Μετά το «μπλόκο» του Ανώτατο Δικαστήριο των Ηνωμένων Πολιτειών στους εκτεταμένους δασμούς, ο Ντόναλντ Τραμπ ενεργοποιεί εναλλακτικά νομικά εργαλεία.
Ευρωαγορές: Ράλι μετά το «μπλόκο» στους δασμούς Τραμπ
Δικαστικό πλήγμα – αλλά όχι τέλος στην πολιτική των δασμών
Κάνοντας πράξη την προειδοποίησή του, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε διάταγμα για την επιβολή πρόσθετων δασμών 10% στις εισαγωγές από όλες τις χώρες, στον απόηχο της ετυμηγορίας του Ανώτατο Δικαστήριο των Ηνωμένων Πολιτειών, το οποίο έκρινε παράνομους πολλούς από τους προηγούμενους δασμούς που είχε επιβάλει σε εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ.
Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social, στις 01:40 (ώρα Ελλάδος), ο Τραμπ ανέφερε: «Υπέγραψα στο Οβάλ Γραφείο παγκόσμιο δασμό 10% για όλες τις χώρες, ο οποίος τίθεται σε ισχύ σχεδόν άμεσα».
Ο πρόεδρος επικαλέστηκε για πρώτη φορά το Άρθρο 122 του Εμπορικού Νόμου του 1974, διάταξη που επιτρέπει την επιβολή δασμών έως 15% για χρονικό διάστημα έως 150 ημερών, χωρίς προηγούμενη έγκριση του Κογκρέσου. Όπως δήλωσε, «δεν χρειάζεται να ρωτήσω το Κογκρέσο για τους δασμούς», εκτιμώντας ότι τα σχετικά έσοδα «θα αυξηθούν». Διευκρίνισε ότι οι νέοι δασμοί θα έχουν πεντάμηνη διάρκεια και θα προστεθούν στους ήδη ισχύοντες.
Ερωτηθείς εάν ενδέχεται να επιστραφούν ποσά που εισπράχθηκαν εντός του 2025 από δασμούς που κρίθηκαν παράνομοι, απάντησε ότι το ζήτημα παραμένει ασαφές, προβλέποντας πολυετείς δικαστικές εμπλοκές.
Νωρίτερα, ο Τραμπ άσκησε δημόσια κριτική σε μέλη του Ανώτατου Δικαστηρίου, κάνοντας λόγο για «αντιπατριωτική στάση» και υποστηρίζοντας ότι η απόφαση δεν εξυπηρετεί τα εθνικά συμφέροντα.
Σε θεσμικό επίπεδο, η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου συνιστά περιορισμό της εκτελεστικής εξουσίας ως προς το εύρος της μονομερούς επιβολής δασμών. Ωστόσο, δεν αναιρεί τη δυνατότητα αξιοποίησης εναλλακτικών νομικών βάσεων που προβλέπονται από την αμερικανική εμπορική νομοθεσία. Κατά συνέπεια, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι εάν θα συνεχιστεί η πολιτική επιβολής δασμών, αλλά υπό ποια νομική τεκμηρίωση και με ποιες επιπτώσεις στις διεθνείς εμπορικές σχέσεις.
Σχεδόν κανείς –ούτε καν οι νομικοί που προσέφυγαν κατά της κυβέρνησης– δεν αναμένει ότι η απόφαση του Ανώτατο Δικαστήριο των Ηνωμένων Πολιτειών θα σημάνει το τέλος της δασμολογικής πολιτικής του Ντόναλντ Τραμπ. Οι δασμοί αποτελούν κεντρικό πυλώνα της οικονομικής και εμπορικής του στρατηγικής και, όπως όλα δείχνουν, η μορφή τους μπορεί να αλλάξει – όχι όμως και η ουσία τους.
Ο ίδιος ο Τραμπ νωρίτερα είχε προανήγγειλε ότι θα υπογράψει εκτελεστικό διάταγμα για επιβολή «παγκόσμιων» δασμών 10% για πέντε μήνες, επικαλούμενος το Άρθρο 122 του Εμπορικού Νόμου του 1974. Παράλληλα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων ερευνών και πρόσθετων μέτρων, δηλώνοντας ότι «δεν χρειάζεται να ρωτήσει το Κογκρέσο για τους δασμούς».
