Κρίσιμος μήνας για τη ρύθμιση δανείων σε ελβετικό φράγκο – Γιατί το Δημόσιο φοβάται κατάπτωση εγγυήσεων μέσω Ηρακλή -Τα νούμερα και οι παγίδες

Η υπόθεση των δανείων σε ελβετικό φράγκο επιστρέφει στο προσκήνιο ως ένα από τα πιο σύνθετα και τοξικά κατάλοιπα της προ κρίσης εποχής. Η πολιτεία βρίσκεται μπροστά στην ανάγκη να χαράξει γραμμή επίλυσης για περίπου 20.000 δανειολήπτες, χωρίς να τινάξει στον αέρα ούτε τις τραπεζικές ισορροπίες, ούτε τον κρατικό Προϋπολογισμό. Όμως η πραγματικότητα δεν προσφέρεται για εύκολους ελιγμούς. Το πρόβλημα είναι τεχνικά περίπλοκο, νομικά φορτισμένο και δημοσιονομικά επικίνδυνο.

Κάθε απόπειρα γενικής ρύθμισης σκοντάφτει πάνω σε έναν μηχανισμό με πολλαπλές στρώσεις: τραπεζικά χαρτοφυλάκια, τιτλοποιήσεις, κρατικές εγγυήσεις, εποπτικές απαιτήσεις και ένα μωσαϊκό δανειοληπτών με εντελώς διαφορετικά προφίλ.

Περίπου 6 δισ. ευρώ ήταν το συνολικό ύψος των δανείων σε ελβετικό φράγκο, τα περισσότερα στεγαστικά. Από αυτά, 2,3 δισ. παραμένουν στους ισολογισμούς των τραπεζών και σχεδόν το μισό θεωρείται μη εξυπηρετούμενο. Όμως ο πραγματικός όγκος του προβλήματος δεν βρίσκεται εκεί. Η πλειονότητα των δανείων αυτών έχει τιτλοποιηθεί, μεταβιβαστεί σε funds και πλέον διαχειρίζεται από servicers. Κι εδώ αρχίζουν τα δύσκολα: οι νομικές απαιτήσεις που προκύπτουν από τα υπόλοιπα, μαζί με τους τόκους υπερημερίας, ξεπερνούν τα 4,6 δισ. ευρώ.

Τι δείχνουν τα νούμερα – Τα δάνεια και οι απαιτήσεις

• Αρχικό ύψος δανείων: περίπου 6 δισ. ευρώ

• Δάνεια που παραμένουν στις τράπεζες: 2,3 δισ. ευρώ

• Καθυστερούμενα: 1 δισ.

• Νομικές απαιτήσεις σήμερα: 4,6 δισ. ευρώ (μαζί με τόκους υπερημερίας)

• Αριθμός δανειοληπτών: ~20.000

Η πλειοψηφία των δανείων έχει τιτλοποιηθεί και πουληθεί σε funds. Πλέον, βρίσκονται στα χαρτοφυλάκια των servicers και δεν υπόκεινται σε άμεσο τραπεζικό έλεγχο.

Το «κούρεμα» που αγγίζει τις εγγυήσεις του Δημοσίου

Τα δάνεια αυτά είναι τοποθετημένα σε σχήματα τιτλοποίησης που «κουμπώνουν» με τον Ηρακλή, τον μηχανισμό κρατικής εγγύησης που έστησε το Δημόσιο για να καθαρίσουν οι τράπεζες τα χαρτοφυλάκια τους. Αν λοιπόν προχωρήσει μια μαζική ρύθμιση με «κούρεμα», τότε δημιουργείται αυτομάτως νομική και οικονομική βάση για κατάπτωση κρατικών εγγυήσεων. Δηλαδή, η όποια λύση για τους δανειολήπτες, αν δεν είναι τεχνικά και νομικά ισορροπημένη, μπορεί να μεταφραστεί σε δημοσιονομικό βάρος που θα κληθεί να σηκώσει ο φορολογούμενος.

Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση προβληματικής τιτλοποίησης είναι το χαρτοφυλάκιο Cairo II, το οποίο υποαποδίδει ήδη σχεδόν κατά 50%. Το πρόβλημα εντοπίζεται όχι μόνο στα ίδια τα δάνεια σε ελβετικό φράγκο, αλλά και στη συνολική καθυστέρηση πλειστηριασμών, καθώς και στη μη υλοποίηση του business plan που προέβλεπε ρευστοποίηση μέρους του χαρτοφυλακίου. Η πτώση των ανακτήσεων θέτει υπό πίεση την αξιολόγηση του σχήματος και, αν συνεχιστεί, ενδέχεται να ενεργοποιήσει ρήτρες εγγυήσεων του Δημοσίου. Και τότε το βάρος μεταφέρεται αλλού.

Μέσα σε αυτό το σκηνικό, ο εξωδικαστικός μηχανισμός εμφανίζεται ως η μόνη θεσμική δίοδος. Τα δάνεια σε ελβετικό δεν εξαιρούνται ρητά από το πεδίο εφαρμογής του. Στην πράξη, όμως, χιλιάδες αιτήσεις απορρίπτονται επειδή το σύστημα «βλέπει» ακραία υψηλό υπόλοιπο σε σχέση με την αξία της εξασφάλισης – και η πρόταση ρύθμισης προκαλεί πολύ μεγάλο «κούρεμα». Η ισοτιμία έχει φουσκώσει τις οφειλές, και ο αυτοματισμός του αλγορίθμου δεν αφήνει πολλά περιθώρια ερμηνείας. Το αποτέλεσμα: οι περισσότεροι δανειολήπτες βλέπουν την πλατφόρμα να κλείνει την πόρτα πριν καν προλάβουν να διαπραγματευτούν.

