Οι κίνδυνοι από δασμούς, γεωπολιτικές εντάσεις και τεχνητή νοημοσύνη
Παρά την ανθεκτικότητα που επέδειξε το 2025, η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται στο 2026 αντιμέτωπη με πέντε κρίσιμες προκλήσεις. Οι εμπορικές εντάσεις, οι δασμοί και η ραγδαία εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης διαμορφώνουν ένα περιβάλλον αυξημένων κινδύνων και αβεβαιότητας.
Το 2025 εξελίχθηκε σε μια χρονιά γεμάτη αναταράξεις για την παγκόσμια οικονομία. Ωστόσο, παρά τις ισχυρές πιέσεις που δέχθηκε, αποδείχθηκε τελικά πιο ανθεκτική απ’ ό,τι είχε αρχικά εκτιμηθεί. Οι δυσκολίες προήλθαν από ένα ευρύ φάσμα παραγόντων, που εκτεινόταν από τον εμπορικό πόλεμο του Ντόναλντ Τραμπ έως τις γεωπολιτικές εντάσεις και τις συνεχιζόμενες συγκρούσεις στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή.
Με την είσοδο στο 2026, οι προσδοκίες εστιάζουν στο γεγονός ότι το πιο οξύ στάδιο του πρόσφατου πληθωριστικού σοκ έχει παρέλθει, καθώς οι ισχυρότερες κεντρικές τράπεζες ξεκινούν ή συνεχίζουν μειώσεις επιτοκίων. Ωστόσο, η εποχή των εξαιρετικά χαμηλών επιτοκίων της προ πανδημίας περιόδου ανήκει οριστικά στο παρελθόν. Η παγκόσμια ανάπτυξη επιβραδύνεται και οι οικονομικές συνθήκες παραμένουν εύθραυστες.
Ακολουθούν οι πέντε βασικοί άξονες που θα διαμορφώσουν τις προοπτικές της παγκόσμιας οικονομίας το 2026.
1. Τεχνητή νοημοσύνη: Μοχλός ανάπτυξης ή νέα πηγή κινδύνου;
Ύστερα από χρόνια υψηλών προσδοκιών, η τεχνητή νοημοσύνη (AI) αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο της παγκόσμιας οικονομικής συζήτησης το 2026. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν οι τεράστιες επενδύσεις σε data centers, ψηφιακές υποδομές και αυτοματισμούς μπορούν να οδηγήσουν σε ουσιαστική αύξηση της παραγωγικότητας ή αν ο ενθουσιασμός θα υποχωρήσει, τροφοδοτώντας φόβους για μια χρηματιστηριακή φούσκα, κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, λόγω υπερβολικών αποτιμήσεων των εταιρειών AI.
Έρευνα της Deutsche Bank σε θεσμικούς επενδυτές δείχνει ότι το ενδεχόμενο έκρηξης μιας τεχνολογικής φούσκας αποτελεί τον μεγαλύτερο κίνδυνο για το 2026, με το 57% των ερωτηθέντων να το κατατάσσει στις τρεις σημαντικότερες απειλές για την παγκόσμια οικονομία.
Όπως επισημαίνει ο Jim Reid, επικεφαλής μακροοικονομικής ανάλυσης της τράπεζας, «σπάνια έχουμε δει έναν μεμονωμένο κίνδυνο να ξεχωρίζει τόσο καθαρά έναντι όλων των άλλων στην είσοδο ενός νέου έτους».
Παρά το ενδεχόμενο θετικό αποτύπωμα της AI, το παγκόσμιο ΑΕΠ αναμένεται να επιβραδυνθεί το 2026, κυρίως λόγω των επιπτώσεων των δασμών Τραμπ στο διεθνές εμπόριο. Η κατανάλωση παραμένει υπό πίεση, έπειτα από χρόνια υψηλού πληθωρισμού και αυξημένου κόστους δανεισμού.
Η Κίνα εκτιμάται ότι θα κινηθεί σε χαμηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης, καθώς το Πεκίνο δυσκολεύεται να τονώσει τη δραστηριότητα, ενώ οι ΗΠΑ αναμένεται να ηγηθούν της ανάπτυξης μεταξύ των χωρών της G7, ακολουθούμενες από τον Καναδά και τη Βρετανία.
2. Υποχώρηση του πληθωρισμού, αλλά οι κίνδυνοι παραμένουν
Τα νοικοκυριά έχουν υποστεί σημαντικές πιέσεις στο κόστος ζωής, με τον πληθωρισμό να παραμένει επίμονα υψηλός τα προηγούμενα χρόνια. Για το 2026, οι οικονομολόγοι αναμένουν ουσιαστική επιβράδυνση της ανόδου των τιμών, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε σταδιακή ομαλοποίηση του πληθωρισμού στις ανεπτυγμένες οικονομίες.
