Ρεύμα: Στην κορυφή των αυξήσεων η Ελλάδα τον Απρίλιο

Η εξάρτηση από το φυσικό αέριο και ο μηχανισμός «Μ-1» ενίσχυσαν τη μετακύλιση των διεθνών ανατιμήσεων στα ελληνικά τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας

Την υψηλότερη μηνιαία αύξηση τιμών ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των ευρωπαϊκών πρωτευουσών κατέγραψε η Αθήνα τον Απρίλιο, σύμφωνα με τον δείκτη HEPI, αναδεικνύοντας τη δομική ευαισθησία της ελληνικής αγοράς στις διακυμάνσεις του φυσικού αερίου και τον τρόπο ενσωμάτωσης του κόστους στη λιανική.

Η Ελλάδα βρέθηκε στην κορυφή των αυξήσεων στη λιανική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας τον Απρίλιο, χωρίς ωστόσο να κατατάσσεται στις ακριβότερες αγορές σε απόλυτους όρους. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Household Energy Price Index (HEPI), η Αθήνα σημείωσε τη μεγαλύτερη μηνιαία άνοδο τιμών μεταξύ 33 ευρωπαϊκών πρωτευουσών, με αύξηση της τάξης του 7%.

Η εξέλιξη αυτή συνδέεται άμεσα με την προηγηθείσα άνοδο των διεθνών τιμών φυσικού αερίου τον Μάρτιο, η οποία επηρεάστηκε από τη γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή και τη μεταβλητότητα στον κόμβο αναφοράς TTF. Η επίδραση αυτή μεταφέρθηκε σχεδόν αυτούσια στους λογαριασμούς του Απριλίου μέσω του μηχανισμού τιμολόγησης «Μ-1», που εφαρμόζεται ευρέως στα κυμαινόμενα τιμολόγια.

Μηχανισμός μετακύλισης και ένταση επιπτώσεων

Το μοντέλο «Μ-1» βασίζεται στην ενσωμάτωση του κόστους προμήθειας ενέργειας του προηγούμενου μήνα στις τελικές χρεώσεις, γεγονός που δημιουργεί χρονική υστέρηση αλλά και υψηλό βαθμό μετακύλισης των διακυμάνσεων. Στην ελληνική αγορά, η μετακύλιση αυτή εμφανίζεται εντονότερη συγκριτικά με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Ενδεικτικό είναι ότι οι τιμές φυσικού αερίου για τα νοικοκυριά στην Αθήνα αυξήθηκαν κατά 28% σε μηνιαία βάση, έναντι μέσου όρου περίπου 5% στην Ευρώπη. Η απόκλιση αυτή αποτυπώνει τόσο την υψηλή εξάρτηση της χώρας από το φυσικό αέριο όσο και τη δομή της αγοράς που επιτρέπει ταχεία ενσωμάτωση των διεθνών ανατιμήσεων.

Παράλληλα, το τελικό κόστος ηλεκτρικής ενέργειας διαμορφώνεται και από ρυθμιζόμενες χρεώσεις, φόρους και τέλη δικτύου. Αν και οι παράγοντες αυτοί επιβαρύνουν τους λογαριασμούς, δεν αποτελούν τον βασικό μοχλό των αυξήσεων, οι οποίες προέρχονται κυρίως από το ενεργειακό σκέλος.

Ευρωπαϊκές αγορές δύο ταχυτήτων

Τα στοιχεία του HEPI αναδεικνύουν σαφή διαφοροποίηση μεταξύ των ευρωπαϊκών αγορών, ανάλογα με τη σύνθεση του ενεργειακού τους μείγματος και το επίπεδο ρυθμιστικών παρεμβάσεων.

Σε χώρες με υψηλή εξάρτηση από το φυσικό αέριο, όπως η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ιρλανδία, οι αυξήσεις μεταφέρονται στη λιανική με μεγαλύτερη ένταση. Αντίθετα, αγορές με υψηλότερη διείσδυση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) και πιο ενεργές πολιτικές παρέμβασης εμφανίζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Μαδρίτης, όπου καταγράφηκε μείωση 14% στις τιμές ρεύματος. Η εξέλιξη αυτή αποδίδεται στη σημαντική συμμετοχή των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα, καθώς και σε στοχευμένες παρεμβάσεις στη φορολογία και στις ρυθμιζόμενες χρεώσεις, που λειτουργούν ως μηχανισμός απορρόφησης των διεθνών διακυμάνσεων.

Αντίστοιχα, στη Βόρεια Ευρώπη, όπου η αγορά χαρακτηρίζεται από χαμηλότερη μεταβλητότητα και διαφορετική δομή παραγωγής, καταγράφονται πιο ήπιες διακυμάνσεις και τάσεις αποκλιμάκωσης όταν μειώνεται το κόστος παραγωγής.

Το δομικό χαρακτηριστικό της ελληνικής αγοράς

Παρά την αυξανόμενη συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, το φυσικό αέριο εξακολουθεί να λειτουργεί ως καύσιμο οριακής τιμής στο ελληνικό σύστημα ηλεκτροπαραγωγής. Αυτό σημαίνει ότι καθορίζει την τελική τιμή στη χονδρική αγορά, ακόμη και σε περιόδους υψηλής παραγωγής από ΑΠΕ.

Η εξάρτηση αυτή ενισχύει τη μεταβλητότητα των τιμών και μεταφέρει άμεσα τις διεθνείς διακυμάνσεις στο εγχώριο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.

Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της Eurostat και του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας για την περίοδο 2024-2025, το φυσικό αέριο καλύπτει περίπου το 35%–40% της ηλεκτροπαραγωγής στην Ελλάδα, έναντι περίπου 20% στον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η διαφορά αυτή καθιστά την ελληνική αγορά περισσότερο εκτεθειμένη σε εξωγενείς παράγοντες, όπως οι διαταραχές στις ροές LNG, οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή και κρίσιμα σημεία διέλευσης όπως τα Στενά του Ορμούζ.