Από τη Monsanto στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ: Η Bayer παίζει το τελευταίο της χαρτί – Δισεκατομμύρια στο «τραπέζι»

Σε μια απόφαση με βαριές νομικές, οικονομικές και πολιτικές προεκτάσεις, το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ ανακοίνωσε ότι θα εξετάσει την προσφυγή της Bayer, η οποία επιδιώκει να βάλει οριστικό τέλος στο κύμα αγωγών που συνδέουν το ζιζανιοκτόνο Roundup με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου. Η υπόθεση θεωρείται κομβική όχι μόνο για τη γερμανική πολυεθνική, αλλά και για το ίδιο το πλαίσιο ευθύνης των εταιρειών στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Το ανώτατο δικαστικό όργανο της χώρας έκανε δεκτό το αίτημα που είχε καταθέσει η Bayer τον Απρίλιο του 2025, σε μια λιτή ανακοίνωση, ανοίγοντας τον δρόμο για εξέταση της υπόθεσης έως το τέλος της φετινής δικαστικής περιόδου, στα τέλη Ιουνίου. Στο επίκεντρο βρίσκεται το ερώτημα αν οι πολιτείες μπορούν να επιτρέπουν αγωγές κατά προϊόντων που κυκλοφορούν χωρίς ειδική προειδοποίηση κινδύνου για την υγεία, όταν αυτά έχουν εγκριθεί σε ομοσπονδιακό επίπεδο από την αρμόδια αρχή.

Το νομικό διακύβευμα και ο ρόλος της EPA

Η Bayer βασίζει την προσφυγή της στον ομοσπονδιακό νόμο FIFRA για τα φυτοφάρμακα, υποστηρίζοντας ότι οι πολιτείες δεν έχουν δικαίωμα να επιβάλλουν πρόσθετες υγειονομικές προειδοποιήσεις στις ετικέτες προϊόντων που έχουν εγκριθεί από την Environmental Protection Agency. Η EPA έχει επανειλημμένα καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η γλυφοσάτη, η δραστική ουσία του Roundup, δεν είναι καρκινογόνα για τον άνθρωπο, θέση που υιοθετεί και η κυβέρνηση του Donald Trump, στηρίζοντας νομικά την προσφυγή της εταιρείας.

Ωστόσο, η επιστημονική και πολιτική διαμάχη παραμένει έντονη. Το World Health Organization, μέσω του Διεθνούς Κέντρου Έρευνας για τον Καρκίνο, έχει κατατάξει τη γλυφοσάτη στις «πιθανώς καρκινογόνες» ουσίες, στοιχείο που αξιοποιούν εδώ και χρόνια οι ενάγοντες στα αμερικανικά δικαστήρια.

Δισεκατομμύρια στο τραπέζι και χιλιάδες υποθέσεις

Το οικονομικό βάρος για τη Bayer είναι τεράστιο. Από την εξαγορά της Monsanto το 2018, η εταιρεία έχει καταβάλει περισσότερα από 10 δισ. δολάρια για εξωδικαστικούς συμβιβασμούς, προκειμένου να κλείσουν χιλιάδες υποθέσεις που συνδέονταν με το Roundup. Παράλληλα, έχει προβλέψει επιπλέον κονδύλια άνω των 8 δισ. δολαρίων για αγωγές που παραμένουν σε εκκρεμότητα, γεγονός που επιβαρύνει σημαντικά την αποτίμηση και τη στρατηγική της.

Χαρακτηριστική παραμένει η καταδίκη της Monsanto τον Οκτώβριο του 2023 στο Σεντ Λούις του Μιζούρι, όταν σώμα ενόρκων επιδίκασε αποζημίωση 1,25 εκατ. δολαρίων στον Τζον Ντερνέλ, ο οποίος απέδωσε τη νόσησή του από καρκίνο στη μακροχρόνια έκθεσή του στο ζιζανιοκτόνο.

Ο διευθύνων σύμβουλος της Bayer, Μπιλ Άντερσον, χαιρέτισε την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, χαρακτηρίζοντάς την «καλή είδηση για τους Αμερικανούς αγρότες», οι οποίοι, όπως ανέφερε, χρειάζονται σαφή και σταθερά ρυθμιστικά πλαίσια. Τόνισε επίσης ότι «είναι καιρός το αμερικανικό δικαστικό σύστημα να ξεκαθαρίσει πως οι εταιρείες δεν μπορούν να τιμωρούνται βάσει πολιτειακών νόμων όταν συμμορφώνονται με τις ομοσπονδιακές απαιτήσεις».

Αντιδράσεις και ανησυχία από οργανώσεις υγείας

Στον αντίποδα, οργανώσεις υπεράσπισης του περιβάλλοντος και των καταναλωτών βλέπουν την εξέλιξη με έντονη ανησυχία. Η Λόρι Αν Μπερντ, διευθύντρια προγράμματος περιβαλλοντικής υγείας στο Center for Biological Diversity, κατήγγειλε ότι η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου ενδέχεται να στερήσει από εκατομμύρια χρήστες του Roundup τη δυνατότητα να διεκδικήσουν δικαστικά αποζημιώσεις. Όπως υποστηρίζει, η Bayer, αδυνατώντας να επικρατήσει στα σώματα ενόρκων, επιχειρεί τώρα να μπλοκάρει την ίδια τη διαδικασία κρίσης των πραγματικών δεδομένων.

Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου να εξετάσει την υπόθεση προδιαγράφει μια κρίσιμη αναμέτρηση με ευρύτερες συνέπειες. Το διακύβευμα δεν αφορά μόνο το μέλλον του Roundup, αλλά και το κατά πόσο οι αμερικανικές πολιτείες θα μπορούν να κινούνται αυτόνομα απέναντι σε ομοσπονδιακές εγκρίσεις, επηρεάζοντας συνολικά το πλαίσιο ευθύνης των πολυεθνικών στις ΗΠΑ.