Της Μαρίας Αναστασιάδη
Σημαντικό «βαρίδι» για τη διαχείριση του ιδιωτικού χρέους εξακολουθούν να αποτελούν οι τόκοι
υπερημερίας, οι οποίοι ενεργοποιούνται όταν ένα δάνειο παύει να εξυπηρετείται και παραμένει
εκτός ρύθμισης. Η πρακτική αυτή οδηγεί σε διαρκή διόγκωση των οφειλών, εγκλωβίζοντας τόσο
νοικοκυριά όσο και επιχειρήσεις σε έναν φαύλο κύκλο αυξανόμενων υποχρεώσεων.
Οι επιβαρύνσεις αυτές, που κινούνται περίπου 2,5 ποσοστιαίες μονάδες πάνω από το αρχικό
επιτόκιο, έχουν ως αποτέλεσμα το συνολικό ιδιωτικό χρέος προς τράπεζες και εταιρείες διαχείρισης
να εμφανίζεται πολλαπλάσιο του επίσημα καταγεγραμμένου. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζα
της Ελλάδος, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια διαμορφώνονται κοντά στα 80 δισ. ευρώ, ωστόσο αν
συνυπολογιστούν οι εξωλογιστικοί τόκοι, το συνολικό ύψος των απαιτήσεων εκτιμάται ότι ξεπερνά
τα 170 δισ. ευρώ.
Η απόκλιση αυτή αναδεικνύει ένα διαρθρωτικό πρόβλημα που απασχολεί τόσο την κυβέρνηση όσο
και τις εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων, καθώς περιορίζει την αποτελεσματικότητα των
παρεμβάσεων που έχουν υλοποιηθεί τα τελευταία χρόνια. Παρά τις ρυθμίσεις και τα εργαλεία
διευθέτησης, η συνολική εικόνα δεν εμφανίζει ουσιαστική αποκλιμάκωση. Αντιθέτως, τα «κόκκινα»
δάνεια παρουσιάζουν εκ νέου αύξηση, φθάνοντας στα τέλη του 2025 περίπου τα 80 δισ. ευρώ, από
75 δισ. ευρώ ένα χρόνο νωρίτερα.
Καθοριστικό στοιχείο είναι ότι οι πρόσθετες επιβαρύνσεις από τόκους υπερημερίας δεν
αποτυπώνονται πλέον στα επίσημα στατιστικά στοιχεία μετά το 2022, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι
παύουν να υφίστανται. Αντίθετα, εξακολουθούν να συνυπολογίζονται στις τελικές απαιτήσεις όταν
ένα δάνειο οδηγείται σε ρύθμιση, επιβαρύνοντας σημαντικά το ύψος της οφειλής.
Ανάλογη δυναμική καταγράφεται και στις οφειλές προς το Δημόσιο, όπου τα ληξιπρόθεσμα χρέη
—συμπεριλαμβανομένων προσαυξήσεων και προστίμων— κινούνται σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα,
ξεπερνώντας τα 160 δισ. ευρώ. Η επιβάρυνση από τόκους καθυστέρησης λειτουργεί και εδώ
σωρευτικά, δυσχεραίνοντας την αποπληρωμή.
Ιδιαίτερα προβληματικές είναι οι περιπτώσεις όπου οι διαδικασίες καθυστερούν για μεγάλο
χρονικό διάστημα, όπως συμβαίνει με δάνεια που έχουν υπαχθεί σε δικαστικές διαδικασίες.
Ενδεικτικά, σε υποθέσεις του Νόμος Κατσέλη, όπου η εκδίκαση μπορεί να καθυστερήσει επί σειρά
ετών, οι τόκοι συνεχίζουν να «τρέχουν», με αποτέλεσμα η τελική οφειλή να πολλαπλασιάζεται σε
σχέση με το αρχικό κεφάλαιο. Έτσι, ακόμη και σημαντικές διαγραφές χρέους καταλήγουν να
εφαρμόζονται επί διογκωμένων ποσών.
Παρόμοια εικόνα παρατηρείται και σε περιπτώσεις αναγκαστικής εκτέλεσης, όπου καθυστερήσεις
λόγω δικαστικών προσφυγών οδηγούν σε περαιτέρω αύξηση της οφειλής. Κάθε χρονική παράταση
συνοδεύεται από νέα επιβάρυνση, επιτείνοντας την οικονομική πίεση στους οφειλέτες.
Στην πράξη, οι ρυθμίσεις που προτείνουν οι εταιρείες διαχείρισης βασίζονται συχνά στην
πραγματική αξία της περιουσίας του οφειλέτη. Αυτό σημαίνει ότι, παρά το υψηλό ονομαστικό
χρέος, η τελική συμφωνία προσαρμόζεται στις δυνατότητες ανάκτησης, οδηγώντας σε
«κουρέματα». Ωστόσο, ως βάση διαπραγμάτευσης λαμβάνεται το σύνολο της οφειλής,
συμπεριλαμβανομένων των τόκων υπερημερίας, γεγονός που επηρεάζει το τελικό αποτέλεσμα.
Παρά τη βελτίωση που έχει επιτευχθεί μέσω ρυθμίσεων —με δάνεια ύψους περίπου 15 δισ. ευρώ
να έχουν επανέλθει σε καθεστώς εξυπηρέτησης— η συνολική εικόνα παραμένει σύνθετη. Νέες
τιτλοποιήσεις και μεταβιβάσεις χαρτοφυλακίων, όπως αυτές που συνδέονται με την Attica Bank,
αλλά και η συνεχιζόμενη διάθεση δανείων από τις τράπεζες, διατηρούν την πίεση σε υψηλά
επίπεδα.
Σε αυτό το πλαίσιο, καθίσταται σαφές ότι χωρίς αντιμετώπιση του μηχανισμού που διογκώνει τις
οφειλές μέσω τόκων υπερημερίας, η προσπάθεια ουσιαστικής μείωσης του ιδιωτικού χρέους θα
εξακολουθήσει να συναντά σημαντικά εμπόδια.
Μ.Η.Τ. 242183