Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος εκφράζει αισιοδοξία για την επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης
Με συγκρατημένη αισιοδοξία, αλλά και σαφές μήνυμα προς την Άγκυρα, ο Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος επανέφερε στο προσκήνιο το ζήτημα της επαναλειτουργίας της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, ενός ιστορικού ιδρύματος που παραμένει κλειστό από το 1971 και αποτελεί διαχρονικά ένα από τα πιο ευαίσθητα θέματα για το Οικουμενικό Πατριαρχείο και τη Ρωμιοσύνη της Κωνσταντινούπολης.
Σε συνέντευξή του στη Hürriyet, ο Πατριάρχης δήλωσε ότι οι εργασίες αποκατάστασης στη Σχολή αναμένεται να ολοκληρωθούν τον Σεπτέμβριο, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο το επόμενο βήμα να είναι πλέον πολιτικό και θεσμικό. Η αναφορά του δεν ήταν τυχαία. Σε μια περίοδο κατά την οποία Αθήνα και Άγκυρα επιχειρούν να κρατήσουν ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας, η Χάλκη επιστρέφει ως ζήτημα υψηλού συμβολισμού, αλλά και ουσιαστικής σημασίας για τις θρησκευτικές ελευθερίες στην Τουρκία.
Ο Βαρθολομαίος υπενθύμισε ότι το 2024 ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είχε δώσει εντολή στον υπουργό Παιδείας της Τουρκίας, Γιουσούφ Τεκίν, να εξεταστούν οι δυνατότητες επαναλειτουργίας της Σχολής. Από τότε, όπως σημείωσε, βρίσκεται σε εξέλιξη εποικοδομητικός διάλογος ανάμεσα στο τουρκικό υπουργείο Παιδείας, το Συμβούλιο Ανώτατης Εκπαίδευσης της Τουρκίας και το Οικουμενικό Πατριαρχείο.
«Θα θέλαμε να την ανοίξουμε μαζί με τον πρόεδρο Ερντογάν»
Η πιο ηχηρή αποστροφή του Πατριάρχη ήταν η αναφορά του στον Τούρκο πρόεδρο. «Θα θέλαμε να την ανοίξουμε μαζί με τον πρόεδρο Ερντογάν», δήλωσε, περιγράφοντας ουσιαστικά το ιδανικό σενάριο για το Πατριαρχείο: μια επαναλειτουργία της Σχολής με τη συμμετοχή της τουρκικής ηγεσίας, ως πράξη θεσμικής αναγνώρισης και πολιτικής βούλησης.
Η Θεολογική Σχολή της Χάλκης υπήρξε επί δεκαετίες το βασικό φυτώριο στελεχών του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Το κλείσιμό της το 1971 δημιούργησε ένα βαθύ θεσμικό κενό, καθώς περιόρισε τη δυνατότητα εκπαίδευσης κληρικών και θεολόγων στην ίδια την έδρα του Πατριαρχείου.
Για τον Βαρθολομαίο, η επαναλειτουργία της δεν είναι απλώς ένα εκπαιδευτικό αίτημα. Είναι ζήτημα ιστορικής συνέχειας, θρησκευτικής ελευθερίας και σεβασμού ενός θεσμού με παγκόσμια ακτινοβολία. Γι’ αυτό και η αναφορά στον Ερντογάν έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Δεν παρουσιάζει το θέμα ως πεδίο σύγκρουσης, αλλά ως ευκαιρία για μια κίνηση υψηλού συμβολισμού από την τουρκική πλευρά.
Μήνυμα διαλόγου σε Αθήνα και Άγκυρα
Ο Οικουμενικός Πατριάρχης δεν περιορίστηκε στο θέμα της Χάλκης. Αναφέρθηκε και στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, στέλνοντας μήνυμα υπέρ της συνέχισης του διαλόγου ανάμεσα στις δύο χώρες.
Όπως τόνισε, ο διάλογος αποτελεί τον μόνο δρόμο για την επίλυση των προβλημάτων. Η επικοινωνία, η αμοιβαία κατανόηση και η αποφυγή της έντασης είναι, κατά τον ίδιο, αναγκαίες προϋποθέσεις για την ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή.
Ιδιαίτερο βάρος έδωσε και στη θέση των μειονοτήτων. Ο Πατριάρχης υπογράμμισε ότι οι μειονότητες δεν πρέπει να μετατρέπονται σε «ομήρους» πολιτικών αντιπαραθέσεων. Δεν είναι, όπως είπε, εκπρόσωποι μιας άλλης χώρας μέσα στο κράτος όπου ζουν, αλλά πολίτες που δικαιούνται ίση μεταχείριση, ασφάλεια και σεβασμό.