Η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να επιτρέψει στις κεντρικές τράπεζες να ολοκληρώσουν τον κύκλο μειώσεων επιτοκίων, αίροντας έναν βασικό περιορισμό για την οικονομική δραστηριότητα.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η θητεία του προέδρου της Federal Reserve, Τζερόμ Πάουελ, λήγει τον Μάιο, με τις αγορές να παρακολουθούν στενά εάν ο διάδοχός του θα προχωρήσει σε βαθύτερες μειώσεις επιτοκίων υπό πολιτικές πιέσεις από τον Ντόναλντ Τραμπ. Οι φόβοι για πολιτικές παρεμβάσεις αναμένεται να επηρεάσουν τις χρηματοπιστωτικές αγορές.
Η Βρετανία κινδυνεύει να ξεχωρίσει αρνητικά, καθώς το ΔΝΤ έχει προβλέψει ότι θα εμφανίσει τον υψηλότερο πληθωρισμό στη G7, αν και οι εκτιμήσεις αυτές προηγήθηκαν του τελευταίου προϋπολογισμού. Στην Ευρωζώνη, ο πληθωρισμός κινείται ήδη κοντά στον στόχο του 2%, περιορίζοντας τα περιθώρια περαιτέρω παρεμβάσεων από την ΕΚΤ.
Παρά τη βελτίωση, οι οικονομολόγοι παραμένουν επιφυλακτικοί για τον κίνδυνο νέων πληθωριστικών σοκ, τα οποία θα μπορούσαν να περιορίσουν τη δυνατότητα περαιτέρω χαλάρωσης της νομισματικής πολιτικής.
3. Εμπόριο: Αυξημένη αβεβαιότητα και γεωπολιτικοί κίνδυνοι
Μετά το αρχικό σοκ από τις ανακοινώσεις του Ντόναλντ Τραμπ για την επιβολή δασμών, οι εμπορικές εντάσεις έχουν υποχωρήσει. Ωστόσο, τα αμερικανικά δασμολογικά επίπεδα παραμένουν σημαντικά υψηλότερα σε σχέση με το παρελθόν και η αβεβαιότητα γύρω από την εμπορική πολιτική εξακολουθεί να είναι έντονη.
Οι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι οι γεωπολιτικές εντάσεις θα οδηγήσουν σε περαιτέρω κατακερματισμό του παγκόσμιου εμπορίου, ωθώντας τις επιχειρήσεις να επιταχύνουν τη διαφοροποίηση των αλυσίδων εφοδιασμού και τις στρατηγικές near-shoring.
Σε βάθος χρόνου, οι δασμοί αναμένεται να μειώσουν τους όγκους του διεθνούς εμπορίου, να αυξήσουν το κόστος των εφοδιαστικών αλυσίδων και να επιβαρύνουν τη συνολική παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη.
4. Δημοσιονομικές πιέσεις και οι «bond vigilantes»
Το 2025, πολλές ανεπτυγμένες οικονομίες βρέθηκαν αντιμέτωπες με αυξημένο κόστος δανεισμού, ιδίως χώρες με υψηλό δημόσιο χρέος και περιορισμένες αναπτυξιακές προοπτικές.
Οι λεγόμενοι «bond vigilantes» εστίασαν κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Βρετανία και τη Γαλλία, με τις αγορές να αντιδρούν έντονα στις δημοσιονομικές εξελίξεις και στα πολιτικά αδιέξοδα.
Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι οι δημοσιονομικές ευπάθειες θα παραμείνουν και το 2026, καθώς οι κυβερνήσεις καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στη στήριξη της ανάπτυξης και στην ανάγκη για αυξημένες αμυντικές δαπάνες.
5. Ανεργία και πιέσεις στην αγορά εργασίας
Σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας, η ζήτηση για προσλήψεις υποχώρησε το 2025, με τα ποσοστά ανεργίας στις ΗΠΑ και τη Βρετανία να καταγράφουν άνοδο. Οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι η περαιτέρω αύξηση της ανεργίας αποτελεί έναν από τους βασικούς κινδύνους για το 2026.
Οι φορολογικές πολιτικές, η επιχειρηματική αβεβαιότητα και η σταδιακή υιοθέτηση της τεχνητής νοημοσύνης αναμένεται να επηρεάσουν την απασχόληση. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις μαζικών απωλειών θέσεων εργασίας λόγω AI, ωστόσο οι επενδύσεις επιταχύνονται, ενώ η ανεργία των νέων –ιδίως στη Βρετανία– προκαλεί αυξανόμενη πολιτική ανησυχία.
Στη Βρετανία, το ποσοστό ανεργίας έχει ανέλθει στο 5,1%, στο υψηλότερο επίπεδο σχεδόν δεκαετίας εκτός πανδημίας, ενώ στις ΗΠΑ αγγίζει το 4,6%, υψηλό τετραετίας.
Παρά τις πιέσεις στην αγορά εργασίας, οι μισθοί εκτιμάται ότι θα παραμείνουν σχετικά ανθεκτικοί, στηρίζοντας τα νοικοκυριά, αλλά ταυτόχρονα εντείνοντας τους προβληματισμούς των κεντρικών τραπεζών για ενδεχόμενους νέους πληθωριστικούς κινδύνους.
Μ.Η.Τ. 242183