Ηλεκτρική διασύνδεση νησιών: Γιατί μένουν στο σκοτάδι της ενεργειακής μετάβασης – Η μεγάλη καθυστέρηση και οι χαμένοι της ενεργειακής σκακιέρας

Η ηλεκτρική διασύνδεση των νησιών με το ηπειρωτικό σύστημα παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα στοιχήματα της ελληνικής ενεργειακής στρατηγικής. Ωστόσο, το χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης πολλών κρίσιμων έργων μετατίθεται, με αποτέλεσμα τα μη διασυνδεδεμένα νησιά να συνεχίζουν να βασίζονται σε ρυπογόνες και ακριβές μορφές παραγωγής ενέργειας.

Το θέμα βρέθηκε στο επίκεντρο του συνεδρίου “Helexpo Dialogues” στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο των εκθέσεων Forward Green και Renewable EnergyTech, όπου παρουσιάστηκε το επικαιροποιημένο χρονοδιάγραμμα διασύνδεσης, αλλά και τα σημαντικά εμπόδια που πρέπει να ξεπεραστούν για την απελευθέρωση ηλεκτρικού χώρου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ).

Χρονοδιάγραμμα διασυνδέσεων: Καθυστερήσεις σε Δωδεκάνησα και Βορειοανατολικό Αιγαίο

Σύμφωνα με την Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) και το επικαιροποιημένο σχέδιο του ΑΔΜΗΕ για το 2025-2034, η ολοκλήρωση των διασυνδέσεων εξελίσσεται με αργούς ρυθμούς.

Τι προχωρά:

• Η διασύνδεση των Νότιων και Δυτικών Κυκλάδων θα ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2025.
• Η διασύνδεση της Κρήτης με την Αττική αναμένεται να τεθεί σε εμπορική λειτουργία το 2026.

Τι καθυστερεί:

• Η διασύνδεση των Δωδεκανήσων μετατίθεται για το 2029.
• Η διασύνδεση των νησιών του Βορειοανατολικού Αιγαίου μετατίθεται για το 2030.

Τα επτά νησιά που δεν πρόκειται να διασυνδεθούν είναι Άγιος Ευστράτιος, Αντικύθηρα, Αστυπάλαια, Γαύδος, Οθωνοί, Ερεικούσα και Μεγίστη. Σύμφωνα με μελέτη του 2019, το κόστος διασύνδεσής τους κρίνεται υψηλό και δεν είναι οικονομικά βιώσιμη η σύνδεσή τους με το ηπειρωτικό σύστημα.

Ηλεκτροπαραγωγή στα νησιά: Οι ΑΠΕ εγκλωβισμένες λόγω ηλεκτρικού χώρου

Παρά την ύπαρξη εκατοντάδων σταθμών ΑΠΕ στα νησιά, η συμμετοχή τους στο ενεργειακό μείγμα παραμένει χαμηλή.

• Σήμερα, 44 μη διασυνδεδεμένα νησιά λειτουργούν με 28 αυτόνομα ηλεκτρικά συστήματα.
• 30 θερμικοί σταθμοί της ΔΕΗ παράγουν ηλεκτρική ενέργεια με καύσιμο πετρέλαιο, το οποίο είναι δαπανηρό και ρυπογόνο.
• Παρόλο που υπάρχουν 696 σταθμοί ΑΠΕ, η συμμετοχή τους στην εγκατεστημένη ισχύ είναι μόλις 15%.
• Οι ΑΠΕ στα νησιά αποτελούνται κυρίως από αιολικά πάρκα και λιγότερο από φωτοβολταϊκά.

Η περιορισμένη διείσδυση των ΑΠΕ στα νησιά οφείλεται στους περιορισμούς ηλεκτρικού χώρου. Η ύπαρξη των θερμικών σταθμών, που εξασφαλίζουν την ενεργειακή ασφάλεια, περιορίζει τη δυνατότητα ένταξης περισσότερων ΑΠΕ, εντείνοντας το ενεργειακό χάσμα μεταξύ ηπειρωτικής Ελλάδας και νησιών.

