Μετά την επίθεση του Ισραήλ και στη συνέχεια των ΗΠΑ στο Ιράν στις αρχές του μήνα, πολλοί αναλυτές έσπευσαν να επισημάνουν πως οι δύο σύμμαχοι φαίνεται να μην έχουν διδαχθεί τίποτα από τον πόλεμο στο Ιράκ. Όμως αυτές οι αναλύσεις παραβλέπουν ένα κρίσιμο στοιχείο: ότι ο πόλεμος του 2003 στο Ιράκ δεν είχε ποτέ στόχο ούτε τον τερματισμό της διάδοσης όπλων μαζικής καταστροφής ούτε την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας.
Το πραγματικό ζητούμενο τότε –όπως και τώρα– ήταν η εξουδετέρωση κάθε περιφερειακής δύναμης που θα μπορούσε να αμφισβητήσει το ισραηλινό σχέδιο στην Παλαιστίνη και να σταθεί εμπόδιο στην αμερικανική κυριαρχία στη Μέση Ανατολή. Το Ιράκ του Σαντάμ και το Ιράν του Χαμενεΐ, για διαφορετικούς λόγους το καθένα, αποτέλεσαν τέτοιους παράγοντες.
ΗΠΑ – Ιράν: Οι σχέσεις τους από την αλλαγή καθεστώτος του 1953 έως τις επιθέσεις Τραμπ
Οι ισχυρισμοί περί όπλων μαζικής καταστροφής στο Ιράκ αποδείχθηκαν αβάσιμοι. Σήμερα, για το Ιράν, ακόμα και οι ίδιες οι ΗΠΑ παραδέχονται πως δεν υπάρχουν ενδείξεις ύπαρξης πυρηνικού προγράμματος. Όπως δήλωσε η διευθύντρια των Υπηρεσιών Πληροφοριών των ΗΠΑ, Τούλσι Γκάμπαρντ, κατά την παρουσίαση της ετήσιας έκθεσης στις 25 Μαρτίου 2025:
«Η κοινότητα πληροφοριών των ΗΠΑ εξακολουθεί να εκτιμά ότι το Ιράν δεν κατασκευάζει πυρηνικά όπλα και ότι ο ανώτατος ηγέτης Χαμενεΐ δεν έχει εγκρίνει κάποιο σχετικό πρόγραμμα από το 2003».
Είναι λοιπόν σαφές ότι ο στόχος δεν είναι το πυρηνικό οπλοστάσιο, αλλά η γεωπολιτική ισχύς του Ιράν. Η ρητορική περί «ελευθερίας» και «δημοκρατίας» επιστρατεύεται για άλλη μία φορά, όπως και το 2003, για να ντύσει έναν πόλεμο αλλαγής καθεστώτος.
Οι δηλώσεις των Νετανιάχου, Ισραέλ Κατζ, Λίντσεϊ Γκράχαμ, Τεντ Κρουζ και του ίδιου του Ντόναλντ Τραμπ, που ζήτησαν ανοιχτά την ανατροπή της ιρανικής κυβέρνησης, δεν αφήνουν περιθώρια παρερμηνειών. Η υποτιθέμενη μέριμνα για την ελευθερία του ιρανικού λαού είναι προσχηματική. Ένα πραγματικά ελεύθερο και δημοκρατικό Ιράν δεν θα δεχόταν ποτέ το αποικιοκρατικό σχέδιο στην Παλαιστίνη ούτε την αμερικανοϊσραηλινή κυριαρχία στην περιοχή, όπως αναφέρουν Ιρανοί αντικαθεστωτικοί .
Γι’ αυτό και, για πολλούς στη Δύση, η επιστροφή της μοναρχίας των Παχλεβί φαντάζει ως «λύση». Μια μοναρχία-μαριονέτα, ακριβώς όπως πριν την επανάσταση του 1979, όταν η CIA και η ΜΙ6 είχαν ανατρέψει τον δημοκρατικά εκλεγμένο Μοσαντέκ για να εγκαθιδρύσουν έναν πιστό Σάχη.
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν φαίνεται να έχουν εγκαταλείψει τη στρατηγική της αποσταθεροποίησης. Από τη δεκαετία του 1990, στόχος είναι η εξασθένιση κάθε ανεξάρτητου πόλου ισχύος στη Μέση Ανατολή. Το αμερικανικό νεοσυντηρητικό σχέδιο «Clean Break» του 1996, που συντάχθηκε από τον Ρίτσαρντ Περλ και άλλους, περιγράφει τη Μέση Ανατολή ως έναν χώρο όπου η επιβολή επιτυγχάνεται μέσα από χάος, πολέμους και κατακερματισμό.
Ωστόσο, η στρατηγική αυτή δεν είναι χωρίς κόστος. Η κατάρρευση του Ιράκ οδήγησε στην άνοδο τρομοκρατικών ομάδων και ενίσχυσε, ειρωνικά, την περιφερειακή θέση του Ιράν. Ένα κατακερματισμένο Ιράν ενδέχεται να οδηγήσει σε ανάλογες καταστάσεις: διάχυση του πολέμου, ενίσχυση μη κρατικών ένοπλων φορέων, αστάθεια που θα αγγίξει ολόκληρη την περιοχή.
Oι ΗΠΑ απέδειξαν τον καθοριστικό τους ρόλο και η «Η Ευρώπη θα πληρώσει τεράστιο τίμημα (5%)» για το ΝΑΤΟ, όπως γράφει ο Μαρκ Ρούτε, στον Τραμπ. Η ειρωνεία είναι ότι, μακροπρόθεσμα, ούτε τα συμφέροντα των ΗΠΑ εξυπηρετούνται. Πολλοί στην κυβέρνηση Τραμπ επιθυμούν περιορισμό της αμερικανικής εμπλοκής στον κόσμο, ή τουλάχιστον μετατόπισή της προς τον Ειρηνικό. Η διαρκής αποσταθεροποίηση απειλεί την ενεργειακή ασφάλεια και θέτει εμπόδια στις φιλοδοξίες τους για ανάσχεση της Κίνας.
Αντίθετα, μπορεί να ωθήσει περισσότερες χώρες στο κυνήγι των πυρηνικών, αναζητώντας αποτρεπτική ισχύ.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, εν μέσω μιας νέας γεωπολιτικής κρίσης, εμφανίστηκαν ξανά πρόθυμες να ακολουθήσουν, παρότι είναι οι ίδιες που θα πληρώσουν βαρύ οικονομικό τίμημα και ένα νέο κύμα μετανάστευσης από την κλιμάκωση της σύγκρουσης.
Αν υπάρχει κάτι που θα μπορούσε να σταματήσει την αιματοχυσία και τη βύθιση της Μέσης Ανατολής στο χάος, είναι η παγκόσμια πίεση για αποκλιμάκωση και ειρήνη. Η ανοχή στην επιθετικότητα –με τη μορφή «συμμαχικής κατανόησης»– απλώς ανακυκλώνει τη βία και την ανασφάλεια.
Η ιστορία του Ιράκ το απέδειξε. Το Ιράν κινδυνεύει να το επιβεβαιώσει – με ακόμα βαρύτερο τίμημα.
Μ.Η.Τ. 242183