Ανοικτά τα σύνορα της Σένγκεν στη Σερβία: Η ΕΕ ανοίγει πολιτικό διάλογο με υπουργούς έξι χωρών των Δυτικών Βαλκανίων

Μετά από πέντε ημέρες κινητοποιήσεων που προκάλεσαν αναταράξεις στις διεθνείς οδικές μεταφορές, οι επαγγελματίες οδηγοί φορτηγών από τη Σερβία έβαλαν τέλος στους αποκλεισμούς των τερματικών σταθμών εμπορευμάτων στις συνοριακές διαβάσεις με χώρες της ζώνης Σένγκεν. Οι αποκλεισμοί τερματίστηκαν στις 4 το απόγευμα, σε μια κίνηση που σηματοδοτεί προσωρινή εκτόνωση ενός ζητήματος που αφορά άμεσα τη λειτουργία των εμπορευματικών ροών στην Ευρώπη, αλλά και τη σχέση της ΕΕ με τα Δυτικά Βαλκάνια.

Η εξέλιξη στη Σερβία έρχεται μετά την αντίστοιχη απόφαση μεταφορέων από το Μαυροβούνιο και τη Βόρεια Μακεδονία, οι οποίοι είχαν αποσύρει τις κινητοποιήσεις τους ήδη από την προηγούμενη ημέρα. Στο ίδιο μοτίβο αναμένεται να κινηθούν και οι οδηγοί φορτηγών από τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, με την απόφασή τους να εκκρεμεί.

Το μήνυμα των μεταφορέων: «Η Κομισιόν αναγνώρισε ειδική κατηγορία εργαζομένων»

Οι Σέρβοι μεταφορείς, στην ανακοίνωση με την οποία γνωστοποίησαν τη λήξη των κινητοποιήσεων, υποστήριξαν πως το αποφασιστικό στοιχείο ήταν η τοποθέτηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Όπως ανέφεραν, η Κομισιόν αναγνώρισε για πρώτη φορά ότι οι επαγγελματίες οδηγοί αποτελούν ειδική κατηγορία εργαζομένων, για τους οποίους απαιτείται μεγαλύτερη δυνατότητα παραμονής από τις 90 ημέρες που προβλέπονται σήμερα για την είσοδο και παραμονή στη ζώνη Σένγκεν.

Πρόκειται για έναν πυρήνα διαμάχης με έντονη οικονομική διάσταση. Οι μεταφορές δεν είναι απλώς ένας κλάδος υπηρεσιών, αλλά η ραχοκοκαλιά του διασυνοριακού εμπορίου. Και το όριο των 90 ημερών μετατράπηκε, σύμφωνα με τους οδηγούς, από τυπικό κανονιστικό πλαίσιο σε πρακτικό εμπόδιο για την εκτέλεση δρομολογίων και για την επαγγελματική τους επιβίωση.

Η αφορμή: Ψηφιακό σύστημα ελέγχου και αυστηρότερη καταγραφή εισόδου-εξόδου

Στις 30 Ιανουαρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι εργάζεται για την επίλυση των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι οδηγοί φορτηγών από τα Δυτικά Βαλκάνια, μετά την εισαγωγή ψηφιακού συστήματος ελέγχου των συνόρων. Η αλλαγή στον τρόπο καταγραφής θεωρείται από τους οδηγούς ότι οδήγησε σε αυστηρότερη ερμηνεία του κανόνα της παραμονής εντός Σένγκεν, με αποτέλεσμα να «κόβεται» ο χρόνος που μπορούν να περάσουν σε κράτη-μέλη της ΕΕ κατά την εκτέλεση των διεθνών μεταφορών.

Η πρακτική συνέπεια, σύμφωνα με όσα υποστηρίζουν, είναι ότι πλέον ο διαθέσιμος χρόνος δεν επαρκεί για το σύνολο των επαγγελματικών τους υποχρεώσεων, ειδικά όταν υπάρχουν καθυστερήσεις στα σύνορα, ώρες αναμονής σε logistics hubs και περιορισμοί ανάπαυσης που προβλέπονται από τους ευρωπαϊκούς κανόνες οδικής ασφάλειας.

Από τις 90 ημέρες στους 4 μήνες: Τι ζητούν οι οδηγοί φορτηγών

Το βασικό αίτημα των κινητοποιήσεων είναι ξεκάθαρο. Οι επαγγελματίες οδηγοί ζητούν η επιτρεπόμενη παραμονή να αυξηθεί από τις τρεις μήνες που ισχύουν σήμερα σε τέσσερις μήνες εντός περιόδου έξι μηνών. Με άλλα λόγια, επιδιώκουν ένα πιο λειτουργικό πλαίσιο για έναν κλάδο όπου η εργασία είναι από τη φύση της διασυνοριακή, με συνεχείς εισόδους και εξόδους από τη ζώνη Σένγκεν.

