Αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο για τις πρότυπες προτάσεις – Ο ρόλος της νέας παραχώρησης της Αττικής Οδού
Πολύ μακριά από το να γίνουν πραγματικότητα είναι οι πολυδιαφημισμένες επεκτάσεις της Αττικής Οδού, που υπόσχονται ότι θα δώσουν ανάσα στο διαρκώς αυξανόμενο κυκλοφοριακό πρόβλημα του λεκανοπεδίου. Για μη ορατά έργα έκανε λόγο, απαντώντας στον κοινοβουλευτικό έλεγχο, ο υφυπουργός Υποδομών και Μεταφορών, κ. Νίκος Ταχιάος, κάνοντας μάλιστα λόγο για lobbying γύρω από τα συγκεκριμένα έργα, για τα οποία έχει κατατεθεί πρότυπη πρόταση από την κοινοπραξία ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, ΑΚΤΩΡ Παραχωρήσεις και Άβαξ.
Πρόκειται για τις επεκτάσεις της Αττικής Οδού προς Λαύριο, Ραφήνα και σύνδεση της περιφερειακής Υμηττού με τη λεωφόρο Βουλιαγμένης μέσω της αστικής σήραγγας Ηλιούπολης. Τον περασμένο Μάιο, οι τρεις μεγάλοι όμιλοι, συνέπραξαν καταθέτοντας, βάσει του νομοθετικού πλαισίου που θεσμοθετήθηκε το 2022, την πρώτη πρότυπη πρόταση στην ιστορία των έργων υποδομών της χώρας. Παρότι, έχουν περάσει ήδη εννέα μήνες, ο φάκελος παραμένει «κλειστός» στα συρτάρια του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, αν και προβλέπεται τρίμηνο για την αξιολόγηση κάθε πρότασης.
Καρφιά για τους ιδιώτες
Το ζήτημα έμενε σχεδόν ξεχασμένο, μέχρι που το τελευταίο τρίμηνο οι τόνοι άρχισαν να ανεβαίνουν, ξεκινώντας από γκρίνια στο παρασκήνιο μέχρι τη γεμάτη αιχμές τοποθέτηση του υφυπουργού στη Βουλή, με αφορμή ερώτηση του βουλευτή του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής, Μανώλη Χριστοδουλάκη, για τις επεκτάσεις της Αττικής Οδού στην Ανατολική Αττική.
Αναφερόμενος στην πληθώρα δημοσιευμάτων που εξάρουν τη σημασία των επεκτάσεων, ο κ. Ταχιάος ξεκαθάρισε πως «ως Υπουργείο είναι προφανές ότι απέχουμε πάρα πολύ από αυτό το οποίο επιχειρείται με τα συγκεκριμένα δημοσιεύματα, διότι εδώ μιλάμε για μια υπόθεση lobbying γύρω από συγκεκριμένα έργα». Επανέλαβε, μάλιστα, στη δευτερολογία του ότι επί του παρόντος δεν μπορεί να υπάρχει καμία απάντηση για τα συγκεκριμένα έργα. «Είναι κάτι το οποίο πρέπει να γίνει και κάτι το οποίο θα δουλέψουμε. Θα το δουλέψουμε με απόλυτη διαφάνεια και όχι χορεύοντας στον χορό ο οποίος μας επιβάλλεται από τους ενδιαφερόμενους», υπογράμμισε.
Τροποποίηση του θεσμικού πλαισίου
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε πάντως η τοποθέτηση του κ. Ταχιάου σχετικά με το εργαλείο των προτύπων προτάσεων, που καθιερώθηκε από την προηγούμενη ηγεσία το υπουργείου. Έκανε λόγο για ένα μοντέλο, που θα πρέπει να δοκιμαστεί και κατά το ευρωπαϊκό δίκαιο, διάσταση η οποία μέχρι σήμερα δεν είχε δοθεί, παρότι ήταν γνωστή η επικείμενη τροποποίηση του νόμου.
Και μπορεί ο υφυπουργός να έκανε λόγο για μία ευφυή επιλογή της προηγούμενης ηγεσίας, την ίδια στιγμή όμως τόνισε την ανάγκη να εξασφαλισθεί η συμβατότητα με το ευρωπαϊκό δίκαιο και η αποτελεσματικότητα του μοντέλου. Θα επιχειρηθεί, αρχικά, να ξεκαθαριστεί ότι το «γενικό πρόσταγμα» για τη δρομολόγηση ενός διαγωνισμού ανήκει στο ελληνικό Δημόσιο και δεν γίνεται με πρωτοβουλία του ιδιώτη. Παράλληλα, να ευθυγραμμιστεί το μοντέλο με την ανάγκη μόχλευσης ιδιωτικών κεφαλαίων.