Οι «παγκόσμιοι δασμοί» του 10%, πρόσθεσε, θα ισχύσουν για πέντε μήνες και θα προστεθούν στους ήδη υπάρχοντες.
Η απόφαση 6–3 και οι εσωτερικές ισορροπίες
Το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάνθηκε με ψήφους 6 έναντι 3 ότι ο πρόεδρος δεν διαθέτει απεριόριστη εξουσία να επιβάλλει μονομερώς εκτεταμένους δασμούς βάσει του νόμου περί έκτακτων οικονομικών εξουσιών (IEEPA) του 1977.
Με την πλειοψηφία συντάχθηκαν ο πρόεδρος του Δικαστηρίου Τζον Ρόμπερτς, καθώς και οι δικαστές Νιλ Γκόρσατς, Έιμι Κόνεϊ Μπάρετ, Σόνια Σοτομαγιόρ, Έλενα Κάγκαν και Κετάντζι Μπράουν Τζάκσον. Μειοψήφησαν οι Μπρετ Κάβανο, Κλάρενς Τόμας και Σάμιουελ Αλίτο.
Η απόφαση δεν ξεκαθαρίζει τι θα συμβεί με τα έσοδα που έχουν ήδη εισπραχθεί από τους δασμούς, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο πολυετών δικαστικών διαμαχών.
Τα νομικά «όπλα» που εξέταζε ο Τραμπ
Άρθρο 122 – Εμπορικός Νόμος 1974
Επιτρέπει την επιβολή δασμών έως 15% για διάστημα έως 150 ημερών, σε περιπτώσεις «μεγάλων και σοβαρών ελλειμμάτων» στο ισοζύγιο πληρωμών των ΗΠΑ. Πρόκειται για το εργαλείο που ήδη επικαλέστηκε για το προσωρινό 10%.
Άρθρο 232 – Νόμος περί Επέκτασης Εμπορίου 1962
Δίνει τη δυνατότητα επιβολής δασμών για λόγους εθνικής ασφάλειας. Απαιτεί προηγούμενη έρευνα του Υπουργείου Εμπορίου και στοχεύει σε συγκεκριμένους τομείς (π.χ. χάλυβας, αλουμίνιο).
Άρθρο 301 – Εμπορικός Νόμος 1974
Επιτρέπει στον Εμπορικό Εκπρόσωπο των ΗΠΑ να διερευνά αθέμιτες εμπορικές πρακτικές άλλων χωρών που «επιβαρύνουν» τις αμερικανικές επιχειρήσεις.
Άρθρο 338 – Νόμος περί Δασμών 1930
Θεωρητικά επιτρέπει δασμούς έως 50% σε χώρες που εφαρμόζουν διακριτικές πρακτικές εις βάρος των ΗΠΑ. Δεν έχει εφαρμοστεί ποτέ και θα μπορούσε να προκαλέσει σύγκρουση με τον Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου και αντίποινα από εμπορικούς εταίρους.
Σφοδρή επίθεση στο Δικαστήριο
Ο Τραμπ εξαπέλυσε σκληρή κριτική κατά του Ανώτατου Δικαστηρίου, μιλώντας για «αντιπατριωτική στάση» και αφήνοντας αιχμές περί επιρροής από «ξένα συμφέροντα». Η ρητορική αυτή εντάσσεται στη στρατηγική πολιτικής πόλωσης που συχνά ακολουθεί όταν αντιμετωπίζει θεσμικά εμπόδια.
Τι σημαίνει για την παγκόσμια οικονομία
Η ουσία της απόφασης δεν αλλάζει τον βασικό προσανατολισμό της αμερικανικής εμπορικής πολιτικής. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι οι μεγάλοι εμπορικοί εταίροι θα δουν μικρή ουσιαστική διαφοροποίηση, πέρα από τη νομική βάση και τη μορφή των μέτρων.
Ωστόσο, η αβεβαιότητα γύρω από τη νομιμότητα των δασμών, οι πιθανές προσφυγές και ο κίνδυνος εμπορικών αντιποίνων δημιουργούν κλίμα αστάθειας στις αγορές και στις διεθνείς εμπορικές σχέσεις.
Μ.Η.Τ. 242183