Το αίτημα αυτό αποκτά ιδιαίτερο πολιτικό βάρος, καθώς εγείρει ζητήματα ισότιμης μεταχείρισης εργαζομένων από υποψήφιες ή γειτονικές χώρες της ΕΕ, αλλά και ζητήματα ανταγωνισμού στην ευρωπαϊκή αγορά μεταφορών.

Συναντήσεις και πολιτική διαπραγμάτευση: Η ΕΕ καλεί υπουργούς από έξι χώρες

Το «ξεμπλοκάρισμα» των συνόρων δεν σημαίνει ότι το θέμα έκλεισε. Αντίθετα, όλα δείχνουν ότι η πραγματική συζήτηση μεταφέρεται πλέον στο πολιτικό πεδίο. Εκπρόσωποι της ΕΕ και πρέσβεις από έξι χώρες της περιοχής πραγματοποίησαν συνάντηση πριν από δύο ημέρες, όπου εξετάστηκαν τα προβλήματα και οι συνέπειες για τις διεθνείς μεταφορές.

Νέα συνάντηση σε πολιτικό επίπεδο έχει προγραμματιστεί για την επόμενη εβδομάδα. Σύμφωνα με όσα δήλωσε εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Μάρκους Λάμερ, έχουν προσκληθεί οι αρμόδιοι υπουργοί από τη Σερβία, τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, τη Βόρεια Μακεδονία, την Αλβανία, το Μαυροβούνιο και το Κόσοβο.

Η συμμετοχή υπουργών αναβαθμίζει αυτομάτως το ζήτημα. Δεν πρόκειται πια για κλαδική διεκδίκηση, αλλά για υπόθεση που αγγίζει τις εμπορικές ροές, τη λειτουργία της Σένγκεν και –σε δεύτερο επίπεδο– την ίδια τη στρατηγική της ΕΕ απέναντι στα Δυτικά Βαλκάνια.

Οι επιπτώσεις στην αγορά: Καθυστερήσεις, κόστος και αβεβαιότητα στις αλυσίδες εφοδιασμού

Ο αποκλεισμός των συνοριακών διελεύσεων ξεκίνησε στις 26 Ιανουαρίου και προκάλεσε προβλήματα σε μία περίοδο όπου οι διεθνείς μεταφορές λειτουργούν ήδη υπό πίεση, λόγω κόστους καυσίμων, ελλείψεων προσωπικού και αυξημένης ζήτησης σε ορισμένα εμπορεύματα.

Οι παρεμβάσεις στα σύνορα έχουν σχεδόν πάντα άμεσο οικονομικό αποτύπωμα. Καθυστερήσεις μεταφράζονται σε πρόσθετο κόστος, αλλαγές δρομολογίων, απώλειες χρόνου, επιβάρυνση για μεταφορικές εταιρείες αλλά και για τελικούς πελάτες. Και όταν τέτοιες κινητοποιήσεις εμφανίζονται στην «πύλη» της Σένγκεν, το κόστος μπορεί να πολλαπλασιαστεί, καθώς επηρεάζονται πολλαπλά κράτη-μέλη ταυτόχρονα.

Η επόμενη μέρα: Λύση ή προσωρινή ανακωχή;

Η λήξη των αποκλεισμών από τους Σέρβους οδηγούς φορτηγών δείχνει ότι υπάρχει περιθώριο συνεννόησης, όμως το βασικό αίτημα παραμένει ανοιχτό. Το αν η Κομισιόν θα προχωρήσει σε ουσιαστική ρύθμιση που θα διευκολύνει τους οδηγούς από τα Δυτικά Βαλκάνια ή αν θα υπάρξει απλώς μια περιορισμένη «τεχνική διευθέτηση», θα φανεί στις επόμενες εβδομάδες.

Σε κάθε περίπτωση, το επεισόδιο ανέδειξε ότι η ψηφιοποίηση των συνόρων και η αυστηρότερη εφαρμογή κανόνων μπορεί να δημιουργήσει νέες εστίες έντασης, ειδικά όταν αφορούν εργαζομένους που κινούνται καθημερινά ανάμεσα σε δύο κόσμους: την ευρωπαϊκή αγορά και τη βαλκανική πραγματικότητα.