Ο κίνδυνος κρατικής ζημιάς – Το αγκάθι του Ηρακλή

Κάθε πιθανό «κούρεμα» στα δάνεια αυτά φέρνει αντιμέτωπο το Δημόσιο με τον κίνδυνο κατάπτωσης εγγυήσεων, λόγω των τιτλοποιήσεων μέσω του σχήματος «Ηρακλής». Αν οι απαιτήσεις δεν ανακτηθούν, το κόστος θα περάσει στον προϋπολογισμό.

Η τιτλοποίηση Cairo II έχει ήδη πρόβλημα:

• Υποαποδίδει έως και 50%,

• Οι πλειστηριασμοί καθυστέρησαν,

• Η πώληση εξυγιασμένων δανείων δεν προχώρησε.

Η παγίδα των ενήμερων δανειοληπτών και ο κίνδυνος τεχνητού NPL

Το πρόβλημα όμως γίνεται πιο σύνθετο αν σκεφτεί κανείς ότι πολλοί από τους δανειολήπτες σε ελβετικό πληρώνουν κανονικά τις δόσεις τους – ή τουλάχιστον όσο χρειάζεται για να διατηρηθούν ενήμεροι. Πρόκειται για δανειολήπτες που επιλέγουν να πληρώνουν όλο το ποσό των τόκων και περίπου το 50% του κεφαλαίου κάθε μήνα, προκειμένου να διατηρούν την πιστοληπτική τους εικόνα. Δεν έχουν στρατηγική αθέτηση, ούτε απέφυγαν την υποχρέωση. Αντιθέτως, αναζητούν βιώσιμο τρόπο αποπληρωμής, αλλά παγιδεύτηκαν στη μεταβολή της ισοτιμίας.

Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν και εκείνοι που σταμάτησαν να πληρώνουν όταν η ισοτιμία έκανε το δάνειο δυσβάσταχτο. Πολλοί επέμειναν στο φράγκο, ελπίζοντας ότι η ανατροπή θα ήταν προσωρινή ή ότι θα μπορούσαν να διαχειριστούν το χαμηλό επιτόκιο. Μόνο μια μικρή μειοψηφία γύρισε τα δάνεια σε ευρώ εγκαίρως, αλλά και πάλι με απώλειες. Η κοινή συνισταμένη είναι ότι όλοι βρέθηκαν εκτεθειμένοι σε έναν συναλλαγματικό κίνδυνο που δεν είχαν πλήρως αντιληφθεί και κανείς τότε δεν φρόντισε να τον εξηγήσει με επάρκεια.

Το ερώτημα τώρα είναι αν το κράτος μπορεί να σχεδιάσει μια ρύθμιση που να ξεχωρίζει τις περιπτώσεις, χωρίς να προκαλεί δεύτερες συνέπειες στο τραπεζικό σύστημα. Αν ενήμερα δάνεια ενταχθούν στη ρύθμιση και χαρακτηριστούν NPLs, τότε αυξάνεται τεχνητά ο δείκτης των μη εξυπηρετούμενων δανείων, με αποτέλεσμα οι τράπεζες να υποχρεωθούν σε νέες προβλέψεις. Αυτές οι κεφαλαιακές ανάγκες μεταφράζονται σε λιγότερη ρευστότητα για την οικονομία και τελικά η «λύση» γίνεται νέο πρόβλημα.

Γιατί μια κακή λύση μπορεί να τινάξει το σύστημα

Αν ενήμερα δάνεια μπουν στον εξωδικαστικό και θεωρηθούν NPLs, τότε:

• Θα αυξηθούν τεχνητά τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια

• Οι τράπεζες θα υποχρεωθούν σε πρόσθετες προβλέψεις

• Η ρευστότητα προς την οικονομία θα περιοριστεί

• Και τελικά θα πληγούν οι υπόλοιποι δανειολήπτες και οι επενδυτές

Το υπουργείο Οικονομικών έχει μπροστά του μια λεπτή ισορροπία. Από τη μία, η πίεση των δανειοληπτών που ζητούν δίκαιη αντιμετώπιση και αποφυγή κατάρρευσης. Από την άλλη, οι ευρωπαϊκές εποπτικές αρχές (SSM) που δεν επιτρέπουν παρεμβάσεις χωρίς πλήρη σεβασμό στους κανόνες. Και ενδιάμεσα, ο Ηρακλής, με τις κρατικές εγγυήσεις να παραμονεύουν, έτοιμες να «σκάσουν» στην περίπτωση κακής απόδοσης των τιτλοποιήσεων.

Το ελβετικό φράγκο δεν είναι πια ένα παλιό δάνειο με πρόβλημα ισοτιμίας. Είναι ένας ενεργός δημοσιονομικός και τραπεζικός κίνδυνος, που απαιτεί λύση ακριβείας. Κάθε λάθος βήμα θα έχει κόστος και όχι μόνο για τους δανειολήπτες.

Τι ζητούν οι δανειολήπτες

Μια ρύθμιση που:

• Θα εξαιρεί όσους πληρώνουν, αλλά θα τους δίνει δίκαιη προσαρμογή

• Δεν θα μετατρέπει τους ενήμερους σε προβληματικούς

• Θα προβλέπει πραγματικό «κούρεμα» ισοτιμίας, χωρίς να καταρρεύσει ο μηχανισμός των εγγυήσεων

• Και θα διατηρεί την ισορροπία με τον SSM και τους servicers

Διαβάστε επίσης: Δάνεια σε ελβετικό φράγκο: Το ΥΠΟΙΚ αναζητά διέξοδο χωρίς δημοσιονομικό «ναρκοπέδιο»