Ο ρόλος της νέας παραχώρησης της Αττικής Οδού
Ειδικά, δε, ως προς την αστική σήραγγα της Ηλιούπολης τα πράγματα μπλέκονται περισσότερο. Αν και αυτή προβλέπεται στο ρυθμιστικό σχέδιο της Αττικής, επί του παρόντος στα χέρια του δημοσίου υπάρχει μία πρόθεση δωρεάς από τη Lamda Development, που υλοποιεί τη μεγάλη επένδυση στο Ελληνικό, για τη μελέτη του έργου, η οποία μάλιστα έχει ξεκινήσει. Και υπάρχει και ο φάκελος της πρότυπης πρότασης. Όπως εξήγησε ο υφυπουργός, αυτές οι δύο προτάσεις πρέπει να μπορούν να συναντηθούν.
Σημειώνεται ότι με βάση πληροφορίες της αγοράς, η πρότυπη πρόταση, που φέρνει τις τρεις επεκτάσεις σε ένα πακέτο, αφορά σε μοντέλο παραχώρησης, με το κόστος του έργου «ΑΘΗΝΑ Ι» να εκτιμάται πως υπερβαίνει το 1,5 δισ. ευρώ. Κι εδώ εντοπίζεται το δεύτερο εμπόδιο, καθώς συμμετέχουσα στο σχήμα είναι η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, η οποία έχει αναδειχθεί και προτιμητέος επενδυτής για τη νέα παραχώρηση της Αττικής Οδού στον διαγωνισμό του ΤΑΙΠΕΔ.
«Το πώς θα έρθει οποιαδήποτε επέκταση της Αττικής Οδού να δέσει πάνω σε μία οδό υπό παραχώρηση, όπου από τις 8 Οκτωβρίου και μετά περιμένουμε ότι θα υπάρχει ένας άλλος παραχωρησιούχος, είναι ένα ερώτημα που έχει να κάνει με τη συμβατότητα προς το κοινοτικό δίκαιο, εάν ο ίδιος παραχωρησιούχος είναι και προτείνων στην πρότυπη πρόταση», επισήμανε ο κ. Ταχιάος.
Σημειώνεται, βέβαια, πως πλέον των παραπάνω, το προηγούμενο διάστημα φιγουράριζε ως πρόβλημα και το ύψος της συμβολής του Δημοσίου, που προβλέπεται στην πρότυπη πρόταση, καθιστώντας μη ρεαλιστική την υλοποίησή της. Στελέχη βέβαια του κλάδου επισημαίνουν ότι αφήνονται περιθώρια ευελιξίας ως προς το εάν θα ακολουθηθεί μοντέλο ΣΔΙΤ ή παραχώρησης, τη χρηματοδοτική συμβολή του Δημοσίου ή την επιδότηση πιθανών διοδίων.
Οι πρότυπες προτάσεις
Οι πρότυπες προτάσεις (unsolicited proposals) αποτελούν αίτημα του κατασκευαστικού κλάδου εδώ και χρόνια. Ουσιαστικά, δίνουν την πρωτοβουλία στον ιδιωτικό τομέα να προτείνει την υλοποίηση ενός έργου υποδομής, καταθέτοντας στις υπηρεσίες του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών μία μελέτη με κοστολόγηση, χρηματοδότηση, χρονοδιάγραμμα, εκμετάλλευση. Οι αρμόδιες υπηρεσίες την αξιολογούν κι εν συνεχεία, εφόσον κριθεί ότι η μελέτη είναι τεχνικά καλή και πλήρης, προχωρούν σε ανοικτό διαγωνισμό. Εάν στον διαγωνισμό δεν αναδειχθεί ανάδοχος ο προτείνων επενδυτής, τότε αποζημιώνεται για τη μελέτη που έκανε.
Κατά τη θεσμοθέτησή τους, το 2022, οι προτάσεις καινοτομίας θεωρήθηκε πως θα αλλάξουν το πεδίο των έργων στην Ελλάδα, καθώς επιταχύνουν τις διαδικασίες ωρίμανσης, αξιοποιώντας την τεχνογνωσία του ιδιωτικού τομέα και περιορίζουν το ρίσκο για το ελληνικό Δημόσιο. Οι πρότυπες προτάσεις εφαρμόζονται ήδη σε χώρες της Ε.Ε., αλλά και διεθνώς. Μεταξύ των χωρών που τις αξιοποιούν συγκαταλέγονται η Αυστραλία, ο Καναδάς, η Ελβετία, η Ιταλία, η Κορέα, η Νότιος Αφρική, οι ΗΠΑ.
Μ.Η.Τ. 242183