Η Ελλάδα στον χάρτη των κρίσιμων πρώτων υλών: Ευκαιρίες και προκλήσεις

Βόρεια Ελλάδα: Το επίκεντρο για τα κρίσιμα ορυκτά της Ευρώπης

Η Βόρεια Ελλάδα αναδεικνύεται ως η πιο ελπιδοφόρα περιοχή της χώρας για την εξόρυξη κρίσιμων πρώτων υλών, σύμφωνα με τον χημικό μηχανικό Ελευθέριο Βασιλειάδη, σύμβουλο του γενικού γραμματέα Ενέργειας και Ορυκτών Πόρων του ΥΠΕΝ.

Οι πλούσιες γεωλογικές ενδείξεις αφορούν:

• Χαλκό και βολφράμιο στα Κιμμέρια Ξάνθης
• Γραφίτη στις Θέρμες Ξάνθης
• Οξείδιο του μαγγανίου στη Δράμα
• Αντιμονίτη στο Νέο Καλλυντήρι Ροδόπης και στον Λαχανά Κιλκίς
• Σπάνιες γαίες σε διάφορες περιοχές, αν και πολλές από αυτές βρίσκονται κοντά σε τουριστικές ζώνες, γεγονός που δυσχεραίνει την εκμετάλλευσή τους

Η εξόρυξη αυτών των ορυκτών θα μπορούσε να προσδώσει στην Ελλάδα έναν στρατηγικό ρόλο στην ευρωπαϊκή αγορά, με το 2025 να αναμένεται ως έτος-ορόσημο, καθώς ενδέχεται να ολοκληρωθεί η λίστα των προτιμητέων επενδυτών.

Η γεωπολιτική σημασία των κρίσιμων πρώτων υλών

Οι κρίσιμες πρώτες ύλες βρίσκονται στον πυρήνα της σύγχρονης τεχνολογίας και της πράσινης μετάβασης.

Χρησιμοποιούνται σε:

• Έξυπνα κινητά και μικροτσίπ
• Ηλεκτρικά οχήματα και μπαταρίες
• Ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ανεμογεννήτριες, ηλιακά πάνελ)
• Αμυντικά συστήματα και αεροδιαστημική

Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από τρίτες χώρες για την προμήθειά τους:

• 100% των βαριών σπάνιων γαιών προέρχονται από την Κίνα
• 98% του βορίου προέρχεται από την Τουρκία

Για να μειώσει αυτή την εξάρτηση, η ΕΕ θέσπισε το 2024 νέο κανονισμό που προβλέπει ότι μέχρι το 2030, τουλάχιστον το 10% των κρίσιμων πρώτων υλών θα πρέπει να προέρχεται από εξόρυξη εντός των συνόρων της.

Η θέση της Ελλάδας στον ευρωπαϊκό χάρτη των κρίσιμων υλών

Η χώρα μας ήδη αναπτύσσει υποδομές για να διευκολύνει τις επενδύσεις στον εξορυκτικό τομέα. Δύο “σημεία μιας επαφής” λειτουργούν άτυπα για την υποστήριξη των επενδυτών:

• Η Γενική Διεύθυνση Ορυκτών Πόρων του ΥΠΕΝ, υπεύθυνη για τις διαδικασίες έρευνας και εκμετάλλευσης
• Η Γενική Γραμματεία Βιομηχανίας του Υπουργείου Ανάπτυξης, η οποία υποστηρίζει επιχειρήσεις επεξεργασίας ορυκτών

Ένα βασικό εμπόδιο στην ανάπτυξη του τομέα είναι η χρονοβόρα διαδικασία περιβαλλοντικής αδειοδότησης, που συνοδεύεται από δημόσια διαβούλευση και απαιτεί σημαντικό χρόνο.

Η κοινωνική αποδοχή της εξόρυξης αποτελεί επίσης πρόκληση. Παρότι οι σύγχρονες μέθοδοι είναι αυστηρά ρυθμισμένες και ακολουθούν διεθνή περιβαλλοντικά πρότυπα (ISO 14001, 45001, 9001), η κοινή γνώμη παραμένει επιφυλακτική.

Η Χίος και τα πρώτα βήματα για την εξόρυξη αντιμονίτη

Η περίπτωση της Χίου δείχνει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τέτοια έργα. Ο διαγωνισμός για την έρευνα και εκμετάλλευση αντιμονίτη προκάλεσε αντιδράσεις, παρά τις καθησυχαστικές γνωμοδοτήσεις από ακαδημαϊκά ιδρύματα (Πανεπιστήμιο Αθηνών, ΑΠΘ, ΕΜΠ) και την Ελληνική Αρχή Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών (ΕΑΓΜΕ).

Η παγκόσμια αγορά του αντιμονίου είναι εξαιρετικά περιορισμένη και ελέγχεται κυρίως από την Κίνα, τη Ρωσία και το Τατζικιστάν. Αν η Ελλάδα ενεργοποιήσει παραγωγή, θα γίνει η μοναδική χώρα στην ΕΕ που εξορύσσει αντιμονίτη.

Η υψηλή ζήτηση για το αντιμόνιο οφείλεται στη χρήση του σε:

• Μπαταρίες και ηλιακά πάνελ
• Βιομηχανία γυαλιού
• Πυρομαχικά, γεγονός που αυξάνει τη στρατηγική του σημασία λόγω των πολεμικών συγκρούσεων στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή

Η διαδικασία έρευνας στη Χίο αναμένεται να ξεκινήσει το 2025, ενώ αντίστοιχα προγράμματα εξετάζονται και για τις περιοχές της Ροδόπης και του Κιλκίς.

Ορυκτός πλούτος και ανάπτυξη: Μπορεί η Ελλάδα να πρωταγωνιστήσει;

Ο πρόεδρος του Συνδέσμου Μεταλλευτικών Επιχειρήσεων (ΣΜΕ), Κωνσταντίνος Γιαζιτζόγλου, υπογραμμίζει ότι η ΕΕ έχει περιορίσει δραστικά την παραγωγή πρώτων υλών, προσθέτοντας σημαντικό κόστος στη βιομηχανία της.

Πού βρίσκεται η Ελλάδα;

• Η μεταλλευτική βιομηχανία συμβάλλει κατά 2% στο ΑΕΠ της χώρας
• Το ποσοστό αυτό μπορεί να διπλασιαστεί πριν το 2030
• Η Βόρεια Ελλάδα κατέχει το 60%-70% του συνολικού μεταλλευτικού τζίρου, εάν συνυπολογιστεί και η βιομηχανία μαρμάρου

Το ερώτημα που τίθεται είναι αν η χώρα μπορεί να ξεπεράσει τα εμπόδια και να αξιοποιήσει τον πλούσιο ορυκτό της πλούτο. Οι επενδύσεις θα μπορούσαν να ενισχύσουν την οικονομία και να μειώσουν την εξάρτηση της Ευρώπης από τρίτες χώρες, αρκεί να βρεθεί η σωστή ισορροπία μεταξύ ανάπτυξης και περιβαλλοντικής προστασίας.