέα οικονομική πραγματικότητα στην Ευρώπη

Η κατάργηση του γερμανικού «φρένου χρέους» σηματοδοτεί το τέλος μιας οικονομικής εποχής και την αρχή μιας περιόδου δημοσιονομικού πειραματισμού. Αν το γερμανικό μοντέλο της αυστηρής λιτότητας παραχωρεί τη θέση του σε μια πιο ευέλικτη οικονομική στρατηγική, τότε ολόκληρη η Ευρωζώνη μπορεί να αναθεωρήσει τη στάση της για το έλλειμμα και το χρέος.

Το μεγάλο ερώτημα είναι αν η Γερμανία μπορεί να χρησιμοποιήσει τον δανεισμό της αποτελεσματικά, ή αν θα αντιμετωπίσει τα ίδια προβλήματα που κάποτε κατηγορούσε τις άλλες χώρες ότι δημιουργούν.

Για την Ευρώπη, η απόφαση αυτή δεν σηματοδοτεί μόνο την αλλαγή οικονομικής στρατηγικής, αλλά μπορεί να εξελιχθεί σε πλήρη αναδιαμόρφωση των δημοσιονομικών κανόνων της ΕΕ.

Διαβάστε επίσης: Ιστορική συμφωνία για το χρέος στη Γερμανία: Πράσινο φως σε επενδύσεις 900 δισ.