Οι ελληνικές τράπεζες στηρίζουν τη δημιουργία μόνιμου προγράμματος «Σπίτι Μου». Πώς θα λειτουργεί το νέο μοντέλο και ποιες αλλαγές φέρνει
Υπέρ της δημιουργίας ενός μόνιμου μηχανισμού στήριξης για την αγορά πρώτης κατοικίας εμφανίζονται οι ελληνικές τράπεζες, στηρίζοντας την πρόταση που περιλαμβάνεται στην υπό διαβούλευση Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική. Το νέο μοντέλο φιλοδοξεί να διαδεχθεί τα προγράμματα «Σπίτι Μου», υιοθετώντας ένα πιο ευέλικτο και διαρκές πλαίσιο χρηματοδότησης, στα πρότυπα του γαλλικού συστήματος Prêt à Taux Zéro (PTZ).
Η βασική επιδίωξη είναι να δημιουργηθεί ένας μόνιμος μηχανισμός που θα διευκολύνει την πρόσβαση νέων και νοικοκυριών χαμηλού ή μεσαίου εισοδήματος στην ιδιοκατοίκηση, περιορίζοντας παράλληλα τις στρεβλώσεις που εμφανίστηκαν στους δύο πρώτους κύκλους του «Σπίτι Μου».
Τα προβλήματα του «Σπίτι Μου» και η ανάγκη για ένα νέο μοντέλο
Τα δύο προγράμματα «Σπίτι Μου» έδωσαν τη δυνατότητα σε περίπου 20.000 νοικοκυριά να αποκτήσουν πρώτη κατοικία με ιδιαίτερα ευνοϊκούς όρους, μέσω επιδότησης των τόκων που έφθανε ακόμη και στο 100% σε ορισμένες κατηγορίες δικαιούχων.
Ωστόσο, σύμφωνα με τραπεζικές πηγές, η μεγάλη επιτυχία του προγράμματος ανέδειξε και σημαντικές αδυναμίες. Η περιορισμένη διαθεσιμότητα επιλέξιμων κατοικιών σε συνδυασμό με τη μεγάλη ζήτηση οδήγησαν σε έντονες πιέσεις στις τιμές, περιορίζοντας τελικά τις επιλογές των ενδιαφερομένων.
Παράλληλα, τα στενά χρονικά περιθώρια που προέβλεπαν οι δύο κύκλοι του προγράμματος δυσκόλεψαν αρκετούς δικαιούχους να ολοκληρώσουν εγκαίρως τις διαδικασίες αγοράς, με αποτέλεσμα ορισμένοι να χάσουν τη δυνατότητα χρηματοδότησης, παρά το γεγονός ότι πληρούσαν τα κριτήρια συμμετοχής.
Οι τράπεζες χαρακτηρίζουν συνολικά επιτυχημένη τη δράση, θεωρούν όμως ότι η συνέχισή της θα πρέπει να βασιστεί σε πιο ευέλικτους κανόνες, ώστε να διευκολύνεται τόσο η αναζήτηση κατοικίας όσο και η ολοκλήρωση των συναλλαγών.
Το γαλλικό μοντέλο που εξετάζεται για τη στεγαστική πολιτική
Στην υπό διαβούλευση Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική προτείνεται η αντικατάσταση του σημερινού μοντέλου επιδότησης επιτοκίου από έναν μόνιμο μηχανισμό φορολογικών κινήτρων προς τις τράπεζες.
Συγκεκριμένα, αντί το Δημόσιο να επιδοτεί άμεσα τους τόκους των στεγαστικών δανείων μέσω εθνικών ή κοινοτικών πόρων, προβλέπεται οι τράπεζες να χορηγούν στεγαστικά δάνεια με χαμηλότερο επιτόκιο στους δικαιούχους και να αντισταθμίζουν μέρος του κόστους μέσω φορολογικών ελαφρύνσεων.