Η τοποθέτηση αυτή έχει ξεκάθαρη πολιτική ανάγνωση. Ο Βαρθολομαίος επιχειρεί να αποσυνδέσει τα μειονοτικά ζητήματα από τη συγκυριακή ένταση των ελληνοτουρκικών σχέσεων και να τα τοποθετήσει στο πεδίο των δικαιωμάτων, της ισονομίας και της θεσμικής κανονικότητας.
Οι ευχαριστίες προς τον Ερντογάν και η αναφορά στην Ίμβρο
Ο Πατριάρχης αναγνώρισε ότι τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει βήματα στην Τουρκία σε ζητήματα που αφορούν τις μειονότητες και τις θρησκευτικές ελευθερίες. Ειδική αναφορά έκανε στην επαναλειτουργία μειονοτικών σχολείων στην Ίμβρο, τον τόπο καταγωγής του, ευχαριστώντας τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για πρωτοβουλίες που, όπως είπε, συνέβαλαν στην επίλυση χρόνιων προβλημάτων.
Η αναφορά αυτή δεν είναι μόνο προσωπική. Η Ίμβρος αποτελεί ένα από τα πιο φορτισμένα κεφάλαια της ιστορίας της ελληνικής μειονότητας στην Τουρκία. Η επαναλειτουργία σχολείων στο νησί θεωρήθηκε από το Πατριαρχείο και τη Ρωμιοσύνη μια ουσιαστική κίνηση αποκατάστασης, έστω και μερικής, μιας ιστορικής αδικίας.
Με αυτή την τοποθέτηση, ο Βαρθολομαίος δείχνει ότι επιλέγει τη γλώσσα της αναγνώρισης και της θεσμικής συνεννόησης. Δεν παραβλέπει τα προβλήματα, αλλά αναδεικνύει τα θετικά βήματα, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η Χάλκη μπορεί να αποτελέσει το επόμενο μεγάλο ορόσημο.
Η Χάλκη ως τεστ πολιτικής βούλησης
Η ολοκλήρωση των εργασιών αποκατάστασης τον Σεπτέμβριο μεταφέρει πλέον το βάρος στις αποφάσεις των τουρκικών αρχών. Το κτιριακό σκέλος φαίνεται ότι προχωρά. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν θα υπάρξει η πολιτική απόφαση που θα επιτρέψει στη Σχολή να λειτουργήσει ξανά μετά από περισσότερο από μισό αιώνα.
Για το Οικουμενικό Πατριαρχείο, μια τέτοια εξέλιξη θα είχε ιστορική σημασία. Για την Τουρκία, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως διεθνές μήνυμα σεβασμού των θρησκευτικών ελευθεριών. Για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, θα μπορούσε να αποτελέσει μια κίνηση αποκλιμάκωσης με ισχυρό συμβολικό φορτίο.
Η Σχολή της Χάλκης δεν είναι ένα απλό εκπαιδευτικό ίδρυμα. Είναι σημείο αναφοράς για την Ορθοδοξία, τη Ρωμιοσύνη και τη θέση του Οικουμενικού Πατριαρχείου στον σύγχρονο κόσμο. Η πιθανή επαναλειτουργία της θα ξεπερνούσε τα στενά όρια ενός διοικητικού ζητήματος και θα εγγραφόταν ως πολιτικό γεγονός με διεθνή απήχηση.
«Ο πόλεμος είναι μεγάλη αμαρτία»
Στη συνέντευξή του, ο Βαρθολομαίος αναφέρθηκε και στις μεγάλες διεθνείς συγκρούσεις, από τον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας έως τις αιματηρές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.
«Ο πόλεμος είναι μεγάλη αμαρτία», ανέφερε χαρακτηριστικά, τονίζοντας ότι οι θρησκευτικοί ηγέτες έχουν ευθύνη να υπηρετούν την ειρήνη, τη δικαιοσύνη, την αλληλεγγύη και τον διάλογο.
Το μήνυμα αυτό εντάσσεται στη σταθερή γραμμή του Οικουμενικού Πατριαρχείου υπέρ της ειρηνικής συνύπαρξης και της προστασίας της ανθρώπινης ζωής. Σε μια περίοδο γεωπολιτικής αστάθειας, ο Βαρθολομαίος επιχειρεί να κρατήσει ανοιχτό έναν ηθικό και πνευματικό λόγο απέναντι στη βία, στον εθνικισμό και στη λογική της σύγκρουσης.
Διαβάστε επίσης: Συνάντηση του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου με τον Ερντογάν
Μ.Η.Τ. 242183