Η διασύνδεση των νησιών με το ηπειρωτικό σύστημα αποτελεί τη μόνη λύση, καθώς θα επιτρέψει την πλήρη αξιοποίηση της αιολικής και ηλιακής ενέργειας και τη μείωση του κόστους για τους καταναλωτές.

Το αίτημα για ενεργειακή δημοκρατία και ο ρόλος των ΟΤΑ

Ο δήμαρχος Χίου, Ιωάννης Μαλαφής, έθεσε το ζήτημα της ενεργειακής δημοκρατίας, ζητώντας ταχύτερη διασύνδεση των νησιών και μεγαλύτερη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον ενεργειακό σχεδιασμό.

Η περίπτωση της Χίου

• Το 2023, το νησί παρήγαγε 185.000 MWh, από τις οποίες το 83% προήλθε από θερμικό σταθμό της ΔΕΗ και μόλις 17% από ΑΠΕ.
• Στην υπόλοιπη Ελλάδα, το 57% της ηλεκτροπαραγωγής καλύπτεται από ΑΠΕ, γεγονός που υπογραμμίζει το ενεργειακό χάσμα.
• Το κόστος της ενέργειας στη Χίο ήταν 262 ευρώ/MWh, ενώ στην υπόλοιπη Ελλάδα ο μέσος όρος ήταν 120 ευρώ/MWh.

«Για να υπάρξει κοινωνική συναίνεση στις επενδύσεις ΑΠΕ, πρέπει να δοθεί ζωτικός ενεργειακός χώρος στους ΟΤΑ», τόνισε ο δήμαρχος, ζητώντας τη θεσμοθέτηση ενός πλαισίου που θα διασφαλίζει τοπικά οφέλη από τις επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Το μέλλον της ενεργειακής μετάβασης στα νησιά

Ο αντιπρόεδρος της ΡΑΑΕΥ, Δημήτρης Φούρλαρης, τόνισε ότι η μετάβαση στα νησιά δεν μπορεί να γίνει χωρίς την αποδοχή και τη συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών.

Οι τεχνολογικές λύσεις που μπορούν να δώσουν λύση περιλαμβάνουν:

• Συστήματα αποθήκευσης ενέργειας για σταθερότητα του δικτύου.
• Έξυπνα δίκτυα που επιτρέπουν μεγαλύτερη ένταξη των ΑΠΕ.
• Υβριδικούς σταθμούς, όπως οι μονάδες της Ικαρίας και της Καλύμνου, που συνδυάζουν ΑΠΕ με αποθήκευση.

Δύο σημαντικές πρωτοβουλίες για τα ελληνικά νησιά:

• “EU Clean Energy 2030”: Έξι ελληνικά νησιά (Αστυπάλαια, Ικαρία, Λέσβος, Μεγίστη, Τήλος, Ψαρά) συμμετέχουν σε ευρωπαϊκό πρόγραμμα για 100% παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ έως το 2030.
• “GReco ISLANDS”: Στόχος η μείωση εκπομπών CO2 κατά 55% σε 39 ελληνικά νησιά μέχρι το 2030.

Ηλεκτρικός χώρος, διασύνδεση και μέλλον των ΑΠΕ

Η καθυστέρηση στη διασύνδεση των νησιών επιβραδύνει τη μετάβαση σε καθαρή ενέργεια, εγκλωβίζοντας τα νησιά σε υψηλά κόστη και ρυπογόνες μορφές παραγωγής.

Η ενεργειακή μετάβαση θα κριθεί από:

• Ταχύτερη ολοκλήρωση των έργων διασύνδεσης.
• Νέες πολιτικές για την ενίσχυση του ενεργειακού χώρου των ΟΤΑ.
• Αξιοποίηση καινοτόμων τεχνολογιών για αποθήκευση και έξυπνα δίκτυα.

Η ηλεκτρική διασύνδεση δεν είναι απλώς τεχνικό έργο, αλλά ζήτημα ενεργειακής δικαιοσύνης και βιώσιμης ανάπτυξης για τα νησιά της Ελλάδας.