Το μοντέλο αυτό εφαρμόζεται ήδη στη Γαλλία μέσω του προγράμματος Prêt à Taux Zéro (PTZ), το οποίο προσφέρει άτοκη χρηματοδότηση για μέρος της αξίας της πρώτης κατοικίας. Το άτοκο αυτό τμήμα λειτουργεί συμπληρωματικά προς το συμβατικό στεγαστικό δάνειο, μειώνοντας αισθητά τη συνολική επιβάρυνση του δανειολήπτη.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση εκτιμάται ότι θα επιτρέψει τη σημαντική διεύρυνση των κριτηρίων επιλεξιμότητας των κατοικιών, καθώς δεν θα υπάρχουν οι περιορισμοί που επιβάλλουν σήμερα τα κοινοτικά χρηματοδοτικά εργαλεία. Παράλληλα, καταργούνται οι αυστηρές χρονικές προθεσμίες, δίνοντας στους ενδιαφερόμενους περισσότερο χρόνο για να εντοπίσουν το κατάλληλο ακίνητο.
Σύμφωνα με το σχέδιο, ο νέος μηχανισμός θα μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά με άλλα στεγαστικά εργαλεία, όπως ο Λογαριασμός Στέγασης Νέων, καλύπτοντας ακόμη και μέρος της ίδιας συμμετοχής που απαιτείται για την αγορά πρώτης κατοικίας.
Οι τράπεζες βλέπουν νέα ώθηση στη στεγαστική πίστη
Οι ελληνικές τράπεζες αντιμετωπίζουν θετικά την προοπτική δημιουργίας ενός μόνιμου προγράμματος, εκτιμώντας ότι θα ενισχύσει σημαντικά τη στεγαστική πίστη και θα διευρύνει τον αριθμό των νοικοκυριών που μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση σε τραπεζική χρηματοδότηση.
Σε αντίθεση με τα δύο προηγούμενα προγράμματα «Σπίτι Μου», όπου σημαντικό μέρος της χρηματοδότησης προερχόταν από κρατικούς ή ευρωπαϊκούς πόρους, το νέο μοντέλο προβλέπει ότι η χρηματοδότηση των δανείων θα πραγματοποιείται εξ ολοκλήρου από τις τράπεζες, με το κράτος να στηρίζει έμμεσα τη διαδικασία μέσω του φορολογικού συστήματος.
Η θετική πορεία της στεγαστικής πίστης ενισχύει την αισιοδοξία του τραπεζικού κλάδου. Το 2025 οι εκταμιεύσεις στεγαστικών δανείων ανήλθαν περίπου στα 2 δισ. ευρώ, καταγράφοντας υψηλό έντεκα ετών και υπερβαίνοντας για πρώτη φορά μετά από δεκαπέντε χρόνια τις αποπληρωμές παλαιών στεγαστικών δανείων. Από το ποσό αυτό, περίπου 400 εκατ. ευρώ αφορούσαν τη συμμετοχή των τραπεζών στο πρόγραμμα «Σπίτι Μου», ενώ η ετήσια αύξηση των νέων εκταμιεύσεων προσέγγισε το 55%.
Για το 2026 οι τέσσερις συστημικές τράπεζες εκτιμούν ότι οι νέες εκταμιεύσεις στεγαστικών δανείων θα κινηθούν μεταξύ 2,4 και 2,5 δισ. ευρώ, με περίπου 2 δισ. ευρώ να προέρχονται από τα κλασικά στεγαστικά προϊόντα και το υπόλοιπο από κρατικά υποστηριζόμενα προγράμματα. Η μέχρι σήμερα πορεία της αγοράς ενισχύει αυτές τις προβλέψεις, καθώς σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, μόνο το πρώτο τετράμηνο του έτους οι νέες συμβάσεις στεγαστικών δανείων ανήλθαν στα 974 εκατ. ευρώ, σημειώνοντας το καλύτερο ξεκίνημα από το 2013 και υπερδιπλάσιες επιδόσεις σε σχέση με την αντίστοιχη περσινή περίοδο.
Η υιοθέτηση ενός μόνιμου μηχανισμού στήριξης, στα πρότυπα του γαλλικού μοντέλου, θα μπορούσε να αποτελέσει το επόμενο βήμα για τη στεγαστική πολιτική, ενισχύοντας την πρόσβαση των νέων στην ιδιοκατοίκηση χωρίς να προκαλεί τις έντονες στρεβλώσεις που καταγράφηκαν στην αγορά κατοικίας τα τελευταία χρόνια.
Διαβάστε επίσης: «Σπίτι μου ΙΙ»: Το 55% των δικαιούχων δεν βρήκε σπίτι παρά την έγκριση δανείου
Μ.Η.Τ. 242183