Η Goldman Sachs προτείνει αξιοποίηση έως €80 δισ. από το RRF για ενεργειακές επενδύσεις, εν μέσω κρίσης και καθυστερήσεων στις εκταμιεύσεις
Σε μια περίοδο όπου η ενεργειακή ασφάλεια επιστρέφει με βίαιο τρόπο στην κορυφή της ευρωπαϊκής ατζέντας, η Goldman Sachs προτείνει μια ριζική επανατοποθέτηση του NextGenerationEU. Να μετατραπεί δηλαδή από εργαλείο ανάκαμψης, μετά την πανδημία, σε μηχανισμό αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης.
Το πρόγραμμα, με αρχική ισχύ άνω των 800 δισ. ευρώ και βασικό πυλώνα τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, παραμένει το μεγαλύτερο δημοσιονομικό εγχείρημα στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, η πραγματικότητα των εκταμιεύσεων αποκαλύπτει ένα διαφορετικό αφήγημα: λιγότερο από το 70% των διαθέσιμων πόρων έχει διοχετευθεί στις οικονομίες των κρατών-μελών, ενώ περίπου 180 δισ. ευρώ παραμένουν διαθέσιμα, ενόψει της λήξης του προγράμματος στο τέλος του 2026.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική, καθώς οι ρυθμοί εκταμίευσης δεν έχουν επιταχυνθεί ουσιαστικά, αυξάνοντας τον κίνδυνο ένα σημαντικό μέρος των κεφαλαίων να μείνει αναξιοποίητο. Η Goldman Sachs εκτιμά ότι έως και 80 δισ. ευρώ ενδέχεται τελικά να χαθούν, εάν δεν υπάρξει άμεση πολιτική παρέμβαση.
Ενεργειακή κρίση και υποδομές: Το «κενό» που αποκαλύπτεται
Η νέα γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή επαναφέρει με δραματικό τρόπο το ζήτημα της ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης. Παρά τις προηγούμενες παρεμβάσεις, όπως το REPowerEU, η ήπειρος εξακολουθεί να εμφανίζει σημαντικά δομικά ελλείμματα, κυρίως στις ενεργειακές υποδομές.
Το ευρωπαϊκό δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας συγκαταλέγεται στα παλαιότερα διεθνώς, με σχεδόν το ήμισυ των υποδομών να ξεπερνά τα 40 έτη. Η ανάγκη εκσυγχρονισμού είναι τεράστια, με εκτιμήσεις να τοποθετούν τις απαιτούμενες επενδύσεις μεταξύ 50 και 80 δισ. ευρώ ετησίως, προκειμένου να ανταποκριθεί η Ευρώπη στις ανάγκες της ενεργειακής μετάβασης και του εξηλεκτρισμού.
Την ίδια στιγμή, η σύγκριση με άλλες μεγάλες οικονομίες είναι αποκαλυπτική. Η Κίνα έχει επενδύσει επιθετικά σε νέες υποδομές τα τελευταία 20 χρόνια, αυξάνοντας θεαματικά τη χωρητικότητα του δικτύου της, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν επίσης πρόβλημα γήρανσης υποδομών, αν και με διαφορετική ένταση.
Σε αυτό το περιβάλλον, η αξιοποίηση των αδιάθετων πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης θα μπορούσε να λειτουργήσει ως καταλύτης για την επιτάχυνση επενδύσεων σε δίκτυα, αποθήκευση ενέργειας και στρατηγικές υποδομές.
Πολιτικές επιλογές και το στοίχημα της ευρωπαϊκής ενοποίησης
Η Goldman Sachs δεν περιορίζεται σε τεχνικές επισημάνσεις, αλλά θέτει σαφές πολιτικό δίλημμα. Προτείνει είτε την ανακατεύθυνση των αδιάθετων πόρων σε έργα ενεργειακής ασφάλειας, είτε την επανεξέταση της διάρκειας του προγράμματος, μέσω πιθανής παράτασης ή δημιουργίας ενός νέου, μόνιμου μηχανισμού.
Η εμπειρία του REPowerEU δείχνει ότι υπάρχει θεσμικό προηγούμενο για τέτοιες προσαρμογές, ωστόσο η εφαρμογή σε μεγάλη κλίμακα παραμένει περιορισμένη. Παράλληλα, σενάρια όπως το Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Αμυντικής Βιομηχανίας (EDIP) δεν έχουν μέχρι στιγμής ενεργοποιηθεί ουσιαστικά, αφήνοντας ανεκμετάλλευτες δυνατότητες κοινής χρηματοδότησης.
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ήδη ζητήσει παράταση του Ταμείου Ανάκαμψης για ώριμα έργα, ωστόσο μια τέτοια κίνηση απαιτεί νέα νομοθετική διαδικασία και συμφωνία σε επίπεδο Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το κρίσιμο ερώτημα που θέτει η Goldman Sachs είναι ευρύτερο: μπορεί η Ευρώπη να αξιοποιήσει την κρίση ως ευκαιρία για βαθύτερη οικονομική και ενεργειακή ενοποίηση; Η επαναχρησιμοποίηση των αδιάθετων κεφαλαίων δεν αφορά μόνο την αποφυγή απώλειας πόρων, αλλά τη δυνατότητα δημιουργίας ενός νέου μοντέλου κοινής δράσης απέναντι σε κοινές απειλές.
Η απάντηση θα κριθεί στις επόμενες πολιτικές αποφάσεις. Γιατί αυτή τη φορά, το διακύβευμα δεν είναι απλώς η ανάπτυξη, αλλά η ίδια η ενεργειακή κυριαρχία της Ευρώπης.
Διαβάστε επίσης; Στουρνάρας: «Πρέπει να τρέξουμε τις μεταρρυθμίσεις για να μην χάσουμε τα 36 δισ. του RRF»
Μ.Η.Τ. 242183