Νέα εποχή στην κατάρτιση: Οι Ακαδημίες που φέρνουν τις σπουδές πιο κοντά στην αγορά εργασίας – Πρακτική με μισθό και ρήτρα πρόσληψης

Με την ψήφιση από την Ολομέλεια της Βουλής του νομοσχεδίου για τη σύσταση των Ακαδημιών Επαγγελματικής Κατάρτισης, η κυβέρνηση επιχειρεί να θεσμοθετήσει την επαγγελματική εκπαίδευση ως ισότιμη επιλογή έναντι των πανεπιστημίων. Η υπουργός Παιδείας, Σοφία Ζαχαράκη, επισήμανε ότι πρόκειται για ένα κρίσιμο βήμα, όχι απλώς νομοθετική πρωτοβουλία, αλλά θεσμική ανασυγκρότηση του Εθνικού Συστήματος ΕΕΚ (Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης).

Ο πυρήνας της μεταρρύθμισης στηρίζεται στη στενή σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα: οι επιχειρήσεις θα συνεισφέρουν σε τεχνογνωσία, εγκαταστάσεις, εξοπλισμό και θέσεις πρακτικής άσκησης ή μαθητείας. Η φοίτηση συνοδεύεται από υποχρεωτική πρακτική άσκηση ή μαθητεία με αμοιβή και ασφάλιση, ενώ οι επιχειρήσεις δεσμεύονται να προσλαμβάνουν τουλάχιστον 40% των αποφοίτων.

Τα προγράμματα κατάρτισης καταρτίζονται από πιστοποιημένους εκπαιδευτές του Μητρώου Εκπαιδευτών Επαγγελματικής Κατάρτισης (ΣΑΕΚ), και οι απόφοιτοι θα αποκτούν δίπλωμα επαγγελματικής ειδικότητας μετά από εξετάσεις πιστοποίησης, με δυνατότητα συνέχισης σπουδών σε συγγενή τμήματα ΑΕΙ.

Διοικητικά, κάθε Ακαδημία εποπτεύεται από πενταμελή διοικούσα επιτροπή με πλειοψηφία του Δημοσίου, εξασφαλίζοντας ότι η στρατηγική και οι αποφάσεις θα παραμείνουν σε δημόσιο έλεγχο. Η συγκρότηση δεν γίνεται ως παράλληλος μηχανισμός. Η φιλοσοφία είναι η ενίσχυση του δημόσιου συστήματος και η συστημική αναβάθμιση των ΣΑΕΚ.

Χρονοδιάγραμμα λειτουργίας

Όσον αφορά το χρονοδιάγραμμα, η κυβέρνηση στοχεύει στην έναρξη λειτουργίας της πρώτης Ακαδημίας τον Φεβρουάριο, με δεσμεύσεις ότι τουλάχιστον 40% των αποφοίτων θα απορροφώνται στην αγορά εργασίας. Η πρακτική άσκηση ή μαθητεία θα είναι αμειβόμενη και πλήρως ασφαλισμένη μέσω ΕΦΚΑ, ενώ οι επιχειρήσεις που συμμετέχουν υποχρεούνται να στηρίξουν την κατάρτιση με υποδομές, εξοπλισμό και θέσεις εργασίας, δεν πρόκειται για φθηνό εργατικό δυναμικό, τόνισε η υπουργός.

Έμφαση δόθηκε και στην αποκέντρωση στις περιφέρειες: Οι Ακαδημίες σχεδιάζονται ως θεματικοί κόμβοι γνώσης στις τοπικές αλυσίδες αξίας. Η ιδέα είναι να μην μεταφέρονται οι νέοι στις πόλεις, αλλά να μεταφέρονται ευκαιρίες στην περιοχή τους, ώστε οι αποφοίτοι να εργάζονται με αξιοπρέπεια στον τόπο τους.

Σημειώνεται ότι ο νόμος αυτός εντάσσεται στο ευρύτερο θεσμικό πλαίσιο του νόμου 5082/2024, με τον οποίο μετονομάζονται τα ΙΕΚ σε ΣΑΕΚ και ιδρύονται Κέντρα Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης (ΚΕΕΚ) ως δομές εντός του νέου Εθνικού Συστήματος ΕΕΚ.

Ωστόσο, η πορεία του μέτρου δεν είναι ανέφελη. Ένα ισχυρό αντίβαρο στην υλοποίηση της μεταρρύθμισης είναι η δυστοκία που παρατηρήθηκε στην εφαρμογή των πολύ-διαφημιζόμενων πολυδύναμων campus ΕΕΚ, καθώς δύο χρόνια μετά την ψήφιση του σχετικού σχεδίου δεν έχει ιδρυθεί ούτε ένα campus, γεγονός που έχει προκαλέσει αντιδράσεις και ερωτήματα για τη συνέπεια της πολιτικής βούλησης.

Επίσης, η συνεχιζόμενη επαγγελματική κατάρτιση παραμένει στάσιμη για δεκαετίες, σύμφωνα με εκτιμήσεις ότι χρόνια μετά δεν έχει διαμορφωθεί ενιαία στρατηγική και λειτουργικό σύστημα, μια πρόκληση που το νέο νομοσχέδιο πρέπει να υπερβεί.

Σημειώνεται ότι ο νόμος 5082/2024 αποτελεί επέκταση του νόμου 4763/2020 για το Εθνικό Σύστημα Επαγγελματικής Εκπαίδευσης, Κατάρτισης και Διά Βίου Μάθησης, ενσωματώνοντας ευρωπαϊκές κατευθύνσεις (όπως την Οδηγία 2018/958) και επιδιώκοντας να διασυνδέσει τη μαθητεία με την αγορά εργασίας.

Τι κινδύνους και τι ελπίδες φέρνει η νέα αρχιτεκτονική

Η «μάχη» της εφαρμογής του νομοσχεδίου θα δοθεί στα πεδία της ποιότητας, της συνέπειας και της συνέπραξης κράτους-αγοράς. Η ρήτρα απορρόφησης των αποφοίτων, αν τηρηθεί, μπορεί να μειώσει το χάσμα μεταξύ εκπαίδευσης και απασχόλησης· αν παραβιαστεί, θα οδηγήσει σε απογοήτευση.

Η πρόκληση του αφοπλισμού της «εξ αποστάσεως» όποιας μορφής εκπαίδευσης, της πιστοποίησης δεξιοτήτων και της σύνδεσης με τις τοπικές ανάγκες της παραγωγής καθιστά το εγχείρημα σύνθετο, όχι τετριμμένο. Χωρίς συνεχή αξιολόγηση, ανατροφοδότηση και ψηφιακή υποστήριξη, μια θεωρητική νομοθεσία απειλεί να μείνει στο χαρτί.

Παρά τις αβεβαιότητες, η ευκαιρία είναι τεράστια. Αν οι Ακαδημίες καταφέρουν να λειτουργήσουν εντός του χρονοδιαγράμματος, να παράξουν αποφοίτους με ζήτηση στην αγορά και να γίνουν μέρος της παραγωγικής αλυσίδας σε κάθε περιφέρεια, τότε η Ελλάδα θα έχει κάνει ένα σημαντικό βήμα προς ένα πιο ισορροπημένο και βιώσιμο σύστημα σπουδών και απασχόλησης.